Réamhfhocail sa choibhneas indíreach
Réamhfhocail sa choibhneas indíreach: roghnú an fhorainm réamhfhoclaigh agus úsáid na bhfoirmeacha cearta san aimsir láithreach agus chaite araon.
Nuair a cheanglaíonn réamhfhocal duine nó rud leis an mbriathar, is minic a bhíonn coibhneas indíreach de dhíth: an bhean a labhraím léi. Foghlaimeoidh tú conas an réamhfhocal cuí a choinneáil, an forainm réamhfhoclach ceart a roghnú agus foirm an bhriathair a chur in oiriúint don chlásal.
An ceangal leis an réamhtheachtaí
Is é an réamhtheachtaí an t-ainmfhocal a bhfuil an clásal coibhneasta ag tabhairt eolais faoi. Sa sampla an bhean a labhraím léi, is é an bhean an réamhtheachtaí. Tagraíonn léi don bhean sin.
Tosaigh le habairt neamhspleách chun an ceangal a fheiceáil:
Labhraím leis an mbean gach maidin.
Sin an bhean a labhraím léi gach maidin.
Tá cónaí orm sa teach sin.
Sin an teach a bhfuil cónaí orm ann.
Ní imíonn an gaol a chuireann an réamhfhocal in iúl. Sa phatrún seo, cuirtear forainm réamhfhoclach in áit an réamhfhocail agus an ainmfhocail: leis an mbean → léi, sa teach → ann.
Roghnaigh an réamhfhocal de réir na brí
Ní roghnaíonn tú an réamhfhocal de réir an réamhtheachtaí amháin. Braitheann sé ar an mbriathar nó ar an nath: labhairt le, brath ar, muinín a bheith agat as.
| Abairt neamhspleách | Ainmfhocal agus clásal coibhneasta |
|---|---|
| Labhraím leis an bhfear. | an fear a labhraím leis |
| Braithim ar an gcara sin. | an cara a mbraithim air |
| Tá muinín agam as an dochtúir. | an dochtúir a bhfuil muinín agam as |
| Cuirim litir chuig an mbean. | an bhean a gcuirim litir chuici |
| Faighim cabhair ón múinteoir. | an múinteoir a bhfaighim cabhair uaidh |
| Bím ag obair sa seomra. | an seomra a mbím ag obair ann |
Má bhíonn amhras ort faoin réamhfhocal, déan abairt neamhspleách ar dtús. Coinnigh an gaol céanna nuair a dhéanann tú clásal coibhneasta di.
An réamhfhocal roimh an mír choibhneasta
Is féidir an réamhfhocal a chur roimh an mír choibhneasta freisin. Tagann le + a → lena, i + a → ina agus ó + a → óna le chéile; scríobhtar ar a ina dhá fhocal. Sa phatrún seo, ní chuirtear forainm réamhfhoclach eile sa chlásal chun an gaol céanna leis an réamhtheachtaí a léiriú.
| Forainm réamhfhoclach sa chlásal | Réamhfhocal roimh an mír |
|---|---|
| an bhean a labhraím léi | an bhean lena labhraím |
| an teach a bhfuil cónaí orm ann | an teach ina bhfuil cónaí orm |
| an cara a mbraithim air | an cara ar a mbraithim |
| an múinteoir a bhfaighim cabhair uaidh | an múinteoir óna bhfaighim cabhair |
Le briathra rialta san aimsir chaite, tagann le + ar → lenar agus i + ar → inar le chéile: an bhean lenar labhair mé, an teach inar chónaigh mé. Leanann an briathar na rialacha céanna maidir leis an aimsir agus an fhoirm spleách atá i gcuid 4.
Réim: Tá an dá phatrún inghlactha. Tá an bhean a labhraím léi coitianta sa ghnáthchaint agus sa scríobh. Is minic a úsáidtear an bhean lena labhraím i scríbhneoireacht fhoirmiúil; ní leis an réim fhoirmiúil amháin a bhaineann sé, áfach. Tá foirmeacha ar nós an teach ina bhfuil cónaí orm coitianta sa ghnáthúsáid freisin.
Inscne, uimhir agus tagairt
Caithfidh an forainm réamhfhoclach tagairt go soiléir don réamhtheachtaí. Roghnaigh an fhoirm de réir inscne agus uimhir an duine nó an ruda atá i gceist.
| Réamhtheachtaí | Sampla le le | Sampla le ar |
|---|---|---|
| An fear | an fear a labhraím leis | an fear a mbraithim air |
| An bhean | an bhean a labhraím léi | an bhean a mbraithim uirthi |
| Na daoine | na daoine a labhraím leo | na daoine a mbraithim orthu |
D'fhéadfadh níos mó ná forainm réamhfhoclach amháin a bheith sa chlásal. Ní gá go dtagródh siad uile don réamhtheachtaí.
Sin an dochtúir a bhfuil muinín agam as.
