Éilips agus freagraí gairide i gcomhthéacs
Éilips agus freagraí gairide sa Ghaeilge: roghnaigh an briathar nó an chopail chuí, coinnigh an t-eolas riachtanach agus seachain míthuiscint sa chomhrá.
An méid is gá a rá
Ní gá gach focal a athrá nuair atá an bhrí soiléir ón gcomhthéacs. Tugtar éilips ar fhocail a fhágáil ar lár ar an mbealach seo. Úsáidtear í go minic i gcomhrá, i bhfreagraí gairide agus i dteachtaireachtaí.
Sa cheacht seo, foghlaimeoidh tú conas freagra gairid oiriúnach a roghnú, an fhaisnéis riachtanach a choinneáil agus míthuiscint a sheachaint.
— Cá bhfuil an cruinniú?
— Sa leabharlann.
Is é an freagra iomlán ná: Tá an cruinniú sa leabharlann. Ní gá tá an cruinniú a athrá: tá sé soiléir ón gceist.
Ní abairt iomlán é gach freagra gairid ó thaobh na gramadaí de, ach is féidir leis teachtaireacht iomlán a chur in iúl sa chomhthéacs ceart.
An briathar sa fhreagra
I gceisteanna a fhreagraítear go dearfach nó go diúltach, is gnách briathar na ceiste a úsáid arís. Coinnigh an aimsir agus an phearsa chuí. Ní gá an chuid eile den cheist a athrá má tá sí intuigthe.
| Ceist | Freagra dearfach | Freagra diúltach |
|---|---|---|
| An bhfuil tú réidh? | Tá. / Táim. | Níl. / Nílim. |
| An dtuigeann tú an scéal? | Tuigim. | Ní thuigim. |
| Ar chríochnaigh tú an obair? | Chríochnaigh. / Chríochnaigh mé. | Níor chríochnaigh. / Níor chríochnaigh mé. |
| An bhfaca tú Nóra? | Chonaic. / Chonaic mé. | Ní fhaca. / Ní fhaca mé. |
| An mbeidh siad anseo amárach? | Beidh. | Ní bheidh. |
| An ndéanfá é? | Dhéanfainn. | Ní dhéanfainn. |
Is freagraí bailí iad Tá agus Níl ar An bhfuil tú réidh? Tá an chéad phearsa san fhoirm bhriathartha féin in táim, nílim agus tuigim. Sna freagraí chríochnaigh mé agus chonaic mé, tá mé ráite ar leith. Is féidir Chríochnaigh agus Chonaic a úsáid mar fhreagraí gairide freisin nuair is léir cé atá i gceist.
Sa cheist An ndéanfá é?, tá an briathar sa dara pearsa uatha sa mhodh coinníollach. Sa fhreagra Dhéanfainn, coinnítear an modh coinníollach, ach úsáidtear foirm tháite na chéad phearsan uatha: tá mé intuigthe san fhoirm féin.
Canúint na Mumhan: is sa Mhumhain is coitianta na foirmeacha Táim agus Nílim. Is foirmeacha caighdeánacha iad freisin, ní foirmeacha réigiúnacha amháin. Is féidir iad a úsáid mar fhreagraí ar An bhfuil tú réidh?
Tabhair faoi deara nach mbíonn an fhoirm chéanna den bhriathar le feiceáil sa cheist agus sa fhreagra i gcónaí: an bhfaca → chonaic / ní fhaca.
Ní freagra dearfach ginearálta é tá, agus ní freagra diúltach ginearálta é níl. Lean briathar na ceiste.
— Ar tháinig Seán?
— Tháinig. / Níor tháinig.
Freagraí leis an gcopail
Nuair atá an chopail sa cheist, roghnaigh freagra a oireann don phatrún sin. Ná cuir tá in áit na copaile.
| Ceist | Freagra dearfach | Freagra diúltach |
|---|---|---|
| An múinteoir í Nóra? | Is ea. | Ní hea. |
| An í Nóra an múinteoir nua? | Is í. | Ní hí. |
| An maith leat caife? | Is maith. | Ní maith. |
| Arbh í Nóra an múinteoir a bhí anseo inné? (aimsir chaite) | Ba í. | Níorbh í. |
| Ar mhaith leat cupán tae? (modh coinníollach) | Ba mhaith. | Níor mhaith. |
Sa chéad cheist, táimid ag fiafraí an múinteoir í Nóra: is ceist aicmithe í, agus úsáidtear Is ea / Ní hea sa fhreagra. Sa dara ceist, táimid ag fiafraí an í Nóra an múinteoir nua: is ceist ionannaithe í, agus úsáidtear Is í / Ní hí sa fhreagra. Dá bhrí sin, ní hionann na freagraí gairide.
Is leagan labhartha de Is ea é Sea. Sa dá shraith dheireanacha, tagraíonn Arbh í…? don am atá caite, agus úsáidtear Ar mhaith leat…? chun tairiscint a dhéanamh sa mhodh coinníollach. Bíonn foirmeacha na copaile san aimsir chaite agus sa mhodh coinníollach mar an gcéanna go minic; is ón gcomhthéacs a thuigtear an bhrí. Sa fhreagra Ba mhaith, fágtar liom cupán tae ar lár.
