An t-urú: fuaim agus litriú
Foghlaim na seacht bpatrún uraithe, an fhuaim nua ag tús focail agus an litriú ceart, le samplaí simplí i ndiaidh ár agus treoir don léitheoireacht.
Cad is urú ann?
Athraíonn an t-urú an fhuaim ag tús focail. Athraíonn an litriú freisin: cuirtear litir nó litreacha roimh an gcéad litir. Fanann an chéad litir san fhocal: bád → mbád.
Foghlaimeoidh tú na seacht bpatrún consan agus conas iad a léamh. Úsáidfimid ár sna samplaí: baineann ár mbád linn, ní liomsa amháin.
Na seacht bpatrún consan
Cuireann ár urú ar na consain seo ag tús focail.
| Consan | Le hurú | Focal | Le hár |
|---|---|---|---|
| b | mb | bád | ár mbád |
| c | gc | cat | ár gcat |
| d | nd | doras | ár ndoras |
| f | bhf | fón | ár bhfón |
| p | bp | peann | ár bpeann |
| t | dt | teach | ár dteach |
| g | ng | gairdín | ár ngairdín |
Ní chuirtear urú ar gach consan. Ní athraíonn l, m, n, r, s i ndiaidh ár: ár lámh, ár máthair, ár seomra.
I ndiaidh ár, cuirtear n- roimh ghuta: athair → ár n-athair, uncail → ár n-uncail. Cloiseann tú fuaim n roimh an nguta.
An fhuaim a chloiseann tú
Ní léitear an dá chonsan ar leith i mb, gc, nd, bp, dt. Cloiseann tú an fhuaim nua ag an tús:
- mb: fuaim m, ní fuaim b;
- gc: fuaim g, ní fuaim c;
- nd: fuaim n, ní fuaim d;
- bp: fuaim b, ní fuaim p;
- dt: fuaim d, ní fuaim t.
I bhf, cloiseann tú fuaim bh, ní fuaim f. Braitheann an fhuaim ar an bhfocal agus ar an gcanúint.
Canúintí: in ár bhfón, is gnách fuaim v a chloisteáil i nGaeilge na Mumhan agus fuaim w i nGaeilge Chonnacht. Tá an litriú céanna sa dá chás.
I ng, cloiseann tú fuaim shrónach amháin: téann an t-aer tríd an tsrón. Ní fuaim n agus fuaim g ar leith iad.
Tá fuaimeanna leathana agus caola sa Ghaeilge. Braitheann an fhuaim bheacht ar an bhfocal agus ar an gcanúint. Ní hionann fuaimniú gach duine, ach úsáidtear na patrúin litrithe céanna sa tábla.
Léigh agus aithin an focal
Chun focal le hurú a aithint, féach ar an litriú bunaidh. Chun é a rá, úsáid an fhuaim nua ag an tús.
bád → ár mbád
Tá ár mbád ar an loch. Cloiseann tú m ag tús mbád.
cat → ár gcat
Tá ár gcat sa ghairdín. Cloiseann tú g ag tús gcat.
teach → ár dteach
Tá ár dteach mór. Cloiseann tú d ag tús dteach.
Coinnigh an chéad litir den fhocal sa litriú.
✓ ár mbád — ní ár mád
✓ ár gcat — ní ár gat
Le f, cuir bh roimhe: fón → ár bhfón. Fanann an f, ach ní chloiseann tú é.
Seiceáil thapa
- Aimsigh an focal bunaidh: mbád → bád.
- Aithin patrún an uraithe: b → mb.
- Abair an fhuaim nua: m.
- Sa scríobh, coinnigh an b: ár mbád.
Cuimhnigh ar na seacht bpatrún consan: mb, gc, nd, bhf, bp, dt, ng. Athraíonn an fhuaim; fanann an bhunlitir sa litriú.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026