Het perfectum met een modaal werkwoord.

1.Twee infinitieven in het perfectum

Een modaal werkwoord zoals moeten, kunnen, mogen of willen staat vaak bij een ander werkwoord. In het perfectum krijg je dan meestal hebben plus twee infinitieven.

Het eerste werkwoord van het cluster geeft de modale betekenis: iets is noodzakelijk, mogelijk, toegestaan of gewenst. Het tweede werkwoord noemt de handeling.

2.Het basispatroon

In een gewone hoofdzin staat de vervoegde vorm van hebben op de tweede plaats. De twee infinitieven staan meestal samen aan het einde.

Onderwerp	Hebben	Rest van de zin	Modale infinitief + infinitief
ik	heb	vroeg	moeten vertrekken
jij	hebt	lang	kunnen slapen
zij	heeft	thuis	mogen werken
wij	hebben	de buren	willen helpen

De gebruikelijke volgorde is dus:

1. het onderwerp;
2. de persoonsvorm van hebben;
3. andere zinsdelen;
4. het modale werkwoord als infinitief;
5. de infinitief van de handeling.

3.De vervangende infinitief

Normaal bevat het perfectum een voltooid deelwoord: Ik heb gewerkt. Bij een modaal werkwoord met een tweede infinitief gebruik je echter geen voltooid deelwoord van het modale werkwoord. De infinitief neemt die plaats in. Dit heet de vervangende infinitief.

Tegenwoordige tijd	Goed perfectum	Fout
Hij moet wachten.	Hij heeft moeten wachten.	✗ Hij heeft gemoeten wachten.
We kunnen komen.	We hebben kunnen komen.	✗ We hebben gekund komen.
Zij wil helpen.	Zij heeft willen helpen.	✗ Zij heeft gewild helpen.
Ik mag blijven.	Ik heb mogen blijven.	✗ Ik heb gemogen blijven.

Ook bij hoeven verschijnt dit patroon, vooral in een ontkennende zin: Je hebt niet hoeven betalen. Je ziet ook vaak de vorm met te: Je hebt niet hoeven te betalen.

4.Hebben als hulpwerkwoord

Bij dit patroon gebruik je in de standaardvorm hebben. Dat geldt ook wanneer het werkwoord van de handeling zonder modaal werkwoord zijn perfectum met zijn maakt.

In Belgisch-Nederlands komt bij dit patroon ook zijn voor: Sara is moeten vertrekken. In Nederlands-Nederlands is Sara heeft moeten vertrekken de gebruikelijke keuze. Voor helder algemeen Nederlands is hebben + modale infinitief + infinitief het veilige basispatroon.

5.Wanneer staat er wel een voltooid deelwoord?

Als er geen tweede infinitief volgt, kan het modale werkwoord zelf een gewoon voltooid deelwoord krijgen. Vergelijk deze zinnen:

• Ik heb het niet gekund. Er volgt geen andere infinitief.
• Ik heb niet kunnen komen. Komen volgt wel.
• Dat heb ik nooit gewild. Er volgt geen andere infinitief.
• Ik heb je willen waarschuwen. Waarschuwen volgt wel.

Soms blijft de handeling onuitgesproken omdat iedereen begrijpt wat bedoeld wordt: Zij heeft naar huis gemoeten. In zo'n zin staat gemoeten als voltooid deelwoord.

6.Vragen, ontkenningen en bijzinnen

In een ja-neevraag staat hebben voor het onderwerp. De twee infinitieven blijven bij elkaar.

• Heb je lang moeten wachten?
• Heeft Amir de afspraak kunnen verzetten?
• Hebben jullie binnen mogen zitten?

Een ontkenning staat vóór het werkwoordcluster of bij het zinsdeel dat ontkend wordt:

• Ik heb gisteren niet kunnen komen.
• We hebben de rekening niet hoeven betalen.
• Ze heeft niemand willen storen.

In een bijzin staat het hele werkwoordcluster aan het einde. De persoonsvorm staat vóór de twee infinitieven: Ik was moe, omdat ik de hele nacht had moeten werken en Ik weet dat ik gisteren heb moeten werken. Niet: ... omdat ik de hele nacht moeten werken had.

7.Kort samengevat

• Vorm dit perfectum meestal met hebben en twee infinitieven.
• Zet de modale infinitief vóór de infinitief van de handeling: moeten werken.
• Gebruik bij een tweede infinitief moeten, kunnen, mogen of willen, niet gemoeten, gekund, gemogen of gewild.
• Gebruik een gewoon voltooid deelwoord wanneer er geen tweede infinitief volgt: Dat heb ik niet gewild.
• Houd de twee infinitieven in een hoofdzin, een vraag en een bijzin als één werkwoordcluster bij elkaar.