Aidiachtaí sa ghinideach
Foirmeacha aidiachtaí sa ghinideach uatha agus iolra: caolú, séimhiú agus na hathruithe a bhaineann le hainmfhocail fhirinscneacha agus bhaininscneacha.
Nuair a bhíonn aidiacht ag cur síos ar ainmfhocal sa ghinideach, caithfidh sí teacht leis an ainmfhocal sin. Foghlaimeoidh tú anseo conas foirm na haidiachta a roghnú de réir inscne agus uimhreach, agus cathain is gá séimhiú a chur uirthi.
Cén t-ainmfhocal a bhaineann leis an aidiacht?
Fanann an aidiacht i ndiaidh an ainmfhocail a bhfuil sí ag cur síos air. Féach ar an difríocht seo:
- doras an tí mhóir — tá an teach mór;
- doras mór an tí — tá an doras mór.
Sa chéad sampla, tá tí mhóir sa ghinideach. Sa dara sampla, baineann mór le doras, ní le tí.
Sula roghnaíonn tú foirm na haidiachta, seiceáil:
- cén t-ainmfhocal a bhfuil sí ag cur síos air;
- an bhfuil an t-ainmfhocal firinscneach nó baininscneach;
- an bhfuil sé uatha nó iolra.
An ginideach uatha firinscneach
Sa ghinideach uatha firinscneach, caolaítear deireadh a lán aidiachtaí agus cuirtear séimhiú orthu, más féidir. Mar shampla, déantar mhóir de mór agus bhig de beag.
| Frása san ainmneach | Frása sa ghinideach |
|---|---|
| an teach mór | doras an tí mhóir |
| an fear beag | cóta an fhir bhig |
| an cat bán | eireaball an chait bháin |
| an fear maith | ainm an fhir mhaith |
| an fear dathúil | cóta an fhir dhathúil |
| an teach salach | doras an tí shalaigh |
Tá deireadh caol ar maith cheana féin, mar sin ní athraítear an deireadh: cuirtear séimhiú air.
Coinníonn aidiachtaí ar -úil an deireadh sin: dathúil → dhathúil. Le go leor aidiachtaí ar -ach, athraíonn an deireadh go -aigh: salach → shalaigh.
Ní chaolaítear gach aidiacht. Coinníonn aidiachtaí ar nós fada agus buí a ndeireadh, ach cuirtear séimhiú orthu sa chomhthéacs seo:
- an bóthar fada → ainm an bhóthair fhada;
- an cóta buí → póca an chóta bhuí.
An ginideach uatha baininscneach
Sa ghinideach uatha baininscneach, bíonn deireadh caol agus -e ar a lán aidiachtaí. Ní chuirtear séimhiú ar an aidiacht de bharr an ainmfhocail bhaininscnigh sa tuiseal seo.
| Frása san ainmneach | Frása sa ghinideach |
|---|---|
| an fhuinneog mhór | gloine na fuinneoige móire |
| an bhean bheag | mála na mná bige |
| an bhróg bhán | sáil na bróige báine |
| an bhean mhaith | ainm na mná maithe |
| an bhean dhathúil | mála na mná dathúla |
| an tsráid shalach | ainm na sráide salaí |
Tabhair faoi deara beag → bige: ní leor -e a chur leis an mbunfhoirm i gcónaí.
Le haidiachtaí ar nós maith agus ciúin, tá consan caol ag an deireadh cheana féin agus cuirtear -e leis:
- an bhean mhaith → ainm na mná maithe;
- an tsráid chiúin → ainm na sráide ciúine.
Athraíonn -úil go -úla sa phatrún dathúil → dathúla. Le go leor aidiachtaí ar -ach, athraíonn an deireadh go -aí: salach → salaí.
Fanann roinnt aidiachtaí mar atá siad, go háirithe aidiachtaí a chríochnaíonn ar ghuta:
- an tsráid fhada → ainm na sráide fada;
- an scoil nua → doras na scoile nua.
Ná coinnigh séimhiú an ainmnigh bhaininscnigh go huathoibríoch sa ghinideach:
an fhuinneog mhór, ach gloine na fuinneoige móire.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An ginideach iolra
Braitheann foirm na haidiachta ar chineál iolra an ainmfhocail.
Chun an cineál iolra a aithint, déan comparáid idir foirmeacha an ainmfhocail féin, gan an séimhiú ná an t-urú ag tús an fhocail a chur san áireamh:
- Lagiolra: bíonn an ginideach iolra cosúil leis an ainmneach uatha de ghnáth: fear → fir → na bhfear.
- Tréaniolra: bíonn an fhoirm chéanna ag an ainmfhocal san ainmneach iolra agus sa ghinideach iolra: páistí → na bpáistí.
| Cineál iolra | Foirm na haidiachta | Sampla |
|---|---|---|
| Lagiolra | An bhunfhoirm uatha, gan séimhiú | cótaí na bhfear mór |
| Tréaniolra | Foirm iolra na haidiachta | bréagáin na bpáistí beaga |
Le lagiolra, feiceann tú an chodarsnacht seo:
- Tá na fir mhóra anseo.
- Tá cótaí na bhfear mór ar an urlár.
Le tréaniolra, coinnítear foirm iolra na haidiachta. Sna samplaí seo, críochnaíonn an t-ainmfhocal ar ghuta agus níl séimhiú ar an aidiacht:
- na páistí beaga → bréagáin na bpáistí beaga;
- na cailíní óga → málaí na gcailíní óga.
Ní hionann an ginideach uatha firinscneach agus an ginideach iolra: cóta an fhir mhóir, ach cótaí na bhfear mór.
Seiceáil an patrún
Úsáid an seicliosta seo agus tú ag scríobh:
- Aimsigh an t-ainmfhocal lena mbaineann an aidiacht.
- Má tá sé sa ghinideach uatha firinscneach, seiceáil caolú agus séimhiú: an tí mhóir.
- Má tá sé sa ghinideach uatha baininscneach, seiceáil an deireadh agus ná cuir séimhiú de bharr na hinscne: na fuinneoige móire.
- Má tá sé sa ghinideach iolra, úsáid an tástáil i gcuid 4: fear → na bhfear (lagiolra), ach páistí → na bpáistí (tréaniolra). Roghnaigh an aidiacht dá réir: na bhfear mór, ach na bpáistí beaga.
Cuimhnigh: ní athraíonn gach aidiacht ar an mbealach céanna. Foghlaim na foirmeacha coitianta mar phatrúin: mór — mhóir — móire, beag — bhig — bige, fada — fhada — fada.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
11 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 11 words and review them later.
Focail: Aidiachtaí sa ghinideach
11 wordsLast updated November 5, 2026