Ainmniú briathartha i dtéacsanna foirmiúla
Ainmniú briathartha sa scríbhneoireacht fhoirmiúil: conas gníomh a chur i láthair mar ábhar plé, an gníomhaí a lua agus abairtí soiléire a chumadh.
Gníomh mar ábhar plé
I dtuarascálacha, i moltaí agus i ndoiciméid riaracháin, is minic a chuirtear gníomh i láthair mar ábhar plé seachas mar eachtra a insítear. Is é atá i gceist le hainmniú briathartha anseo ná ainm nó frása ainmfhoclach a úsáid chun gníomh nó próiseas a ainmniú. Is minic a bhíonn ainm briathartha mar chroílár an fhrása sin.
Sa leathanach seo, foghlaimeoidh tú conas an t-ainmniú a úsáid chun téacs a eagrú, conas an fhaisnéis riachtanach a chaomhnú agus conas an iomarca ainmfhocal a sheachaint.
Abairt bhriathartha: D’fhoilsigh an roinn an tuarascáil inné.
Ainmniú: Chuir foilsiú na tuarascála tús leis an díospóireacht.
Sa dara habairt, is é an foilsiú féin ábhar na habairte. Ní luaitear cé a d’fhoilsigh an tuarascáil ná cathain a foilsíodh í.
Is féidir ainmfhocal gnímh nach ainm briathartha é a úsáid freisin: Moltar íocaíocht mhíosúil leis an soláthraí chun leanúnachas na seirbhíse a chinntiú. Ainmfhocal gnímh is ea íocaíocht; is é íoc an t-ainm briathartha a bhaineann le íocaim.
Ní hionann gach úsáid den ainm briathartha agus an rogha stíle seo. In Tá an roinn ag ullmhú na tuarascála, cuirtear gníomh ar siúl in iúl; ní chuirtear an t-ullmhú i láthair mar ábhar neamhspleách plé.
Ó abairt bhriathartha go frása ainmfhoclach
Ní leor an briathar a bhaint as abairt agus ainm briathartha a chur ina áit. Caithfidh tú an frása nua a thógáil de réir chomhréir na Gaeilge.
| Abairt bhriathartha | Frása ainmfhoclach | Úsáid i gcomhthéacs |
|---|---|---|
| D’fhoilsigh an roinn an tuarascáil. | foilsiú na tuarascála | Bhí foilsiú na tuarascála tráthúil. |
| D’ullmhaigh an fhoireann an plean. | ullmhú an phlean | Thóg ullmhú an phlean sé mhí. |
| Scrúdaigh an coiste na hiarratais. | scrúdú na n-iarratas | Tá scrúdú na n-iarratas críochnaithe. |
Sna frásaí seo, leanann an cuspóir an t-ainm briathartha sa ghinideach: an tuarascáil → na tuarascála, an plean → an phlean, na hiarratais → na n-iarratas.
Tá an frása iomlán cinnte de bharr an ainmfhocail chinnte a leanann é. Dá bhrí sin, is é foilsiú na tuarascála, seachas an foilsiú na tuarascála, an patrún cuí.
Ní riail gan eisceacht é go mbíonn gach cuspóir sa ghinideach i ndiaidh ainm briathartha. Nuair atá an cuspóir féin cáilithe ag ainmfhocal cinnte sa ghinideach, úsáidtear foirm an ainmnigh in ionad an ghinidigh agus cuirtear séimhiú uirthi más féidir: foilsiú na tuarascála, ach foilsiú thuarascáil an choiste. Sa dara frása, cáilíonn an choiste an focal tuarascáil; dá bhrí sin, is é thuarascáil, seachas tuarascála, a úsáidtear. Ní leor aidiacht amháin chun an t-athrú sin a spreagadh: foilsiú na tuarascála deiridh.
Le briathar neamhaistreach, is féidir gurb é ainmní na habairte bunaidh a leanann an t-ainm briathartha sa ghinideach: Tháinig an rialtas i gcumhacht → teacht an rialtais i gcumhacht. Mar shampla: Tháinig athrú ar na tosaíochtaí riaracháin tar éis theacht an rialtais i gcumhacht. Ní cuspóir é an rialtais anseo: is é an rialtas a tháinig i gcumhacht.
Ní gá alt a bheith sa fhrása: tagraíonn ardú praghsanna d’ardú ar phraghsanna go ginearálta, agus tagraíonn ardú na bpraghsanna d’ardú ar phraghsanna atá sainithe sa chomhthéacs. Is ginideach iolra é praghsanna sa dá fhrása, cé gurb ionann a fhoirm agus foirm an ainmnigh; cuireann na urú air sa dara ceann.
Eagrú agus leanúnachas sa téacs
Bíonn an t-ainmniú úsáideach nuair is mian leat:
- gníomh a mheas: Bhí foilsiú na tuarascála riachtanach;
- tréimhse nó costas a lua: Thóg ullmhú an phlean sé mhí; chosain athchóiriú an fhoirgnimh €200,000;
- tagairt siar do ghníomh: D’fhoilsigh an roinn na torthaí. Spreag an foilsiú sin díospóireacht;
- próiseas a ainmniú i gceannteideal: Scrúdú na n-iarratas.
Sa tagairt siar, ní gá an abairt iomlán a athrá. Ceanglaíonn an foilsiú sin an ráiteas nua leis an ngníomh a luadh cheana.
