Condiciones in orationeĀ obliqua
Condiciones in oratione obliqua: coniunctivus in protasi, infinitivus in apodosi, consecutio temporum et discrimen inter spem futuri et rem non factam.
A condicione recta ad orationem obliquam
Cum condicionem alienis verbis referas, duas partes separatim considera: protasim, quae condicionem ponit, et apodosim, quae quid ea condicione eveniat declarat. Modus obliquus discrimina quaedam obscurat; tempus, contextus et forma apodosis adiuvant ut sententiam recte intellegas.
Hic condiciones tractantur quarum apodosis aliquid affirmat. Quaestiones et iussa condicionibus adiuncta suas constructiones servant.
- In protasi, quae ad orationem obliquam pertinet, coniunctivus adhibetur.
- Apodosis enuntiativa plerumque in accusativum cum infinitivo transit.
- Condicio contra rem non eodem modo refertur atque simplex exspectatio futuri.
Condicio aperta: modus mutatur, sententia manet
Coniunctivus protasis non per se indicat rem falsam aut parum probabilem esse. Potest tantum ostendere verba alterius referri.
Marcus dicit: «Si Lucius valet, laetor».
Marcus dicit si Lucius valeat, se laetari.
Marcus dixit si Lucius valeret, se laetari.
In primo exemplo obliquo valeat praesentiam sequitur; in altero valeret tempus historicum. Utrumque condicionem apertam referre potest. Infinitivus laetari laetitiam cum dicendi tempore coniunctam exprimit, etiam post dixit.
Personae quoque accommodantur: laetor fit se laetari, quia Marcus de se loquitur. Non satis est solos modos mutare.
Condicio futura et consecutio temporum
In condicione futura apodosis plerumque infinitivum futurum accipit. In protasi tempora coniunctivi secundum consecutionem disponuntur; ubi actio condicionis ante effectum perficitur, perfectum vel plusquamperfectum adhiberi potest.
| Oratio recta | Post verbum praesentis temporis | Post verbum temporis historici |
|---|---|---|
| Si Lucius veniet, eum adiuvabo. | Marcus dicit si Lucius veniat, se eum adiuturum esse. | Marcus dixit si Lucius veniret, se eum adiuturum esse. |
| Si Lucius venerit, eum adiuvabo. | Marcus dicit si Lucius venerit, se eum adiuturum esse. | Marcus dixit si Lucius venisset, se eum adiuturum esse. |
In altera serie venerit orationis rectae futurum exactum est; eadem forma post dicit perfectum coniunctivi est. Sensus est: adventus prius perficietur, deinde auxilium dabitur.
Venisset post dixit non necessario condicionem contra rem praeteritam significat. Potest futurum exactum orationis rectae repraesentare. In tabula adventus adhuc futurus erat eo tempore quo Marcus locutus est.
Participium futuri cum subiecto infinitivi congruit: Marcus dicit se adiuturum esse, sed Iulia dicit se adiuturam esse.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Condicio possibilis: discrimen interdum obscuratur
Condicio cum coniunctivo praesentis, qua eventus possibilis proponitur, in oratione obliqua formas accipere potest quae etiam condicionem futuram apertam referunt.
Marcus dicit: «Si Lucius veniat, eum adiuvem».
Marcus dicit si Lucius veniat, se eum adiuturum esse.
Marcus dixit si Lucius veniret, se eum adiuturum esse.
Hae formae obliquae etiam primae seriei tabulae conveniunt. Itaque ex veniat vel veniret solo non potes certo efficere utrum Marcus adventum simpliciter exspectaverit an ut possibilem proposuerit. Contextum consule; ne distinctionem restituas quam verba obliqua non servant.
Condicio contra rem: apodosis diligenter legenda
In condicionibus contra rem imperfectum et plusquamperfectum coniunctivi protasis plerumque servantur. In apodosi activa forma participii futuri cum fuisse usitatissima est: adiuturum fuisse.
| Sensus orationis rectae | Oratio recta | Oratio obliqua |
|---|---|---|
| Condicio contra rem praesentem | Si Lucius adesset, eum adiuvarem. | Marcus dicit si Lucius adesset, se eum adiuturum fuisse. |
| Condicio contra rem praeteritam | Si Lucius adfuisset, eum adiuvissem. | Marcus dicit si Lucius adfuisset, se eum adiuturum fuisse. |
Eadem forma adiuturum fuisse utrique apodosi respondet. Discrimen temporis igitur ex protasi et contextu petendum est. Fuisse hic non cogit ut tota condicio ad rem praeteritam referatur.
Post dixit quoque dici potest: Marcus dixit si Lucius adesset, se eum adiuturum fuisse. Absentia tum ad tempus sermonis Marci pertinet, non necessario ad tempus quo tu narrationem legis.
Haec formula ad apodosim activam pertinet; non est unica omnium verborum ratio. Ubi participium futuri deest aut apodosis passiva est, adhiberi potest futurum fuisse ut cum coniunctivo: Dicit si auxilium advenisset, futurum fuisse ut urbs servaretur. Ne participium activum pro forma passiva substituas.
Quomodo condicionem obliquam examines
- Protasim ab apodosi distingue. Vide quid condicionem ponat, quid ex ea sequatur.
- Tempus dicendi reperi. Imperfectum aut plusquamperfectum protasis ex consecutione ortum esse potest.
- Infinitivum apodosis examina. Compara adiuturum esse cum adiuturum fuisse.
- Contextum adhibe. Formae obliquae non omnia discrimina orationis rectae conservant.
- Personas et concordiam recognosce. Subiectum infinitivi accusativum postulat; participium cum eo congruit.
Praecipuum discrimen retine: si venisset, se adiuturum esse adventum adhuc exspectatum referre potest; si adfuisset, se adiuturum fuisse condicionem contra rem praeteritam exprimit. Non sola protasis, sed utraque pars simul legenda est.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026