De lijdende vorm met worden.

1.De handeling centraal stellen

In een actieve zin is het onderwerp degene die de handeling uitvoert. In een lijdende zin, ook een passieve zin genoemd, staat de persoon of zaak die de handeling ondergaat centraal.

Het lijdend voorwerp uit de actieve zin wordt het onderwerp van de passieve zin. Wie de handeling uitvoert, kun je noemen met door, maar dat hoeft niet.

2.Zo maak je de lijdende vorm

Voor een onvoltooide passieve zin gebruik je een vorm van worden plus het voltooid deelwoord van het hoofdwerkwoord. Dit gewone passief maak je alleen van werkwoorden met een lijdend voorwerp.

1. Actief: De chef controleert de rekening.
2. Maak het lijdend voorwerp onderwerp: De rekening ...
3. Voeg de vorm toe: De rekening wordt gecontroleerd.
4. Voeg alleen indien nodig de uitvoerder toe: De rekening wordt door de chef gecontroleerd.

3.Wordt, worden, werd en werden

De vorm van worden past bij het nieuwe onderwerp en bij de tijd.

Tijd	Enkelvoud	Meervoud
tegenwoordige tijd	wordt	worden
verleden tijd	werd	werden

Voorbeeld	Tijd en getal
De brief wordt verstuurd.	tegenwoordig, enkelvoud
De brieven worden verstuurd.	tegenwoordig, meervoud
De brief werd verstuurd.	verleden, enkelvoud
De brieven werden verstuurd.	verleden, meervoud

Let op de -t in wordt. De vorm word hoort bij ik word of bij een gebiedende wijs, niet bij de brief.

4.Wanneer is de passieve vorm nuttig?

Je gebruikt de lijdende vorm wanneer de uitvoerder onbekend, vanzelfsprekend of minder belangrijk is dan de handeling.

• Mijn fiets wordt vanavond gerepareerd. Het resultaat voor de fiets is belangrijk.
• De straat werd gisteren afgesloten. Wie dat deed, hoeft niet genoemd te worden.
• Uw aanvraag wordt binnen vijf werkdagen behandeld. De procedure staat centraal.
• De winnaar wordt morgen bekendgemaakt. Wie dat doet, is onbelangrijk of onbekend.

Als de uitvoerder juist belangrijke nieuwe informatie is, kun je een door-bepaling toevoegen: Het schilderij werd door een plaatselijke kunstenaar gemaakt.

5.Woordvolgorde en werkwoordclusters

In een gewone hoofdzin staat de vorm van worden op de tweede plaats en het voltooid deelwoord meestal achteraan.

Met een modaal werkwoord ontstaat een langer cluster. De infinitief worden en het voltooid deelwoord staan dan achteraan:

• Het formulier moet vandaag worden ingevuld.
• Deze fout kan gemakkelijk worden hersteld.
• De stoelen mogen niet worden verplaatst.
• Het besluit zal morgen worden bekendgemaakt.

Bij een modaal werkwoord zijn beide volgordes correct: Het formulier moet vandaag worden ingevuld en Het formulier moet vandaag ingevuld worden. De tweede vorm hoor je vaak in spreektaal.

In een bijzin kun je ook zeggen: omdat het formulier vandaag ingevuld wordt of omdat het formulier vandaag wordt ingevuld.

6.Een passieve zin met er

Ook zonder een gewoon onderwerp kun je een passieve zin maken. Je gebruikt dan vaak er en een enkelvoudige vorm van worden.

• Er wordt in deze ruimte niet gerookt.
• Er wordt hard aan het nieuwe plan gewerkt.
• Er werd de hele avond gedanst.
• Er werd door de buren over het lawaai geklaagd.

De woorden de buren staan na door en zijn dus niet het onderwerp. Daarom blijft het werd, niet werden.

7.Actief of passief kiezen

Beide vormen kunnen correct zijn, maar ze leggen de nadruk anders.

Gewenste nadruk	Geschikte vorm	Voorbeeld
de uitvoerder	actief	De gemeente vernieuwt het plein.
de handeling of het plein	passief	Het plein wordt vernieuwd.
een duidelijke verantwoordelijkheid	actief	Wij beantwoorden uw vraag morgen.
een neutrale procedure	passief	Uw vraag wordt morgen beantwoord.

Noem de uitvoerder niet automatisch met door. Het plein wordt door de gemeente vernieuwd is nuttig als de gemeente belangrijk is; anders is het plein wordt vernieuwd korter.

8.Kort samengevat

• Maak de onvoltooide lijdende vorm met worden + voltooid deelwoord.
• Maak het lijdend voorwerp uit de actieve zin tot onderwerp van de passieve zin.
• Gebruik wordt/worden in de tegenwoordige tijd en werd/werden in de verleden tijd.
• Voeg de uitvoerder alleen toe als een door-bepaling wanneer die informatie relevant is.
• Zet bij een modaal werkwoord worden in de infinitief: moet worden gecontroleerd.
• Ook moet gecontroleerd worden is correct.
• Gebruik in een passieve zin zonder onderwerp er wordt of er werd.
• Kies actief voor nadruk op de uitvoerder en passief voor nadruk op de handeling of de persoon of zaak die haar ondergaat.