C2 · ProficientLesson 2 of 2

Anacoluthon et mutatio constructionis

Anacoluthon et mutationem constructionis agnosce: nexum interruptum ab ellipsi et ordine insolito distingue et effectum mutationis in sermone explica.

Constructio incepta, exitus mutatus

Interdum qui loquitur sententiam una constructione incipit, alia perficit. Sensum quidem assequeris, sed nexus grammaticus quem initium promittebat non eodem modo continuatur. Haec discrepantia anacoluthon appellatur. Ad eam interpretandam non sufficit formam insolentem deprehendere: quaerendum est quid exspectaveris, quid re vera secutum sit, et quomodo partes sensu cohaereant.

Hic disces:

  • constructionem inceptam a constructione qua sententia absolvitur distinguere;
  • mutationem veram ab ordine insolito, ellipsi et interpositione discernere;
  • effectum mutationis explicare, nec omnem discrepantiam auctoris consilio tribuere.

Exempla infra posita ad doctrinam illustrandam ficta sunt, praeter locos Terentianum et Vergilianum in parte 5 allatos. Mutationes in exemplis fictis consulto conspicuae sunt; non omnia talia exempla ad prosam limatam imitandam proponuntur.

Quomodo nexus mutetur

Anacoluthon non unam formam certis terminationibus definitam habet. Saepe nomen vel pronomen initio ponitur quasi subiectum futuri verbi; sententia autem sic procedit ut eadem persona alio casu exprimatur.

Ego, cum haec audivissem, mihi omnis spes salutis erepta est.

Initium ego verbum primae personae exspectare iubet. In parte tamen principali spes subiectum est, mihi autem personam indicat cui spes erepta est. Pronomen ego extra constructionem sequentem relinquitur.

Constructio continua:

Cum haec audivissem, mihi omnis spes salutis erepta est.

Altera compositio:

Ego, cum haec audivissem, omnem spem salutis amisi.

Utraque compositio nexum continuum restituit, sed non prorsus eandem vim servat. In altera spes erepta in medium profertur; in altera persona quae spem amisit. Mutatio igitur non est tantum res terminationum: etiam ad dispositionem rerum pertinet.

Pars examinanda Forma exempli Munus
Initium ego Personam nominativo proponit
Membrum interpositum cum haec audivissem Rem ante spem ereptam gestam indicat
Constructio qua sententia absolvitur mihi omnis spes salutis erepta est Aliud subiectum habet; personam dativo repetit
Discrepantia ego … mihi Persona eadem est, munus grammaticum mutatum

Ab oratione obliqua ad rectam

Mutari potest etiam ratio qua verba aliena referuntur: accusativum cum infinitivo excipit enuntiatum quo persona loquens suis verbis inducitur.

Legatus dixit se auxilium adducturum esse; «vos autem portas claudite».

Constructio continua in oratione obliqua:

Legatus dixit se auxilium adducturum esse et iussit eos portas claudere.

In prima forma se legatum designat et adducturum esse a dixit pendet. Deinde legatus ipse auditores appellat: vos subiectum est imperativi claudite, neque haec verba accusativum cum infinitivo continuant. In altera forma narrator utrumque membrum refert; eos eosdem homines designat quos legatus vos appellaverat. Mutatio hic vocem legati propius admovet. Talis transitus, praesertim ubi oratio recta aperte distinguitur, non necessario anacoluthon est: mutationis constructionis exemplum praebet, sed non per se constructionem inceptam imperfectam relinquit.

Nominativus pendens et fines vocabuli

Nominativus pendens rem vel personam initio proponit, quae deinde in constructionem sequentem non eodem casu recipitur.

Milites, qui tot labores pertulerant, iis praemia tandem data sunt.

Milites nominativo proponuntur; in parte principali iidem dativo iis recipiuntur. Subiectum verbi data sunt est praemia.

Constructio continua:

Militibus, qui tot labores pertulerant, praemia tandem data sunt.

In compositione continua militibus ad data sunt pertinet; qui tamen nominativus manet, quia subiectum est verbi pertulerant. Casus relativi ex proprio membro, non ex casu antecedentis, pendet.

Non omnes grammatici fines vocabuli anacoluthon eodem modo constituunt. Alii nominativum pendentem inter anacolutha numerant; alii eum, praesertim ubi res consulto separatim proponitur, pro propria ratione disponendi sermonis habent. Itaque diligentius est dicere nominativum initio positum dativo recipi quam solo nomine figurae explicationem absolvere.

Non omnis repetitio pronominis anacoluthon efficit. In Milites, qui tot labores pertulerant, ii praemia acceperunt, nominativi inter se congruunt et ad acceperunt pertinent. Repetitio emphasin afferre potest; mutationem casus non demonstrat.

Quick check

Try one question now.

1

In exemplo ficto «Ego, postquam iudex discessit, mihi nulla facultas respondendi data est», pronomen ego

Answer options

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Quid ab anacolutho distinguendum sit

Antequam constructionem interruptam esse iudices, experire num nexus ordinarius, quamvis minus conspicuus, adhuc valeat.

