A1 · BeginnerLesson 2 of 2

An t-urú: fuaim agus litriú

Foghlaim na seacht bpatrún uraithe, an fhuaim nua ag tús focail agus an litriú ceart, le samplaí simplí i ndiaidh ár agus treoir don léitheoireacht.

By the flumi team About 4 min read Grammar learning path: Séimhiú agus urú a aithint

Cad is urú ann?

Athraíonn an t-urú an fhuaim ag tús focail. Athraíonn an litriú freisin: cuirtear litir nó litreacha roimh an gcéad litir. Fanann an chéad litir san fhocal: bád → mbád.

Foghlaimeoidh tú na seacht bpatrún consan agus conas iad a léamh. Úsáidfimid ár sna samplaí: baineann ár mbád linn, ní liomsa amháin.

Na seacht bpatrún consan

Cuireann ár urú ar na consain seo ag tús focail.

Consan Le hurú Focal Le hár
b mb bád ár mbád
c gc cat ár gcat
d nd doras ár ndoras
f bhf fón ár bhfón
p bp peann ár bpeann
t dt teach ár dteach
g ng gairdín ár ngairdín

Ní chuirtear urú ar gach consan. Ní athraíonn l, m, n, r, s i ndiaidh ár: ár lámh, ár máthair, ár seomra.

I ndiaidh ár, cuirtear n- roimh ghuta: athair → ár n-athair, uncail → ár n-uncail. Cloiseann tú fuaim n roimh an nguta.

An fhuaim a chloiseann tú

Ní léitear an dá chonsan ar leith i mb, gc, nd, bp, dt. Cloiseann tú an fhuaim nua ag an tús:

  • mb: fuaim m, ní fuaim b;
  • gc: fuaim g, ní fuaim c;
  • nd: fuaim n, ní fuaim d;
  • bp: fuaim b, ní fuaim p;
  • dt: fuaim d, ní fuaim t.

I bhf, cloiseann tú fuaim bh, ní fuaim f. Braitheann an fhuaim ar an bhfocal agus ar an gcanúint.

Canúintí: in ár bhfón, is gnách fuaim v a chloisteáil i nGaeilge na Mumhan agus fuaim w i nGaeilge Chonnacht. Tá an litriú céanna sa dá chás.

I ng, cloiseann tú fuaim shrónach amháin: téann an t-aer tríd an tsrón. Ní fuaim n agus fuaim g ar leith iad.

Tá fuaimeanna leathana agus caola sa Ghaeilge. Braitheann an fhuaim bheacht ar an bhfocal agus ar an gcanúint. Ní hionann fuaimniú gach duine, ach úsáidtear na patrúin litrithe céanna sa tábla.

Léigh agus aithin an focal

Chun focal le hurú a aithint, féach ar an litriú bunaidh. Chun é a rá, úsáid an fhuaim nua ag an tús.

bád → ár mbád

Tá ár mbád ar an loch. Cloiseann tú m ag tús mbád.

cat → ár gcat

Tá ár gcat sa ghairdín. Cloiseann tú g ag tús gcat.

teach → ár dteach

Tá ár dteach mór. Cloiseann tú d ag tús dteach.

Coinnigh an chéad litir den fhocal sa litriú.

✓ ár mbád — ní ár mád

✓ ár gcat — ní ár gat

Le f, cuir bh roimhe: fón → ár bhfón. Fanann an f, ach ní chloiseann tú é.

Seiceáil thapa

  1. Aimsigh an focal bunaidh: mbád → bád.
  2. Aithin patrún an uraithe: b → mb.
  3. Abair an fhuaim nua: m.
  4. Sa scríobh, coinnigh an b: ár mbád.

Cuimhnigh ar na seacht bpatrún consan: mb, gc, nd, bhf, bp, dt, ng. Athraíonn an fhuaim; fanann an bhunlitir sa litriú.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026