C1 · AdvancedLesson 2 of 2

Ellipsis et zeugma in prosa

Ellipsin et zeugma in prosa Latina distingue: verba omissa ex contextu restitue, verbum commune recte interpreta et brevitatem ab obscuritate discerne.

By the flumi team About 8 min read 19 vocabulary wordsGrammar learning path: Membra prosae: nexus et brevitas

Ellipsis et zeugma orationem contrahunt, sed non eodem modo. In ellipsi aliquid non exprimitur quod ex constructione vel contextu intellegis; in zeugmate unum verbum ad plura membra pertinet. Utramque figuram agnoscere debes, ut et nexum sententiae et vim brevitatis perspicias.

Quid omittatur, quid commune sit

Ellipsis est omissio elementi quod ad sententiam intellegendam facile suppleri potest. Non tamen quidquid lector cogitatione adicit in verbis deesse dicendum est: aliud est constructionem explicare, aliud rem latius interpretari.

Zeugma latiore sensu fit cum verbum semel positum pluribus membris commune est. Interdum idem sensus verbi omnibus convenit; interdum verbum cum singulis membris diversam significationem accipit. Stricto autem sensu verbum proprie uni membro convenit, alteri verbum sensu affine mente accommodandum est. Haec ratio maiorem attentionem poscit.

Figura Quid animadvertas Exemplum
Ellipsis copulae Forma verbi esse non exprimitur. Omnia clāra.
Ellipsis in membris parallelis Verbum in altero membro repetendum intellegitur. Mārcus epistulam scrībit, Lūcius ōrātiōnem.
Zeugma latiore sensu Verbum semel positum pluribus membris servit. Mārcus epistulam, Lūcius ōrātiōnem scrībit.

In duobus ultimis exemplis eadem ratio constructionis est. Hic nomen ellipsis adhibemus cum verbum in membro sine verbo expresso restituimus, nomen zeugma cum verbum commune et nexum membrorum consideramus. Discrimen igitur ad rationem explicandi pertinet, non ad solum locum verbi: scrībit sive prius sive posterius ponitur, utrique membro convenit. Lector inde discit et quid supplendum sit et quibus membris verbum expressum serviat.

Nomina figurarum non apud omnes grammaticos eodem modo definiuntur. Quod hic zeugma sensu diverso dicitur, alii syllepsin appellant. Ellipsis quoque et zeugma interdum eandem sententiam diversis rationibus describunt. Exempla sine auctoris nomine ad docendum composita sunt; locis ex auctoribus sumptis auctor et locus adscribuntur.

Ellipsin ex contextu restitue

Verbum omissum non ex sola rerum probabilitate, sed ex constructione et contextu repete. In membris parallelis verbum expressum saepe certissimum indicium praebet.

Mārcus epistulam scrībit, Lūcius ōrātiōnem.

In altero membro scrībit intellegitur: Lūcius ōrātiōnem scrībit. Nominativi eos qui scribunt indicant; accusativi ea quae scribuntur.

Quis vēnit? — Mārcus.

Responsum ex interrogatione explicatur: Mārcus vēnit. Brevitas responsi obscuritatem non parit.

Copula quoque omitti potest, praesertim ubi aliquid breviter affirmatur aut describitur. Sed forma supplenda non semper ex paucis verbis certo cognoscitur.

Omnia clāra.

Si de rebus praesentibus agitur, sententiam ita explicare potes: Omnia clāra sunt. In narratione praeterita contextus efficere potest ut erant intellegatur.

«omnia praeclara rara» — Cicero, Laelius de amicitia 79.

Cicero de difficultate veri amici inveniendi disserit. Omnia praeclara subiectum est, rara praedicatum; ad sententiam generalem explicandam sunt supplendum est: omnia praeclara rara sunt.

Ne copulam omissam semper est esse putes. Numerum et tempus considera. Neque subiectum pronominale ubique supplendum est: in veniō persona iam terminatione verbi indicatur; pronomen ego ad constructionem integram necessarium non est.

Esse in oratione obliqua

In accusativo cum infinitivo esse omitti potest, sive copula est sive pars infinitivi compositi. Accusativum subiecti et formam praedicati vel participii observa; tempus infinitivi ad verbum regens refer.

Forma contracta Forma plena Quid constructio indicet
Dīxit amīcum aegrum. Dīxit amīcum aegrum esse. Amicus eo tempore quo dictum est aeger erat.
Dīxit sē ventūrum. Dīxit sē ventūrum esse. Adventus post id quod dictum est futurus erat.
Dīxit epistulam missam. Dīxit epistulam missam esse. Epistula ante id quod dictum est missa erat.

In secundo exemplo ventūrum cum sē, ad virum relato, congruit; si mulier de se loquitur, dīxit sē ventūram dicitur. In tertio missam cum epistulam congruit. Haec supplementa contextum orationis obliquae postulant: accusativus cum adiectivo vel participio non ubique infinitivum omissum demonstrat.

Verba dicendi et formulae brevitatis

In narratione sermo directus interdum sine verbo dicendi inducitur: Tum Mārcus: «Manēbō.» Plenius scribi potest Tum Mārcus inquit: «Manēbō.» Nomen loquentis et verba relata munus verbi omissi ostendunt; non tamen probant ipsum inquit, potius quam dīxit vel respondit, a scriptore cogitatum esse.

Formulae sequentes indicant loquentem plura praeterire. Formae plenae sensum explicant; non sunt unica verba quae semper restituenda sint.

