Dum, donec, quoad: duratio et finis
Dum, donec et quoad durationem et finem indicant. Disce praesentem indicativi et coniunctivum ad finem exspectatum vel propositum exprimendum.
Duratio et finis
Dum, donec, quoad tempus actionis definiunt. Aliquando significant duas res eodem tempore fieri; aliquando ostendunt quam diu res duret aut quo eventu finiatur. Modus verbi adiuvat ad distinguendum factum narratum a fine exspectato vel proposito.
His coniunctionibus recte adhibitis, potes:
- actiones eodem tempore factas coniungere;
- totam durationem rei indicare;
- finem narratum a fine exspectato distinguere.
Dum: quid interim fit?
Cum dum significat aliquid fieri eo tempore quo alia res agitur, in prosa classica praesens indicativi usitatissimum est. Hoc praesens etiam in narratione praeterita ponitur: tempus eius ex narratione intellegitur.
Dum Mārcus epistulam scrībit, amīcus intrāvit.
Marcus epistulam scribebat; interea amicus intravit. Forma scrībit hic non tempus praesentis sermonis indicat.
Actio propositionis principalis intra tempus alterius actionis accidit. Non necesse est utramque actionem simul incipere aut simul finiri.
Noli ex verbo intrāvit concludere post dum quoque tempus praeteritum necessario ponendum esse. In hoc usu praesens scrībit recte ad narrationem praeteritam pertinet.
Quam diu res durat?
Dum, donec, quoad etiam totam durationem indicare possunt: res tam diu manet quam altera res manet. Cum haec duratio ut factum exponitur, indicativus adhibetur; tempus verbi rei narratae convenit.
| Coniunctio | Exemplum | Sensus |
|---|---|---|
| dum | Dum vīxit, amīcōs adiūvit. | Per totam vitam amicos adiuvit. |
| donec | Dōnec eris fēlīx, multōs numerābis amīcōs. | Amici tibi erunt quam diu felix eris. |
| quoad | Quoad potuit, labōrāvit. | Tam diu laboravit quam diu laborare potuit. |
Exemplum cum donec versus Ovidii est (Tristia 1.9.5). Donec sensu quam diu praesertim apud poetas et scriptores post Ciceronem invenitur. In prosa ad exemplum Ciceronis scribenda, dum vel quoad praeferenda sunt.
In exemplo dum vīxit, perfectum recte ponitur. Hic non una actio intra alteram accidit: tota vitae duratio spectatur. Regula praesentis indicativi superioris sectionis igitur ad omnes usus coniunctionis dum non pertinet.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Quo eventu actio finitur?
Cum donec aut quoad finem indicat, sensus est usque ad id tempus quo. Si eventus qui finem facit tamquam factum narratur, indicativus ponitur.
In forō mānsimus, dōnec amīcus rediit.
Amicus rediit; usque ad eius reditum in foro mansimus.
Exspectāvimus, quoad omnēs vēnērunt.
Omnes venerunt; eorum adventus exspectationem finivit.
Compara quoad potuit et quoad omnēs vēnērunt. Prius spatium temporis describit; alterum eventum qui finem facit. Sensus igitur non ex sola coniunctione, sed etiam ex verbis et contextu cognoscitur.
Finis exspectatus vel propositus
Si finis non simpliciter ut factum narratur, sed ut id quod aliquis exspectat aut consequi vult, coniunctivus adhibetur. Hic usus praesertim cum dum frequens est.
Exspectō, dum amīcus redeat.
Amici reditum exspecto.
Exspectābam, dum amīcus redīret.
Amici reditum exspectabam.
Post tempus principale hic praesens redeat, post tempus historicum imperfectum redīret ponitur. Coniunctivus per se non dicit amicum non rediisse: eventum ab exspectantis animo spectatum ostendit.
Donec quoque cum coniunctivo finem exspectatum exprimere potest: Exspectābam, dōnec amīcus redīret. Hic usus praesertim a Livio frequentatur; non pro norma prosae Ciceronianae habendus est.
Eventus futurus non ideo tantum coniunctivum postulat. In sententia Quoad eris fēlīx, multōs habēbis amīcōs, futura indicativi durationem futuram exponunt. Contra dum redeat finem exspectatum exprimit.
Non omne dum cum coniunctivo finem exspectatum indicat. Dum vel dummodo etiam condicionem sensu si modo exprimit: Venī, dum nē sērō veniās; Venī, dummodo nē sērō veniās. Utraque sententia adventum permittit ea condicione, ne sero venias; nullus hic finis temporis exspectatur.
Quid eligendum est?
- Altera actio interim fit? Cum dum, praesens indicativi usitatissimum est, etiam in narratione praeterita.
- Tota duratio ut factum describitur? Indicativum elige, tempore rei apto: dum vīxit, quoad potuit.
- Eventus finem faciens ut factum narratur? Indicativum adhibe: dōnec rediit.
- Finis exspectatus vel propositus exprimitur? Coniunctivum adhibe: dum redeat, dum redīret.
Hae quattuor interrogationes ad usus temporales pertinent. Si dum sensum si modo habet, condicionem cum coniunctivo exprimit.
Primum sensum distingue; deinde modum et tempus elige.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
4 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 4 words and review them later.
Vocabula: Dum, donec, quoad: duratio et finis
4 wordsLast updated November 5, 2026