C1 · AdvancedLesson 2 of 2

An coibhneas sa chaint agus sa scríbhneoireacht

Úsáid an coibhneas go nádúrtha sa chaint agus sa scríbhneoireacht: réim, tagairt shoiléir, sosanna, poncaíocht agus roghnú idir leaganacha bailí.

An riail chéanna, roghanna éagsúla

Bíonn tionchar ag an meán cumarsáide ar an gcaoi a n-úsáideann tú clásail choibhneasta. Sa chaint, cabhraíonn tuin chainte, sosanna agus comhthéacs leis an éisteoir. Sa scríbhneoireacht, bíonn ort an tagairt agus an ceangal idir na smaointe a dhéanamh soiléir gan na háiseanna sin.

Ní dhá chóras ghramadaí ar leith atá i gceist, áfach. Sa ghramadach chaighdeánach, braitheann roghnú an choibhnis dhírigh nó indírigh ar fheidhm an réamhtheachtaí sa chlásal. Is é an réamhtheachtaí an focal nó an frása a dtagraíonn an clásal dó. Tá éagsúlacht sa chaint maidir leis an mír a úsáidtear i roinnt de na struchtúir seo, mar a fheicfidh tú i gCuid 2.

Is iad na scileanna is tábhachtaí anseo:

  • leagan a roghnú a oireann don lucht éisteachta nó léitheoireachta;
  • eolas riachtanach a idirdhealú ó eolas breise;
  • abairt labhartha a chur in oiriúint don scríbhneoireacht gan a brí a athrú.

Réim agus roghnú an leagain

Is minic a bhíonn níos mó ná leagan bailí amháin ar fáil. Ní hionann níos foirmiúla agus níos cruinne: d’fhéadfadh dhá leagan an bhrí chéanna a chur in iúl agus iad araon ceart.

Leagan Leagan eile Treoir úsáide
Sin an duine a mbím ag obair leis. Sin an duine lena mbím ag obair. Oireann an chéad leagan do chomhrá le cara nó do ríomhphost pearsanta; oireann an dara ceann do chur síos ar chomhghleacaí i dtuairisc oibre. Tá an dá cheann bailí.
Seo an t-ábhar a bhfuil suim agam ann. Seo an t-ábhar ina bhfuil suim agam. Oireann an chéad leagan do chomhrá faoi do chuid spéiseanna nó do theachtaireacht phearsanta; oireann an dara ceann do ráiteas taighde in iarratas acadúil. Coinnítear an ceangal leis an réamhfhocal i sa dá leagan.
Seo an bhean a scríobh an tuairisc. — Oireann an leagan seo do chomhrá agus do thuairisc scríofa araon. Is coibhneas díreach é: is í an bhean ainmní scríobh. Ní athraíonn an réim an gaol sin.

Ní riail dhocht faoi chaint agus scríbhneoireacht é suíomh an réamhfhocail. Cloistear na leaganacha leis an réamhfhocal chun tosaigh sa chaint freisin, agus úsáidtear na leaganacha eile i scríbhneoireacht nádúrtha.

Ná déan an réamhfhocal a dhúbailt agus tú ag athrú leagain.

✓ An duine a mbím ag obair leis.

✓ An duine lena mbím ag obair.

✗ An duine lena mbím ag obair leis.

Sa bhrí atá i gceist anseo, cuireann lena an ceangal le le in iúl cheana féin.

Sa chaint neamhfhoirmiúil: Sin an bhean a bhí mé ag caint léi.

I scríbhneoireacht chaighdeánach, mar shampla i dtuairisc: Sin an bhean a raibh mé ag caint léi.

Is minic sa chaint a úsáidtear an mhír dhíreach agus foirm dhíreach an bhriathair le forainm réamhfhoclach mar léi. Sa dá shampla, is é léi a léiríonn an gaol idir an bhean agus ag caint. Éilíonn an gaol réamhfhoclach sin an coibhneas indíreach sa Chaighdeán, agus dá bhrí sin roghnaítear a raibh sa téacs caighdeánach. Ní earráid gan chomhthéacs é an leagan le a bhí: is patrún labhartha é is féidir a chaomhnú i gcomhrá scríofa nó i dtras-scríobh a léiríonn caint an duine.

Ní caighdeán foghraíochta aonair é an Caighdeán Oifigiúil. Níor cheart leagan cainte a mheas mar earráid díreach toisc go bhfuil sé canúnach. I dtéacs caighdeánach, áfach, roghnaigh foirmeacha caighdeánacha go comhsheasmhach; i gcomhrá nó i dtras-scríobh, d’fhéadfadh sé a bheith tábhachtach guth an chainteora a chaomhnú.

Gaeilge Uladh — foirmeacha coibhneasta ar -s: an fear a bhíos anseo (gnáthláithreacht) agus an fear a bheas anseo (láithreacht amach anseo).

An Caighdeán: an fear a bhíonn anseo agus an fear a bheidh anseo.

Oireann na foirmeacha canúnacha do chomhrá sa chanúint sin agus do chomhphlé liteartha nó do thras-scríobh a chaomhnaíonn guth an chainteora. I dtuairisc oifigiúil nó in aiste a éilíonn an Caighdeán, roghnaigh a bhíonn agus a bheidh. Baineann an chodarsnacht anseo le foirmeacha gramadaí, ní le fuaimniú amháin.

Eolas riachtanach agus eolas breise

Uaireanta, aithníonn an clásal coibhneasta cé acu duine nó rud atá i gceist. Uaireanta eile, tá an duine nó an rud aitheanta cheana féin agus tugann an clásal eolas breise faoi.