- Tagraíonn agam domsa: tá muinín agamsa.
- Tagraíonn as don dochtúir: tá muinín agam as an dochtúir sin.
Le rudaí, tabhair aird ar inscne an ainmfhocail freisin: an bord a bhfuil an leabhar air, ach an chathaoir a bhfuil an mála uirthi.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An mhír choibhneasta agus an briathar
Sa choibhneas indíreach dearfach, is é a an mhír is gnách san aimsir láithreach, san aimsir fháistineach, sa ghnáthchaite agus sa mhodh coinníollach. Cuireann sí urú ar an mbriathar nuair is féidir é. Úsáidtear foirm spleách má tá ceann ar leith ann: tá → a bhfuil.
San aimsir chaite, úsáidtear ar agus séimhiú le briathra rialta sna foirmeacha pearsanta. Ní chuirtear d’ roimh ghuta ná roimh fh sa phatrún seo: d’ól mé → ar ól mé, d’fhág mé → ar fhág mé. Ní leanann gach briathar neamhrialta an patrún sin.
| Aimsir nó cás | Sampla | An fhoirm le tabhairt faoi deara |
|---|---|---|
| Láithreach | an cara a mbím ag caint leis | a + urú |
| Fáistineach | an bhean a gcuirfidh mé litir chuici | a + urú |
| Gnáthchaite | an cara a mbínn ag caint leis | a + urú |
| Modh coinníollach | an bhean a gcuirfinn litir chuici | a + urú |
| Caite, briathar rialta | an fear ar labhair mé leis | ar + séimhiú, nuair is féidir |
| Caite, briathar rialta le guta | an cupán ar ól mé as | ar ól, gan d’ |
| Caite, briathar rialta le f | an seomra ar fhág mé mo mhála ann | ar fhág, gan d’ |
| Caite, bí | an teach a raibh cónaí orm ann | a raibh, ní ar raibh |
| Caite, téigh | an dochtúir a ndeachaigh mé chuige | a ndeachaigh, ní ar chuaigh |
| Caite, faigh | an múinteoir a bhfuair mé cabhair uaidh | a bhfuair |
| Caite, déan | an cara a ndearna mé an obair leis | a ndearna |
| Caite, feic | an seomra a bhfaca mé an mála ann | a bhfaca |
| Caite, abair | an bhean a ndúirt mé an méid sin léi | a ndúirt |
Ní bhíonn athrú infheicthe ar gach consan. Mar shampla, ní athraítear l in a labhraím ná in ar labhair mé.
An diúltú: Úsáid nach agus urú, nuair is féidir é, san aimsir láithreach, san aimsir fháistineach, sa ghnáthchaite agus sa mhodh coinníollach: an bhean nach labhraím léi, an cara nach mbím ag caint leis, an bhean nach gcuirfinn litir chuici. Úsáid an fhoirm spleách nuair atá ceann ar leith ann: an teach nach bhfuil cónaí orm ann.
San aimsir chaite, úsáid nár agus séimhiú le foirmeacha pearsanta na mbriathra rialta: an fear nár labhair mé leis, an cupán nár ól mé as. Leis na briathra neamhrialta sa tábla thuas, úsáid nach agus an fhoirm spleách: nach raibh, nach ndeachaigh, nach bhfuair, nach ndearna, nach bhfaca, nach ndúirt. Mar shampla: an múinteoir nach bhfuair mé cabhair uaidh.
Ní leor ní a chur os comhair na bhfoirmeacha sa tábla. Chun na samplaí le réamhfhocal chun tosaigh a dhiúltú, is féidir filleadh ar an bpatrún leis an bhforainm réamhfhoclach: an bhean lena labhraím → an bhean nach labhraím léi.
Ná measc an dá ghaol
Déan idirdhealú idir duine mar chuspóir díreach agus duine atá ceangailte leis an mbriathar trí réamhfhocal.
An bhean a fheicim gach lá: feicim an bhean. Is cuspóir díreach í.
An bhean a mbím ag caint léi gach lá: bím ag caint leis an mbean. Tá le de dhíth chun an gaol sin a léiriú.
✓ Sin an bhean a mbím ag caint léi.
✗ Sin an bhean a mbím ag caint.
Má tá tú ag tagairt don bhean a mbíonn tú ag caint léi, ná fág léi ar lár sa phatrún seo.
✗ Sin an bhean a mbím ag caint leis an mbean.
Seicliosta don scríobh
- Déan abairt neamhspleách: Cuirim litir chuig an mbean.
- Aimsigh an réamhfhocal: chuig.
- Roghnaigh an forainm a thagraíonn don réamhtheachtaí: chuici.
- Cuir an mhír agus an briathar san fhoirm chuí: a gcuirim.
- Ceangail na codanna: an bhean a gcuirim litir chuici.
Coinnigh na trí rud seo le chéile: an réamhfhocal ceart, tagairt shoiléir agus foirm cheart an bhriathair.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026