B2 · Upper IntermediateLesson 3 of 3

Athruithe tosaigh i bhfocail chomhshuite

SĂ©imhiĂș i bhfocail chomhshuite le sean-, droch-, dea- agus prĂ­omh-: na patrĂșin, na heisceachtaĂ­ coitianta agus ĂșsĂĄid an fhleiscĂ­n sa scrĂ­bhneoireacht.

By the flumi team About 5 min read 16 vocabulary wordsGrammar learning path: Athruithe tosaigh de rĂ©ir an struchtĂșir

DhĂĄ chuid, focal amhĂĄin

I bhfocal comhshuite, cuirtear dhĂĄ chuid le chĂ©ile chun focal nua a dhĂ©anamh. Is minic a shĂ©imhĂ­tear tĂșs an dara cuid: prĂ­omh + cathair → prĂ­omhchathair. Foghlaimeoidh tĂș na patrĂșin le sean-, droch-, dea- agus prĂ­omh-, roinnt eisceachtaĂ­ coitianta agus ĂșsĂĄid an fhleiscĂ­n.

NĂ­ hionann focal comhshuite agus dhĂĄ fhocal atĂĄ taobh le taobh in abairt. Cuir na samplaĂ­ seo i gcomparĂĄid:

  • prĂ­omhchathair: focal comhshuite amhĂĄin;
  • cathair mhĂłr: ainmfhocal agus aidiacht ar leith.

TĂĄ sĂ©imhiĂș sa dĂĄ shampla, ach nĂ­ hĂ­ an riail chĂ©anna is cĂșis leis.

SĂ©imhiĂș ar an dara cuid

Sna patrĂșin seo, sĂ©imhĂ­tear an dara cuid de ghnĂĄth mĂĄs fĂ©idir an consan tosaigh a shĂ©imhiĂș.

An chéad chuid Na codanna An focal comhshuite
sean- sean + bean seanbhean
droch- droch + béas drochbhéas
dea- dea + duine dea-dhuine
prĂ­omh- prĂ­omh + cathair prĂ­omhchathair

Is cuid de litriĂș an fhocail Ă© an sĂ©imhiĂș seo. NĂ­ bhraitheann sĂ© ar fhocal eile a bheith roimh an bhfocal comhshuite san abairt.

Tå seanbhean ina cónaí béal dorais.

Is drochbhéas é cur isteach ar dhaoine agus iad ag caint.

Is dea-dhuine Ă­ NĂłra: bĂ­onn sĂ­ sĂĄsta cabhrĂș le daoine eile.

Is í Baile Átha Cliath príomhchathair na hÉireann.

NĂ­ riail uilĂ­och do gach focal comhshuite Ă­ seo. Braitheann an t-athrĂș ar na codanna atĂĄ san fhocal. MĂĄ tĂĄ focal nua ĂĄ scrĂ­obh agat, seiceĂĄil a litriĂș i bhfoclĂłir seachas sĂ©imhiĂș a chur ann go huathoibrĂ­och.

Nuair nach mbĂ­onn sĂ©imhiĂș ann

Tar Ă©is sean-, nĂ­ shĂ©imhĂ­tear d, t nĂĄ s. Baineann an patrĂșn seo leis an n ag deireadh na chĂ©ad choda.

Na codanna An fhoirm cheart An tĂșs a fhanann gan sĂ©imhiĂș
sean + duine seanduine d
sean + teach seanteach t
sean + saol seansaol s

NĂ­ fĂ©idir gach consan nĂĄ gach grĂșpa consan a shĂ©imhiĂș ach oiread. Mar shampla, nĂ­ shĂ©imhĂ­tear s sna grĂșpaĂ­ sc, sm, sp nĂĄ st:

  • droch + scĂ©al → drochscĂ©al;
  • prĂ­omh + scĂ©al → prĂ­omhscĂ©al.

ScrĂ­obh seanduine, nĂ­ sean-dhuine, agus seanteach, nĂ­ seantheach.

ScrĂ­obh drochscĂ©al, nĂ­ drochshcĂ©al: nĂ­ ghlacann sc sĂ©imhiĂș.

Quick check

Try one question now.

1
Tå adhmaid ceangailte leis an gcé.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

An fleiscĂ­n agus an sĂ©imhiĂș

NĂ­ chuireann fleiscĂ­n cosc ar shĂ©imhiĂș. Is fĂ©idir fleiscĂ­n agus sĂ©imhiĂș a bheith san fhocal cĂ©anna.

Úsáidtear fleiscín i ndiaidh dea-:

Na codanna An fhoirm cheart
dea + duine dea-dhuine
dea + béas dea-bhéas
dea + obair dea-obair

In dea-obair, tosaĂ­onn an dara cuid le guta, mar sin nĂ­l consan ann le sĂ©imhiĂș.

ÚsĂĄidtear fleiscĂ­n freisin nuair a thagann an consan cĂ©anna le chĂ©ile ag teorainn na gcodanna, mar atĂĄ in sean-nĂłs, droch-chuma agus droch-chĂĄs. Sa dĂĄ shampla le droch-, dĂ©antar ch den c tosaigh trĂ­ shĂ©imhiĂș, agus cuirtear fleiscĂ­n idir an dĂĄ ch. Cuir sean-nĂłs i gcomparĂĄid le seanathair, a scrĂ­obhtar gan fleiscĂ­n.

Foghlaim an focal iomlån: dea-dhuine, sean-nós, seanathair. Nå cuir fleiscín idir gach péire codanna díreach toisc gur focal comhshuite atå ann.

AthrĂș ar thĂșs an fhocail iomlĂĄin

D'fhĂ©adfadh focal eile san abairt athrĂș a chur ar thĂșs an fhocail chomhshuite. TĂĄ sĂ© sin ar leith Ăłn sĂ©imhiĂș atĂĄ istigh ann cheana fĂ©in.

ComhthĂ©acs Foirm Cad atĂĄ ag tarlĂș?
Gan athrĂș seachtrach prĂ­omhchuspĂłir TĂĄ c sĂ©imhithe sa dara cuid.
I ndiaidh mo mo phrĂ­omhchuspĂłir SĂ©imhĂ­tear p ag tĂșs an fhocail freisin.
I ndiaidh ĂĄr ĂĄr bprĂ­omhchuspĂłir UraĂ­tear p; fanann ch sa dara cuid.

Is Ă© mo phrĂ­omhchuspĂłir Gaeilge a labhairt gach lĂĄ.

Is Ă© ĂĄr bprĂ­omhchuspĂłir seirbhĂ­s nĂ­os fearr a chur ar fĂĄil.

Seicliosta don scrĂ­bhneoireacht

  1. Aithin an dĂĄ chuid: prĂ­omh + cuspĂłir.
  2. SeiceĂĄil an sĂ©imhiĂș inmheĂĄnach: prĂ­omhchuspĂłir.
  3. Cuimhnigh ar na heisceachtaí: seanduine, seanteach, seansaol agus drochscéal.
  4. Seiceåil an fleiscín: dea-dhuine, sean-nós agus droch-chuma, ach drochbhéas.
  5. Cuir riail na habairte i bhfeidhm ar thĂșs an fhocail iomlĂĄin: mo phrĂ­omhchuspĂłir, ĂĄr bprĂ­omhchuspĂłir.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

16 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 16 words and review them later.

Focail: Athruithe tosaigh i bhfocail chomhshuite

16 words

Last updated November 5, 2026