Tús ailt: D’ullmhaigh an fhoireann plean nua i gcomhar leis na cónaitheoirí.
Leanúint: Thóg ullmhú an phlean sé mhí. Le linn an phróisis sin, tionóladh trí chruinniú poiblí.
Ainmnítear an gníomh arís chun fad an phróisis agus na himeachtaí a bhain leis a phlé.
I dtuarascáil airgeadais, d’fhéadfá scríobh: Chosain athchóiriú an fhoirgnimh €200,000, ach laghdaigh sé an caiteachas bliantúil ar fhuinneamh. Dá bhrí sin, moltar infheistíocht bhreise san insliú. Ligeann an t-ainmniú duit costas an ghnímh a chur i gcomparáid lena thoradh agus moladh a bhunú ar an bhfianaise sin.
Ní maisiú foirmiúil amháin é an t-ainmniú: tugann sé bealach duit gníomh a dhéanamh ina ábhar don chéad ráiteas eile.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Gníomhaí, am agus freagracht
Ní chuireann an frása foilsiú na tuarascála aimsir ná gníomhaí in iúl ann féin. Féadfaidh an comhthéacs an fhaisnéis sin a sholáthar, ach níor cheart duit glacadh leis go mbeidh sí soiléir i gcónaí.
Más tábhachtach cé a rinne an gníomh, is minic gurb í abairt bhriathartha an rogha is soiléire.
| An fhaisnéis atá chun tosaigh | Leagan oiriúnach |
|---|---|
| An gníomh agus a thoradh | Chuir foilsiú na tuarascála tús leis an díospóireacht. |
| An gníomhaí agus an t-am | D’fhoilsigh an roinn an tuarascáil inné. |
| An dualgas atá ar an ngníomhaí | Caithfidh an roinn an tuarascáil a fhoilsiú faoin Aoine. |
Is féidir an gníomhaí a lua le ag nuair a oireann sé don struchtúr: Chuir foilsiú na tuarascála ag an roinn tús leis an díospóireacht. Má éiríonn an frása trom, áfach, is fearr an abairt a athmhúnlú: D’fhoilsigh an roinn an tuarascáil, agus chuir sé sin tús leis an díospóireacht.
Ní hionann Tá foilsiú na tuarascála beartaithe agus Caithfidh an roinn an tuarascáil a fhoilsiú. Cuireann an chéad abairt plean in iúl; cuireann an dara ceann dualgas ar ghníomhaí ainmnithe. Ná caill an difríocht sin agus tú ag athscríobh.
Foirmiúlacht gan doiléire
Ní bhíonn abairt níos cruinne toisc go bhfuil níos mó ainmfhocal inti. Má chuireann tú roinnt ainmniúchán le chéile, féadfaidh sé éirí deacair an príomhghníomh a aithint.
Leagan trom: Rinne an coiste cinneadh maidir le cur siar fhoilsiú na tuarascála.
Leagan níos dírí: Chinn an coiste foilsiú na tuarascála a chur siar.
Coinníonn an dara leagan foilsiú na tuarascála mar ábhar an chinnidh, ach úsáideann sé chinn in áit rinne cinneadh maidir le.
Sa slabhra cur siar fhoilsiú na tuarascála, tá foilsiú cáilithe cheana féin ag an nginideach cinnte na tuarascála. Cé go bhfuil sé i suíomh an ghinidigh i ndiaidh cur siar, úsáidtear foirm an ainmnigh in ionad na foirme ginidí foilsithe, agus cuirtear séimhiú uirthi: fhoilsiú. Is é an patrún céanna é agus foilsiú thuarascáil an choiste in Alt 2. Ní chuirtear gach ainmfhocal i slabhra den chineál seo sa ghinideach go meicniúil.
Ní gá gach ainmniú a bhaint. Roghnaigh é nuair a chuidíonn sé leis an ábhar a eagrú; roghnaigh briathar nuair is é an gníomh nó an fhreagracht is tábhachtaí.
Nuair a bhíonn frása fada agat, fiafraigh díot féin: Cad a tharla? Cé a rinne é? Má bhíonn ort na freagraí a lorg i measc roinnt ainmfhocal, bain triail as abairt bhriathartha níos dírí.
Seicliosta don athscríobh
Sula gcríochnaíonn tú téacs foirmiúil:
- Aithin an cuspóir: an bhfuil tú ag insint gnímh nó ag plé an ghnímh mar ábhar?
- Seiceáil an frása: an bhfuil na foirmeacha tuisil agus na hathruithe tosaigh ceart sa chomhthéacs?
- Caomhnaigh an fhaisnéis: an bhfuil an gníomhaí, an t-am agus aon dualgas fós soiléir nuair is gá?
- Léigh ar mhaithe le soiléireacht: an gcabhródh briathar díreach níos mó ná slabhra ainmfhocal?
Is é an prionsabal lárnach ná ainmniú chun ábhar a eagrú, briathar chun gníomh a shoiléiriú. Is féidir an dá struchtúr a úsáid sa téacs céanna gan cruinneas ná foirmiúlacht a chailleadh.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
9 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 9 words and review them later.
Focail: Ainmniú briathartha i dtéacsanna foirmiúla
9 wordsLast updated November 5, 2026