Natuurlijk geslacht bij personen en dieren.

Het natuurlijke geslacht vertelt of een persoon of een dier mannelijk of vrouwelijk is. Het grammaticale geslacht hoort bij een zelfstandig naamwoord en bepaalt onder meer de keuze tussen de en het.

Na deze les kun je:

• natuurlijk en grammaticaal geslacht onderscheiden;
• met hij, zij en het naar personen en dieren verwijzen;
• zijn en haar passend gebruiken.

1.Natuurlijk en grammaticaal geslacht

Het grammaticale geslacht hoort bij het woord. Het natuurlijke geslacht hoort bij de persoon of het dier. Die twee hoeven niet gelijk te zijn.

Woord	Lidwoord	Natuurlijk geslacht	Verwijzing
de man	de	mannelijk	hij, hem, zijn
de vrouw	de	vrouwelijk	zij, haar, haar
het meisje	het	vrouwelijk	zij, haar, haar
het jongetje	het	mannelijk	hij, hem, zijn
het kind	het	afhankelijk van het kind	hij of zij / het

Het meisje is dus grammaticaal een het-woord, maar je verwijst naar de persoon meestal met zij en haar.

Bij het kind gebruik je hij en hem of zij en haar, afhankelijk van het kind. Je kunt het gebruiken als je het geslacht niet weet: ‘Het kind slaapt. Het is moe.’

2.Verwijzen naar personen

Bij een bekende persoon kies je het voornaamwoord dat bij die persoon past, niet het voornaamwoord dat bij het lidwoord lijkt te horen.

Functie	Mannelijk	Vrouwelijk
onderwerp	hij	zij / ze
na een werkwoord of voorzetsel	hem: Ik zie hem. Ik praat met hem.	haar: Ik zie haar. Ik praat met haar.
bezit	zijn	haar

Ik zie de buurvrouw. Ik zie haar.

• Ik zie de buurman. Ik groet hem.
• Ik spreek de buurvrouw. Ik geef haar de sleutel.
• De vader pakt zijn tas.
• De moeder pakt haar tas.

Sommige woorden voor personen, zoals namen van beroepen, kunnen iedereen aanduiden: de docent, de arts en de collega. Kies dan het voornaamwoord van de persoon over wie je spreekt.

3.Mannelijke en vrouwelijke diernamen

Sommige diernamen noemen duidelijk een mannelijk of vrouwelijk dier.

Mannelijk dier	Verwijzing	Vrouwelijk dier	Verwijzing
de haan	hij, zijn	de kip	zij, haar
de stier	hij, zijn	de koe	zij, haar
de hengst	hij, zijn	de merrie	zij, haar

Kip kan het vrouwtje aanduiden, zoals in de tabel, maar ook het dier in het algemeen.

4.Diernamen zonder vast natuurlijk geslacht

Woorden zoals de hond, de kat en het paard kunnen een mannelijk of een vrouwelijk dier aanduiden. Ken je het dier en weet je het geslacht? Dan kun je daarnaar verwijzen.

• Onze hond Max is oud. Hij slaapt veel in zijn mand.
• Onze hond Luna is jong. Ze speelt graag met haar bal.
• Het paard Rosa is rustig. Ze staat in haar stal.

Is het natuurlijke geslacht onbekend of niet belangrijk, dan kun je het grammaticale geslacht volgen. Bij het paard past dan het. Bij veel de-woorden voor dieren, zoals de hond, is hij een gebruikelijke algemene verwijzing.

4.1Samen in een verhaal

Lees het verhaal. Kijk bij elk vet woord naar welk dier het verwijst.

5.Verkleinwoorden blijven het-woorden

Elk verkleinwoord is grammaticaal een het-woord. Het natuurlijke geslacht verandert daardoor niet.

Gewoon woord	Verkleinwoord	Voornaamwoord bij bekende sekse
de vrouw	het vrouwtje	zij
de man	het mannetje	hij
de kat	het katje	hij of zij
de hond	het hondje	hij of zij

Bij volwassen mensen klinken vrouwtje en mannetje niet aardig. Gebruik voor volwassenen gewoon de vrouw en de man.

Bij dieren zijn het mannetje en het vrouwtje juist gewone woorden voor een mannelijk en een vrouwelijk dier. Bijvoorbeeld: het vrouwtje van de eend.

6.Voorkom deze verwarring

Kies in deze volgorde:

1. Gaat het om een persoon of een bekend dier? Kijk naar het natuurlijke geslacht en de gekozen voornaamwoorden.
2. Is het natuurlijke geslacht van een dier onbekend? Kijk dan naar het grammaticale geslacht van de diernaam. Ook bij het kind kun je het gebruiken als je het geslacht niet weet.
3. Kies voor bezit zijn bij een mannelijke verwijzing en haar bij een vrouwelijke verwijzing.

Onthoud het verschil: de/het hoort bij het woord; hij/zij kan het natuurlijke geslacht van de persoon of het dier laten zien.