Afzwakken en zekerheid doseren.

Je weet niet altijd iets honderd procent zeker. Soms wil je bovendien een mening voorzichtig formuleren om ruimte te laten voor een ander. Met woorden als misschien, waarschijnlijk, lijkt en kan doseer je hoe stellig je klinkt.

1.Van mogelijk naar zeker

Verschillende woorden drukken een andere mate van zekerheid uit.

Mate van zekerheid	Mogelijke formulering	Voorbeeld
open mogelijkheid	misschien, mogelijk, zou kunnen	Misschien komt Amir later.
redelijke verwachting	waarschijnlijk, vermoedelijk	De trein komt waarschijnlijk om negen uur.
conclusie uit signalen	blijkbaar, kennelijk	De straat is nat; het heeft blijkbaar geregend.
voorzichtige indruk	het lijkt erop dat	Het lijkt erop dat de trein vertraging heeft.
grote zekerheid	zeker, beslist, ongetwijfeld	Dit is beslist de snelste route.

Deze schaal is geen exacte rekensom. De context, intonatie en beschikbare informatie bepalen hoe sterk een formulering overkomt.

2.Bijwoorden in de zin

Bijwoorden van zekerheid staan vaak in het midden van de zin, na de persoonsvorm, of vooraan met inversie.

• De afspraak gaat waarschijnlijk door.
• We hebben misschien meer tijd nodig.
• Waarschijnlijk gaat de afspraak door.
• Misschien hebben we meer tijd nodig.

Als waarschijnlijk bij een ontkende mededeling hoort, staat het normaal vóór niet of geen: Dat klopt waarschijnlijk niet. / Er is waarschijnlijk geen plaats meer. Vergelijk:

• Dat klopt waarschijnlijk niet. — de gewone plaatsing
• Dat klopt niet, waarschijnlijk. — waarschijnlijk komt als losse toevoeging achteraf; dit hoor je vooral in spreektaal

Blijkbaar en kennelijk geven aan dat je een conclusie trekt uit wat je ziet, hoort of weet. Ze betekenen niet simpelweg hetzelfde als misschien. Blijkbaar past vaak bij een zichtbaar resultaat en kan verrassing laten horen; kennelijk klinkt iets formeler en legt meer nadruk op de gevolgtrekking uit bekende feiten.

Vergelijk: De straat is nat; het heeft blijkbaar geregend. En: De winkelruimte staat leeg en op de deur staat een nieuw adres; ze zijn kennelijk verhuisd. In beide gevallen trek je een conclusie, niet alleen een open mogelijkheid.

3.Modale werkwoorden gebruiken

Met kunnen, moeten en zullen schat je ook een mogelijkheid of waarschijnlijkheid in.

• Deze sleutel kan van de achterdeur zijn. — mogelijkheid
• Dat moet een vergissing zijn. — sterke logische conclusie
• Noor zal nu wel thuis zijn. — waarschijnlijke verwachting

Zullen + wel drukt hier een verwachting uit. Zonder wel klinkt Noor zal thuis zijn eerder als een voorspelling. De betekenis hangt van de context af: Je moet vertrekken is een verplichting, terwijl hij moet thuis zijn ook een conclusie kan uitdrukken.

Met zou kunnen formuleer je een mogelijkheid voorzichtig. Let op de woordvolgorde in deze twee patronen:

• Het zou kunnen dat de trein vertraging heeft. — na dat staat de persoonsvorm hier achteraan
• Dat zou een vergissing kunnen zijn. — zou is de persoonsvorm; kunnen zijn staat achteraan

3.1Informatie van een andere bron

Met zou of zouden kun je ook informatie van anderen doorgeven zonder zelf te bevestigen dat die klopt. Noem de bron met volgens:

• Volgens de site zou de winkel morgen open zijn.
• Volgens de docent zouden de lessen volgende week beginnen.

Hier gaat het om wat de bron meldt, niet om een voorwaarde. Met Het schijnt dat … geef je aan dat je iets hebt gehoord of vernomen, zonder precies te zeggen van wie: Het schijnt dat de cursus vol is. Na dat staat de persoonsvorm hier achteraan: is.

4.Een mening voorzichtig formuleren

Met een inleidende uitdrukking presenteer je je oordeel als een perspectief, niet als het enige mogelijke feit.

• Volgens mij is de uitleg nog niet duidelijk genoeg.
• Naar mijn idee past de tweede oplossing beter.
• Het lijkt me dat we eerst meer gegevens nodig hebben.
• Ik denk dat een kortere vergadering effectiever is.

Deze vormen zijn nuttig in overleg en feedback. Ze maken kritiek niet vanzelf beleefd: de rest van de boodschap moet concreet en respectvol blijven.

5.Eigenschappen afzwakken

Woorden als een beetje, vrij, nogal, redelijk en niet helemaal veranderen de sterkte van een eigenschap.

• De kamer is een beetje klein.
• Het voorstel is vrij duidelijk.
• Deze uitleg is niet helemaal volledig.

Nogal kan negatief of kritisch klinken: De rekening is nogal hoog. Vrij betekent hier ongeveer tamelijk, niet niet bezet.

6.Niet te veel signalen stapelen

Te veel afzwakkers maken een zin vaag of zwaar.

• Vaag: Misschien zou het eventueel een beetje te duur kunnen zijn.
• Helder: Het is mogelijk te duur.
• Helder met reden: Volgens mij is het te duur voor ons huidige budget.

Kies eerst wat je bedoelt: ontbreekt er informatie, is iets waarschijnlijk, of wil je een mening tactvol brengen? Gebruik daarna het kleinste signaal dat die bedoeling duidelijk maakt.

7.Samenvatting

• Gebruik misschien voor een open mogelijkheid en waarschijnlijk voor een verwachting.
• Met blijkbaar of kennelijk trek je een conclusie uit aanwijzingen.
• Modale werkwoorden kunnen mogelijkheid, verwachting of een logische conclusie uitdrukken.
• Leid een mening in met volgens mij, naar mijn idee of het lijkt me.
• Vermijd een stapeling van afzwakkers; genuanceerd hoeft niet vaag te zijn.