Tá roinnt tuairiscí ar an mbord:

Léigh an tuairisc a chuir Nóra chugainn inné.

Aithníonn an clásal an tuairisc atá le léamh.

Tá tuairisc amháin á plé againn cheana féin:

Tá an tuairisc, a chuir Nóra chugainn inné, réidh le foilsiú.

Tá an tuairisc aitheanta; is eolas breise é gur chuir Nóra chugainn inné í.

Sa scríbhneoireacht, cuirtear clásal a thugann eolas breise idir camóga go minic. Ní chuirtear camóga timpeall an chlásail de ghnáth nuair atá sé riachtanach chun an réamhtheachtaí a aithint.

Sa chaint, is féidir sosanna agus athrú tuine an t-eolas breise a scaradh ón bpríomhphointe. Mar sin féin, ní leor sos ná camóg leo féin chun gach débhríocht a réiteach: caithfidh an comhthéacs tacú leis an léamh atá uait.

Tagairt dhébhríoch: Seo an bhean a chonaic Nóra.

Cé a chonaic cé? D’fhéadfadh an bhean a bheith ina hainmní nó ina cuspóir sa chlásal coibhneasta: chonaic an bhean Nóra, nó chonaic Nóra an bhean. Ní dhéanann foirm a chonaic idirdhealú idir an dá léamh.

Sa scríbhneoireacht: mura réitíonn an comhthéacs an cheist, athscríobh an abairt agus cuir an t-ainmní in iúl go soiléir:

  • Más í Nóra a rinne an fheiceáil: Chonaic Nóra bean inné. Seo í an bhean sin.
  • Más í an bhean a rinne an fheiceáil: Chonaic bean Nóra inné. Seo í an bhean sin.

Sa chaint: féadfaidh an t-éisteoir fiafraí, «Ar chonaic Nóra an bhean, nó ar chonaic an bhean Nóra?» Is féidir leis an gcainteoir an tagairt a shoiléiriú láithreach: «Chonaic Nóra an bhean» nó «Chonaic an bhean Nóra». Ní leor sos a chur isteach: caithfear a shoiléiriú cé a rinne an gníomh.

Fiafraigh díot féin: An bhfuil a fhios ag an léitheoir cheana féin cé acu rud atá i gceist? Mura bhfuil, d’fhéadfadh an clásal a bheith riachtanach chun é a aithint.

Quick check

Try one question now.

1
I dtuairisc chaighdeánach: Seo an t-eagarthóir mé ag caint leis faoin leabhar.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Ó abairt labhartha go habairt scríofa

Sa chomhrá, is féidir leis an éisteoir ceist a chur má bhíonn an tagairt doiléir. Ní bhíonn an deis láithreach sin ag léitheoir. Agus tú ag cur cainte i scríbhinn, ná cuir focail níos foirmiúla isteach go huathoibríoch: déan soiléireacht na tagartha a sheiceáil ar dtús.

Sa chaint, agus sibh ag féachaint ar liosta moltaí:

An ceann a chuir tú chugam inné, tá na costais ar iarraidh air.

I dteachtaireacht scríofa nach bhfuil an liosta ag gabháil léi:

Tá na costais ar iarraidh ar an moladh a chuir tú chugam inné.

Tugann an moladh tagairt níos soiléire ná an ceann. Fanann an coibhneas díreach mar atá.

Sa sampla labhartha, cuirtear an rud atá á phlé chun tosaigh agus tagraítear dó arís le air. Is bealach nádúrtha é sin chun ábhar comhrá a chur i láthair. Ní gá é a cheartú mar earráid, ach d’fhéadfadh an dara leagan a bheith níos oiriúnaí i dteachtaireacht neamhspleách.

Ní gá clásal coibhneasta a choinneáil i gcónaí ach oiread. Más dhá phríomhphointe atá agat, féadfaidh dhá abairt a bheith níos soiléire:

  • Le heolas breise: Tá an moladh, a phléamar inné, réidh anois.
  • Le dhá phointe ar leith: Phléamar an moladh inné. Tá sé réidh anois.

Tá an t-eolas bunúsach céanna ann, ach athraíonn an bhéim: sa dara leagan, cuirtear an plé féin i láthair mar ráiteas neamhspleách.

Seicliosta don chaint agus don scríbhneoireacht

Sula roghnaíonn tú leagan deiridh, seiceáil na pointí seo:

  1. An gaol gramadaí: an ainmní, cuspóir nó gaol réamhfhoclach atá i gceist? Sa Chaighdeán, is é an gaol sin a shocraíonn an coibhneas; seiceáil an réim ar leithligh agus patrún labhartha á chaomhnú agat.
  2. An tagairt: an dtuigfidh do lucht éisteachta nó léitheoireachta cé dó nó cad dó a dtagraíonn tú?
  3. Stádas an eolais: an aithníonn an clásal an rud, nó an dtugann sé eolas breise faoi?
  4. An meán: an bhfuil tú ag brath ar chomhthéacs, ar shosanna nó ar thuin nach mbeidh ar fáil don léitheoir?
  5. An leagan: roghnaigh foirm nádúrtha, chomhsheasmhach. Ná cuir castacht leis ar mhaithe le cuma fhoirmiúil amháin.

Is é an sprioc an gaol ceart agus an bhéim chuí a chur in iúl go soiléir, sa chaint agus sa scríbhneoireacht araon.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026