— An maith leat caife?
— Is maith, ach is fearr liom tae.
Ní gá liom caife a athrá sa chéad chuid den fhreagra. Cuireann an dara cuid eolas nua leis.
Ní hionann is ea agus freagra dearfach a oireann do gach ceist. Braitheann freagra na copaile ar struchtúr na ceiste.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An t-eolas nua amháin
Le ceisteanna ar nós cé, cad, cá agus cathain, is minic nach dtugaimid ach an t-eolas atá á lorg. Coinnigh an réamhfhocal má tá sé riachtanach sa fhreagra.
| Ceist | Freagra gairid | Freagra iomlán |
|---|---|---|
| Cad a cheannaigh tú? | Arán. | Cheannaigh mé arán. |
| Cá bhfuil an eochair? | Ar an mbord. | Tá an eochair ar an mbord. |
| Cé leis a raibh tú ag caint? | Le Máire. | Bhí mé ag caint le Máire. |
| Cathain a bheidh tú ar ais? | Amárach. | Beidh mé ar ais amárach. |
Ní leor focal ar bith a bhaineann leis an ábhar: caithfidh an freagra an bhearna eolais sa cheist a líonadh. Mar shampla, léiríonn le Máire cé leis a raibh tú ag caint; léiríonn faoi Mháire cé a bhí mar ábhar cainte agaibh.
Is féidir frása gairid a úsáid chun ceist a chur ar ais freisin.
— Tá mé ag dul abhaile anois. Agus tusa?
— Beidh mé anseo go dtí a sé.
Tuigtear ceist ar nós Cad atá tusa ag déanamh? ón gcomhthéacs. Ní gá ach ciall na ceiste a bheith intuigthe, ní a foclaíocht go díreach, fad is atá an cheist soiléir.
Éilips thar chlásail agus thar chainteoirí
Is féidir eolas a fháil ó chlásal roimhe sin, fiú mura ceist é. Coinnigh an chuid a chuireann duine nua nó codarsnacht in iúl.
| Sampla | An méid atá intuigthe |
|---|---|
| Tá Nóra sásta, agus mise freisin. | Tá mise sásta freisin. |
| Ní bheidh Áine ann, ach beidh Pól. | Beidh Pól ann. |
Sa chéad sampla, fágtar tá agus sásta ar lár sa dara clásal. Sa dara sampla, fágtar ann ar lár, ach coinnítear beidh chun an chodarsnacht idir an diúltú agus an dearbhú a léiriú.
— Tá mé sásta leis an bplean.
— Mise freisin.
Tuigtear Tá mise sásta leis an bplean freisin ó chaint an chéad chainteora. Ní gá don fhaisnéis a bheith sa ráiteas céanna ná teacht ón gcainteoir céanna.
Soiléireacht agus rogha stíle
Bíonn éilips nádúrtha nuair atá an t-ábhar úr i gcuimhne ag an mbeirt. Má tá roinnt daoine, áiteanna nó roghanna luaite, b'fhéidir go mbeadh freagra níos iomláine ag teastáil.
— An mbeidh Áine nó Pól ag an gcruinniú?
— Beidh Áine ann; ní bheidh Pól ann.
Ní insíonn Beidh leis féin dúinn cé acu duine a bheidh ann.
Bíonn freagraí an-ghairid oiriúnach do chomhrá tapa. Uaireanta, áfach, cuidíonn focal buíochais nó míniú beag leis an bhfreagra a dhéanamh níos cairdiúla.
— Ar mhaith leat cupán tae?
— Ba mhaith, go raibh maith agat.
Réim agus tuin: bíonn Mise freisin nádúrtha i gcomhrá neamhfhoirmiúil. Ní bhíonn freagra lom míbhéasach ann féin, ach d'fhéadfadh Ní bheidh mar fhreagra ar chuireadh a bheith giorraisc, ag brath ar an tuin agus ar an gcaidreamh idir na cainteoirí. Is féidir Ní bheidh, faraor; beidh mé ag obair a rá chun an diúltú a mhaolú agus cúis a thabhairt.
I scríbhneoireacht fhoirmiúil, is minic a bhíonn abairt iomlán níos soiléire, go háirithe mura bhfuil an cheist le feiceáil díreach roimh an bhfreagra.
Sula ngiorraíonn tú freagra, seiceáil na pointí seo:
- An bhfuil an t-eolas fágtha ar lár soiléir ón gcomhthéacs?
- An oireann an briathar nó an chopail don cheist?
- An bhfuil an réamhfhocal riachtanach coinnithe agat?
- An léir cé hé nó céard é atá i gceist?
Fág an t-eolas atá ar eolas cheana ar lár, ach coinnigh an méid a theastaíonn chun an freagra a thuiscint gan buille faoi thuairim.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026