Accusativus respectus in sermone poetico
Accusativus respectus apud poetas: partes corporis, constructio cum adiectivis, exempla Vergiliana et discrimen ab obiecto atque ablativo respectus.
Qua parte aliquid dicatur
Poeta, cum aliquem describit, accusativo interdum indicat qua parte descriptio vera sit. Hic accusativus respectus, etiam accusativus Graecus appellatus, non rem actione affectam significat, sed descriptionem ad certam partem restringit. Eum agnoscere disces, ab obiecto discernere atque servato sensu explicare.
Vergilius Aeneam describit:
«os umerosque deo similis» — Aeneis 1.589.
Aeneas deo similis est quod ad os umerosque attinet. Os umerosque similitudinis partes definiunt; deo dativus est, qui cum similis coniungitur.
Non dicitur Aeneas os aut umeros aliqua actione afficere. Similitudo ad vultum umerosque refertur.
Constructio et formae
Accusativus respectus saepe cum adiectivo, interdum cum participio coniungitur. Nomina partium corporis in descriptionibus poeticis frequentia sunt, sed usus ad ea sola non restringitur.
| Elementum | Munus | Exemplum Vergilianum |
|---|---|---|
| Persona descripta | De ea tota aliquid praedicatur | Aeneas |
| Adiectivum | Qualitatem vel similitudinem exprimit | similis |
| Accusativus respectus | Partem definit ad quam descriptio pertinet | os umerosque |
| Dativus cum similis | Eum indicat cui persona comparatur | deo |
Adiectivum cum persona descripta congruit, non cum accusativo respectus. Itaque similis ad Aeneam pertinet, quamquam umeros pluralis est.
Forma os, quia neutra est, nominativus vel accusativus esse potest. In hoc loco tamen coniunctio cum umeros, cuius casus manifestus est, constructionem declarat. Non sola terminatio, sed tota sententia examinanda est.
Exemplum latius explicatum
In alio loco Vergiliano species Mercurii in somnis apparet:
«omnia Mercurio similis, vocemque coloremque
et crinis flavos et membra decora iuventa» — Aeneis 4.558–559.
Species in omnibus rebus Mercurio similis est: poeta deinde vocem, colorem, capillos membraque enumerat.
Omnia respectum latius complectitur; vocemque coloremque, crinis flavos et membra partes similitudinis explicant.
Hic crinis accusativus pluralis est, pro forma crines. Adiectivum flavos et cetera enumerationis membra casum numerumque confirmant. Iuventa, contra, ablativus est, non aliud enumerationis membrum accusativo positum.
Enumeratio imaginem distinctam efficit: similitudo non tantum universe affirmatur, sed per singulas partes ostenditur.
Quick check
Try one question now.
In descriptione poetica «Puella vocem sorori similis est», vocabulum vocem
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Discrimen ab obiecto et ablativo
Eadem pars corporis potest obiectum esse aut respectum indicare. Munus ex constructione, non ex rei significatae natura cognoscitur.
Haec exempla ad comparandum composita sunt:
| Sententia | Interpretatio |
|---|---|
| Medicus umeros tangit. | Umeros obiectum est: eos medicus tangit. |
| Aeneas os umerosque deo similis est. | Accusativi similitudinem definiunt; obiectum nullum est. |
| Aeneas ore umerisque deo similis est. | Ablativi indicant qua parte Aeneas similis sit. |
Ultima sententia sensum loci Vergiliani familiariore constructione reddit; non tamen eundem colorem poeticum servat.
Accusativus respectus non est libera alternatio cuiuslibet ablativi respectus. Nomen Graecus affinitatem cum usu Graeco indicat; non significat constructionem in prosa Latina ubique adhibendam esse. In prosa ordinaria ablativus vel explicatio quod ad ... attinet plerumque tutior est.
Praeterea accusativus apud participium positus non continuo respectum significat. Quaedam participia vim verbalem retinent; in quibusdam locis interpretatio media quoque consideranda est. Contextum et usum ipsius verbi ante respice.
Ordo interpretandi
Cum accusativum insolitiorem apud poetam inveneris:
- Quaere num verbum eum tamquam obiectum regat.
- Constitue cui adiectivum vel participium conveniat.
- Experire num accusativus explicari possit verbis quod ad ... attinet.
- Formas ambiguas ex concordia et verbis coniunctis iudica.
- In explicatione sensum serva; in imitatione genus dicendi respice.
Obiectum rem actione affectam indicare potest; accusativus respectus partem definit ad quam praedicatum pertinet. Apud poetas haec constructio descriptionem saepe in singulas partes distribuit, neque propter insolentiam ad normam prosae corrigenda est.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026