Formula contracta Explicatio plenior
Quid multa? Quid multa dīcam?
Quid plūra? Quid plūra dīcam?
Nē multa. Nē multa dīcam.

In quid multa? et quid plūra?, quid vim habet interrogandi cur pluribus verbis opus sit; nē multa autem propositum significat orationem non producendi.

Verbum commune cum singulis membris coniunge

Ad zeugma interpretandum verbum commune primum cum uno membro, deinde cum altero coniunge. Ita apparet utrum eandem vim retineat an sensum mutet.

Mārcus epistulam, Lūcius ōrātiōnem scrībit.

Verbum scrībit utrique membro eodem sensu convenit. Repetitione omissa membra artius inter se respondent.

«pacem an bellum gerens» — Sallustius, Bellum Iugurthinum 46.8.

Sallustius exponit quam difficile Metello esset Iugurthae confidere: dubium erat utrum rex in pace an in bello perniciosior esset. Gerens ad utrumque accusativum refertur, sed proprie bellum gerere dicitur; cum pacem sensus est pacem agere sive in pace versari. Haec explicatio sensum aperit, non verba auctoris mutat.

Primum exemplum zeugma latiore sensu ostendit; Sallustianum zeugma stricto sensu illustrat. In hoc non satis est verbum bis repetere: alteri membro verbum sensu aptum mente accommodandum est.

Diversitas autem significationis non semper talem accommodationem postulat. Confer iuncturas usitatas gladium gerere et bellum gerere: in priore gerere ad arma portanda pertinet, in altera ad bellum administrandum. Utraque iunctura separatim recta est, quamvis sensus verbi differat. Hoc experimento distingue verbum duobus sensibus usitatum a verbo quod uni tantum membro proprie convenit.

Zeugma igitur non est quaelibet enumeratio neque vitium eo ipso quod verbum cum pluribus nominibus coniungitur. Vis figurae ex dispositione membrorum et ex usu verbi communis aestimatur.

Quick check

Try one question now.

1
In verbis «Soror panem emit, frater vinum», verbum expressum in altero membro repetens scribis: «frater vinum ».

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Brevitas, oppositio, obscuritas

In prosa ellipsis saepe repetitionem inutilem tollit. Membra parallela facilius comparantur, quia lector ea quae differunt statim animadvertit. Zeugma sensu diverso acriorem oppositionem aut quandam festivitatem efficere potest; non tamen semper iocandi causa adhibetur.

  • In responsis, verba ex interrogatione nota facile omittuntur. Post Quis vēnit?, responsum plenum est Mārcus vēnit, contractum Mārcus: sola res quaesita exprimitur.
  • In descriptionibus brevibus, copula omissa res quasi ante oculos ponere potest. Plene: Viae vacuae erant, iānuae clausae erant; contracte: Viae vacuae, iānuae clausae. In narratione praeterita erant ex contextu repetitur; lector duos status continuos conspicit.
  • In membris oppositis, verbum commune similitudinem formae et diversitatem rerum illustrat. Plene: Alter pācem petit, alter bellum petit; contracte: Alter pācem, alter bellum petit. Verbo semel posito, pācem et bellum acrius inter se opponuntur.

In sententia Ciceroniana «omnia praeclara rara» (Laelius 79), forma plena omnia praeclara rara sunt eandem rem declarat; copula omissa sententia generalis paucis verbis absolvitur. In loco Sallustiano supra citato, pacem an bellum gerens duas condiciones contrarias sub uno participio coniungit: supplementum sensum explicat, sed vim concisionis minuit.

Quo minus aperta est constructio, eo maiorem operam lector impendit. Si plura verba diversa aeque probabiliter suppleri possunt, ellipsis sine ampliore contextu certo explicari non potest.

Mārcus in forō, Lūcius domī.

Haec forma contracta sine contextu non indicat utrum Mārcus in forō est, Lūcius domī est an Mārcus in forō manet, Lūcius domī manet intellegendum sit. Si narratio de actionibus agit, alia quoque verba convenire possunt. Brevitas hic locos opponit, sed quid de hominibus affirmetur incertum relinquit. Forma plena Mārcus in forō exspectat, Lūcius domī labōrat actiones exprimit quas ex locis solis colligere non licet.

Cum ipse scribis, membra primum plene exprime. Deinde id tantum omitte quod lector sine dubitatione repetere potest. Si verbum commune sensum mutat, fac ut utraque iunctura Latine usitata sit: sola brevitas insolentem coniunctionem non excusat. Zeugma stricto sensu maiorem licentiam habet, sed etiam ibi alterius membri sensus ex contextu perspicuus esse debet.

Ratio legendi et recognoscendi

Cum sententiam contractam legis, hunc ordinem sequere:

  1. Membra distingue atque casus et formas verborum observa.
  2. Elementum omissum quaere, si constructio vel responsum id postulat; ex contextu, non ex arbitrio, supple.
  3. Verbum commune experire cum singulis membris separatim coniunctum.
  4. Sensum compara: eademne significatio manet, an diversae iuncturae sunt?
  5. Effectum aestima: repetitio tantum tollitur, an oppositio vel festivitas augetur?

Ellipsis te iubet quaerere quid intellegatur quamquam non exprimitur; zeugma, quomodo unum verbum pluribus membris serviat. Nomen figurae utile est, sed recta constructio et sensus totius sententiae potiores sunt.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

19 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 19 words and review them later.

Vocabula: Ellipsis et zeugma in prosa

19 words

Last updated November 5, 2026