An saorbhriathar agus tá déanta: gníomh nó toradh
An difríocht idir an saorbhriathar agus bí le haidiacht bhriathartha: gníomh, toradh, aimsir agus an duine a dhéanann an obair i samplaí soiléire.
Gníomh nó toradh?
Úsáid an saorbhriathar chun gníomh a chur in iúl gan an té a dhéanann é a ainmniú mar ainmní: Rinneadh an obair. Úsáid bí + aidiacht bhriathartha chun toradh nó staid a chur in iúl: Tá an obair déanta. Cabhraíonn an difríocht seo leat imeacht a thuairisciú nó a rá cén chaoi a bhfuil rud anois.
Sa leathanach seo, foghlaimeoidh tú conas:
- idirdhealú a dhéanamh idir gníomh agus staid;
- an dá phatrún a úsáid san am cuí;
- duine a lua nuair is gá a rá cé a rinne an obair.
An saorbhriathar: cad a tharlaíonn?
Leis an saorbhriathar, ní ainmnítear an té a dhéanann an gníomh mar ainmní. Bíonn an gníomh féin tábhachtach: cad a tharla, cad a tharlaíonn go rialta, nó cad a tharlóidh.
| Aimsir | Sampla | An bhrí sa chomhthéacs |
|---|---|---|
| Aimsir chaite | Glanadh an seomra inné. | Tharla an glanadh inné. |
| Aimsir láithreach | Glantar an seomra gach maidin. | Is gnáthamh é. |
| Aimsir fháistineach | Glanfar an seomra amárach. | Tarlóidh an glanadh amárach. |
Ní gá nach mbeadh a fhios agat cé a rinne an gníomh. B'fhéidir nach mbeadh sé tábhachtach é sin a lua.
Ní hionann an saorbhriathar agus an guth éighníomhach i gcónaí. Úsáidtear é freisin le briathra nach nglacann cuspóir: Téitear abhaile ar a cúig. Tá daoine ag dul abhaile; níl rud áirithe ag fulaingt gnímh sa sampla seo.
Bí agus an aidiacht bhriathartha: cén staid atá ann?
Sa phatrún Tá an obair déanta, is é an obair ainmní na habairte. Déanann déanta cur síos ar a staid. Ní insíonn an abairt inti féin cathain go díreach a rinneadh an obair.
| Gníomh | Toradh nó staid |
|---|---|
| Dúnadh an doras ar a hocht. | Tá an doras dúnta anois. |
| Deisíodh an rothar inné. | Tá an rothar deisithe agus réidh le húsáid. |
| Scríobhadh an litir ar maidin. | Tá an litir scríofa, ach níl sí seolta fós. |
Comhthéacs: Tá tú ag fiafraí faoin seomra cruinnithe.
— Ar glanadh an seomra inné?
— Glanadh, ach bhí cóisir ann ina dhiaidh sin. Tá sé salach arís.
Tuairiscíonn glanadh gníomh san am atá thart. Ní ráthaíonn sé go bhfuil an seomra glan anois.
Ní hionann Tá an seomra glanta agus Tá an seomra á ghlanadh. Sa chéad abairt, tá an glanadh críochnaithe. Sa dara habairt, tá sé ar siúl fós.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Am an ghnímh agus am na staide
Ní bhaineann an aidiacht bhriathartha leis an am i láthair amháin. Athraíonn tú bí chun an staid a shuíomh san am atá thart nó san am atá le teacht.
- Bhí an obair déanta roimh an gcruinniú: bhí sí críochnaithe faoin am sin.
- Tá an obair déanta anois: tá sí críochnaithe faoi láthair.
- Beidh an obair déanta roimh a cúig: beidh sí críochnaithe faoin am sin.
Cuir an dá abairt seo i gcomparáid:
Déanfar an obair amárach. — Deir tú cathain a dhéanfar an gníomh.
Beidh an obair déanta faoi amárach. — Deir tú go mbeidh an toradh ann faoin sprioc-am.
Ní hé déanta a athraíonn sna trí aimsir: is é bhí, tá, beidh a léiríonn am na staide.
An duine agus ról an ainmfhocail
Más mian leat a rá go soiléir cé a rinne gníomh, is minic is fearr gnáthfhoirm an bhriathair agus ainmní ainmnithe:
Rinneadh an obair inné. → Rinne Aoife an obair inné.
Le bí + aidiacht bhriathartha, is féidir ag a úsáid i gcomhthéacsanna mar seo:
Tá an obair déanta ag Aoife.
Tugann sé seo le fios go bhfuil an obair críochnaithe agus gurb í Aoife a rinne í. Ní gá do gach aidiacht bhriathartha duine a bheith luaite léi: tá Tá an doras dúnta iomlán ann féin.
Tabhair faoi deara freisin an difríocht idir na forainmnigh:
| Patrún | Sampla faoin rothar | Ról an fhorainm |
|---|---|---|
| Saorbhriathar | Deisíodh é. | Is cuspóir é é. |
| Bí + aidiacht bhriathartha | Tá sé deisithe. | Is ainmní é sé. |
Seiceáil do rogha
- An gníomh atá tábhachtach? Úsáid an saorbhriathar mura n-ainmníonn tú an té a dhéanann é: Rinneadh an obair.
- An toradh nó an staid atá tábhachtach? Úsáid bí + aidiacht bhriathartha: Tá an obair déanta.
- Cén t-am atá i gceist? Roghnaigh aimsir an ghnímh nó aimsir na staide de réir na brí.
- An gá an duine a ainmniú? Cuir Rinne Aoife an obair agus Tá an obair déanta ag Aoife i gcomparáid: gníomh sa chéad cheann, toradh sa dara ceann.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026