Locus examinandus Exemplum fictum Iudicium
Ordo insolitus: hyperbaton Magna me tenet cura. Magna cum cura congruit; interiecta verba nexum non tollunt
Ellipsis Alii pacem petunt, alii bellum. In altero membro petunt facile subauditur
Interpositio Milites — ut iam dixi — praemia acceperunt. Sublatis verbis interpositis, constructio integra manet
Sermo abruptus: aposiopesis Si hoc feceris… Sed nihil amplius dicam. Minatio incepta non absolvitur; nova sententia incipit
Mutatio constructionis Ego … mihi omnis spes salutis erepta est. Nominativus initii in structuram sequentem non recipitur

Sermo abruptus et anacoluthon coniungi possunt, sed non sunt idem. In priore locutor aliquid reticet aut sententiam deserit; in altero verba continuantur, mutata ratione qua inter se conectuntur.

Neque interpunctioni soli confidas. Commata, lineolae et alia signa in editionibus interpretationem editoris saepe ostendunt: mutationem non efficiunt neque per se probant.

Vis sermonis et iudicium lectoris

Mutatio constructionis vehementiam initii, perturbationem animi aut cogitationem inter loquendum immutatam significare potest. In sermone familiari et in oratione quae sermonem praesentem imitatur facilius intellegitur quam in expositione diligenter ordinata. Nihil tamen horum ex sola discrepantia certo colligitur.

Locus potest etiam difficultatem compositionis vel dubitationem de textu tradito continere. Non statim mendum corrigendum est, neque statim artificium rhetoricum laudandum. Contextum, genus dicendi et consuetudinem auctoris perpende; si de lectione dubitatur, etiam testimonia quibus textus nititur inspicienda sunt.

Sententiam ad constructionem continuam redige, deinde duas formas compara. Quaere quid in forma tradita primum ponatur, quid repetatur, et quid mutata compositione minus emineat. Sic emendatio ad intellegendum adhibetur, non temere in textum infertur.

Ad locum difficilem examinandum hunc ordinem serva:

  1. Initium describe: quod verbum, quem casum, quem nexum exspectas?
  2. Exitum resolve: quae verba re vera inter se construuntur?
  3. Discrepantiam indica: quid extra constructionem relinquitur aut aliter recipitur?
  4. Alias explicationes expende: sufficiuntne ellipsis, interpositio aut ordo verborum?
  5. Vim caute interpreta: quid contextus suadet, et quid adhuc incertum manet?

Locus auctoris: nominativus pendens

Terentius, Hecyra 286–287; genus: comoedia palliata, sermo scaenicus. Excerptum infra contractum est; signum […] verba omissa indicat, non interruptionem personae loquentis.

nos omnes quibus est alicunde aliquis obiectus labos, omne quod est interea tempus […] lucrost

  1. Initium: nos omnes nominativus est; quibus in membro relativo dativus personarum est quibus labor obiectus est. Initium verbum primae personae pluralis exspectare potest, quo de nobis omnibus aliquid praedicetur.
  2. Exitus: omne … tempus subiectum est; lucrost valet lucro est, ubi lucro dativus est quo utilitas indicatur. Tempus igitur, non nos, subiectum verbi principalis fit.
  3. Discrepantia: nos omnes extra constructionem tempus lucro est manet. Personae initio propositae sensu intelleguntur eae quibus tempus lucro est; nominativus tamen in hunc nexum non recipitur. Ad structuram illustrandam, non ad textum corrigendum, dici potest: Nobis omnibus, quibus est alicunde aliquis obiectus labos, omne illud tempus lucro est.
  4. Aliae explicationes: neque hyperbaton neque membrum relativum interpositum efficit ut nos subiectum verbi est fiat. Dativum nobis subaudire sensum adiuvat, sed nominativum expressum non explicat tamquam partem constructionis continuae. Hic igitur nominativus pendens agnoscitur, qui latiore vocabuli usu anacoluthon est, salvo discrimine in parte 3 explicato.
  5. Vis: primum homines communi condicione affecti proponuntur; deinde sermo ad tempus quod iis lucro est convertitur. Haec dispositio sermoni scaenico convenit; sola tamen mutatio neque perturbationem animi neque certum consilium rhetoricum probat.

Locus auctoris: minatio interrupta

Vergilius, Aeneis 1.135; genus: carmen epicum, oratio recta Neptuni ventos increpantis.

Quos ego—sed motos praestat componere fluctus.

Hic locus ad fines anacoluthi explorandos utilis est: non omnis nexus interruptus mutationem constructionis demonstrat.

  1. Initium: quos accusativo ventos designat, ego Neptunum nominativo; exspectatur verbum primae personae quo Neptunus quid ventis facturus sit enuntiet.
  2. Exitus: praestat impersonaliter ponitur; componere actionem potiorem indicat, motos fluctus ab infinitivo pendet. Haec constructio per se integra est.
  3. Discrepantia: quos ego sine verbo relinquitur; neutrum pronomen in constructionem praestat componere recipitur.
  4. Aliae explicationes: ordo verborum nihil solvit, nec verbum omissum ex membro parallelo certo repetitur. Aptius hic agnoscitur aposiopesis: minatione deserta, Neptunus aliud consilium enuntiat. Locus igitur non pro exemplo certo anacoluthi, sensu supra definito, adhibendus est.
  5. Vis: increpatio ventorum et consilium fluctus prius componendi iram coercitam suadent. Quae poena verbis quos ego destinata fuerit, ex ipsa constructione definiri nequit; lineola tantum interpretationem interruptionis lectori ostendit.

Anacoluthon agnoscis non quia sententia insolita est, sed quia constructio incepta non eodem nexu perducitur ad exitum. Sensum explicare et nexum grammaticum describere duo sunt officia, quae lector diligens coniungit.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026