Athruithe tosaigh i bhfocail chomhshuite
SĂ©imhiĂș i bhfocail chomhshuite le sean-, droch-, dea- agus prĂomh-: na patrĂșin, na heisceachtaĂ coitianta agus ĂșsĂĄid an fhleiscĂn sa scrĂbhneoireacht.
DhĂĄ chuid, focal amhĂĄin
I bhfocal comhshuite, cuirtear dhĂĄ chuid le chĂ©ile chun focal nua a dhĂ©anamh. Is minic a shĂ©imhĂtear tĂșs an dara cuid: prĂomh + cathair â prĂomhchathair. Foghlaimeoidh tĂș na patrĂșin le sean-, droch-, dea- agus prĂomh-, roinnt eisceachtaĂ coitianta agus ĂșsĂĄid an fhleiscĂn.
NĂ hionann focal comhshuite agus dhĂĄ fhocal atĂĄ taobh le taobh in abairt. Cuir na samplaĂ seo i gcomparĂĄid:
- prĂomhchathair: focal comhshuite amhĂĄin;
- cathair mhĂłr: ainmfhocal agus aidiacht ar leith.
TĂĄ sĂ©imhiĂș sa dĂĄ shampla, ach nĂ hĂ an riail chĂ©anna is cĂșis leis.
SĂ©imhiĂș ar an dara cuid
Sna patrĂșin seo, sĂ©imhĂtear an dara cuid de ghnĂĄth mĂĄs fĂ©idir an consan tosaigh a shĂ©imhiĂș.
| An chéad chuid | Na codanna | An focal comhshuite |
|---|---|---|
| sean- | sean + bean | seanbhean |
| droch- | droch + béas | drochbhéas |
| dea- | dea + duine | dea-dhuine |
| prĂomh- | prĂomh + cathair | prĂomhchathair |
Is cuid de litriĂș an fhocail Ă© an sĂ©imhiĂș seo. NĂ bhraitheann sĂ© ar fhocal eile a bheith roimh an bhfocal comhshuite san abairt.
Tå seanbhean ina cónaà béal dorais.
Is drochbhéas é cur isteach ar dhaoine agus iad ag caint.
Is dea-dhuine Ă NĂłra: bĂonn sĂ sĂĄsta cabhrĂș le daoine eile.
Is Ă Baile Ătha Cliath prĂomhchathair na hĂireann.
NĂ riail uilĂoch do gach focal comhshuite Ă seo. Braitheann an t-athrĂș ar na codanna atĂĄ san fhocal. MĂĄ tĂĄ focal nua ĂĄ scrĂobh agat, seiceĂĄil a litriĂș i bhfoclĂłir seachas sĂ©imhiĂș a chur ann go huathoibrĂoch.
Nuair nach mbĂonn sĂ©imhiĂș ann
Tar Ă©is sean-, nĂ shĂ©imhĂtear d, t nĂĄ s. Baineann an patrĂșn seo leis an n ag deireadh na chĂ©ad choda.
| Na codanna | An fhoirm cheart | An tĂșs a fhanann gan sĂ©imhiĂș |
|---|---|---|
| sean + duine | seanduine | d |
| sean + teach | seanteach | t |
| sean + saol | seansaol | s |
NĂ fĂ©idir gach consan nĂĄ gach grĂșpa consan a shĂ©imhiĂș ach oiread. Mar shampla, nĂ shĂ©imhĂtear s sna grĂșpaĂ sc, sm, sp nĂĄ st:
- droch + scĂ©al â drochscĂ©al;
- prĂomh + scĂ©al â prĂomhscĂ©al.
ScrĂobh seanduine, nĂ sean-dhuine, agus seanteach, nĂ seantheach.
ScrĂobh drochscĂ©al, nĂ drochshcĂ©al: nĂ ghlacann sc sĂ©imhiĂș.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An fleiscĂn agus an sĂ©imhiĂș
NĂ chuireann fleiscĂn cosc ar shĂ©imhiĂș. Is fĂ©idir fleiscĂn agus sĂ©imhiĂș a bheith san fhocal cĂ©anna.
ĂsĂĄidtear fleiscĂn i ndiaidh dea-:
| Na codanna | An fhoirm cheart |
|---|---|
| dea + duine | dea-dhuine |
| dea + béas | dea-bhéas |
| dea + obair | dea-obair |
In dea-obair, tosaĂonn an dara cuid le guta, mar sin nĂl consan ann le sĂ©imhiĂș.
ĂsĂĄidtear fleiscĂn freisin nuair a thagann an consan cĂ©anna le chĂ©ile ag teorainn na gcodanna, mar atĂĄ in sean-nĂłs, droch-chuma agus droch-chĂĄs. Sa dĂĄ shampla le droch-, dĂ©antar ch den c tosaigh trĂ shĂ©imhiĂș, agus cuirtear fleiscĂn idir an dĂĄ ch. Cuir sean-nĂłs i gcomparĂĄid le seanathair, a scrĂobhtar gan fleiscĂn.
Foghlaim an focal iomlĂĄn: dea-dhuine, sean-nĂłs, seanathair. NĂĄ cuir fleiscĂn idir gach pĂ©ire codanna dĂreach toisc gur focal comhshuite atĂĄ ann.
AthrĂș ar thĂșs an fhocail iomlĂĄin
D'fhĂ©adfadh focal eile san abairt athrĂș a chur ar thĂșs an fhocail chomhshuite. TĂĄ sĂ© sin ar leith Ăłn sĂ©imhiĂș atĂĄ istigh ann cheana fĂ©in.
| ComhthĂ©acs | Foirm | Cad atĂĄ ag tarlĂș? |
|---|---|---|
| Gan athrĂș seachtrach | prĂomhchuspĂłir | TĂĄ c sĂ©imhithe sa dara cuid. |
| I ndiaidh mo | mo phrĂomhchuspĂłir | SĂ©imhĂtear p ag tĂșs an fhocail freisin. |
| I ndiaidh ĂĄr | ĂĄr bprĂomhchuspĂłir | UraĂtear p; fanann ch sa dara cuid. |
Is Ă© mo phrĂomhchuspĂłir Gaeilge a labhairt gach lĂĄ.
Is Ă© ĂĄr bprĂomhchuspĂłir seirbhĂs nĂos fearr a chur ar fĂĄil.
Seicliosta don scrĂbhneoireacht
- Aithin an dĂĄ chuid: prĂomh + cuspĂłir.
- SeiceĂĄil an sĂ©imhiĂș inmheĂĄnach: prĂomhchuspĂłir.
- Cuimhnigh ar na heisceachtaĂ: seanduine, seanteach, seansaol agus drochscĂ©al.
- SeiceĂĄil an fleiscĂn: dea-dhuine, sean-nĂłs agus droch-chuma, ach drochbhĂ©as.
- Cuir riail na habairte i bhfeidhm ar thĂșs an fhocail iomlĂĄin: mo phrĂomhchuspĂłir, ĂĄr bprĂomhchuspĂłir.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
16 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known â or save it to study later.
Save any of these 16 words and review them later.
Focail: Athruithe tosaigh i bhfocail chomhshuite
16 wordsLast updated November 5, 2026