Nominalisaties in informatieve teksten.

1.Van een handeling naar een zelfstandig naamwoord

Een nominalisatie is een zelfstandig naamwoord dat een handeling, gebeurtenis of proces uitdrukt en verwant is aan een werkwoord. Je presenteert wat iemand doet dan als een begrip waarover je verder kunt schrijven.

Nominalisaties komen veel voor in rapporten, beleidsstukken, handleidingen en nieuwsberichten. Ze zijn niet fout of automatisch moeilijk. De vraag is of de handeling zelf centraal moet staan en of de lezer nog begrijpt wie wat doet.

2.Vormen van nominalisaties

Een nominalisatie kan op drie manieren ontstaan:

1. met een achtervoegsel, zoals -ing, -ering, -atie of -tie;
2. als een vorm die op de werkwoordstam lijkt;
3. als de infinitief met het.

Werkwoord	Nominalisatie	Vorm
uitbreiden	de uitbreiding	afleiding op -ing
solliciteren	de sollicitatie	afleiding op -atie
uitstellen	het uitstel	vorm die op de werkwoordstam lijkt
onderzoeken	het onderzoek	vorm die op de werkwoordstam lijkt
gegevens verzamelen	het verzamelen van gegevens	infinitief met het

Ook achtervoegsels als -ering en -atie komen vaak voor. Het is bijvoorbeeld de advisering bij adviseren en de organisatie bij organiseren. Bij één handeling kunnen ook een afleiding en een infinitief naast elkaar staan, zoals de levering en het leveren, of de betaling en het betalen.

3.Lidwoord, getal en betekenis

Afleidingen op -ing, -ering, -atie en -tie zijn de-woorden: de beoordeling, de automatisering, de sollicitatie. Bij stamvormen moet je het lidwoord wel leren: het herstel, het gebruik, het uitstel, maar de aankoop. Zo'n woord kan vaak ook een meervoud hebben: de beslissingen, de uitvoeringen.

Gebruik je een infinitief zelfstandig met een lidwoord, dan is dat lidwoord het: het aanvragen, het beoordelen, het opslaan. Deze vorm benoemt gewoonlijk het proces als activiteit en wordt in die betekenis meestal niet in het meervoud gebruikt.

Vorm	Typische betekenis	Voorbeeld
het beoordelen van aanvragen	de activiteit of het proces	Het beoordelen van aanvragen kost tijd.
de beoordeling van een aanvraag	een proces of het resultaat daarvan	De beoordeling staat in het dossier.
het kiezen van een locatie	de activiteit van kiezen	Het kiezen van een locatie vraagt overleg.
de keuze voor de locatie	het resultaat van die activiteit	De keuze is gisteren bekendgemaakt.

4.Deelnemers aan de handeling noemen

In een zin met een vervoegd werkwoord hebben de deelnemers een duidelijke grammaticale rol. Bij een nominalisatie komen ze vaak in een woordgroep met een voorzetsel terecht.

Met van kun je de handelende persoon noemen, maar ook een andere relatie uitdrukken. Met door maak je de uitvoerder expliciet. De combinatie het onderzoek van de commissie is daardoor dubbelzinnig: onderzoekt de commissie iets, of onderzoekt iemand de commissie?

Schrijf bijvoorbeeld:

• het onderzoek door de commissie naar de vergunningen als de commissie onderzoekt;
• het onderzoek naar de commissie als de commissie het onderwerp van het onderzoek is.

5.Focus en samenhang in informatieve teksten

Een nominalisatie is nuttig wanneer een proces centraal staat of wanneer je naar een eerder genoemde handeling wilt terugverwijzen. Zo verbind je zinnen zonder de hele formulering te herhalen.

Ook in een kop kan een nominalisatie de informatie compact presenteren, bijvoorbeeld Uitbreiding van de openingstijden. Dat werkt vooral goed als de tekst daarna uitlegt wat er wordt uitgebreid, wanneer dat gebeurt en voor wie dat gevolgen heeft.

Een nominalisatie kan bovendien passend zijn als de uitvoerder onbekend of niet relevant is. In Na goedkeuring van de aanvraag ontvangt u een bericht ligt de nadruk op de fase in de procedure, niet op de medewerker die de aanvraag goedkeurt.

6.Tijd, modaliteit en verantwoordelijkheid bewaren

Een zelfstandig naamwoord drukt zelf geen werkwoordstijd, persoon of modaliteit uit. Bij het nominaliseren kan daardoor informatie verdwijnen.

Zin met werkwoord	Nominalisatie	Wat niet meer vanzelf duidelijk is
Het team zal de aanvraag beoordelen.	de beoordeling van de aanvraag	dat dit in de toekomst gebeurt
De inspectie moet de locatie controleren.	de controle van de locatie	dat er een verplichting bestaat
De directeur weigerde het plan goed te keuren.	het uitblijven van goedkeuring	wie weigerde en waarom

Als die informatie belangrijk is, behoud dan het vervoegde werkwoord of voeg de ontbrekende informatie precies toe: de geplande beoordeling, de verplichte controle door de inspectie. Controleer of de nieuwe formulering werkelijk dezelfde boodschap heeft.

7.Wanneer naamwoordstijl zwaar wordt

Eén nominalisatie maakt nog geen naamwoordstijl. Die term gebruik je wanneer een tekst opvallend veel handelingen als zelfstandige naamwoorden presenteert waar ook vervoegde werkwoorden mogelijk zijn. Dan ontstaan vaak lange ketens met van, voor en door, gecombineerd met algemene werkwoorden als plaatsvinden.

Constructies met plaatsvinden, gebeuren, komen tot of realiseren kunnen een signaal zijn dat een kernachtig werkwoord beschikbaar is.

Naamwoordstijl	Werkwoordstijl
Er vond een daling van het aantal klachten plaats.	Het aantal klachten daalde.
De afdeling komt tot afhandeling van de meldingen.	De afdeling handelt de meldingen af.
Na afronding van de analyse publiceren de onderzoekers de resultaten.	Nadat de onderzoekers de analyse hebben afgerond, publiceren zij de resultaten.

Werkwoordstijl is niet altijd beter. De laatste nominale zin kan juist goed aansluiten bij een tekst waarin de analyse en publicatie al als processtappen bekend zijn. Dit is dus een keuze voor focus en leesbaarheid, geen regel die nominalisaties verbiedt.

8.Een doelgerichte keuze maken

Gebruik de volgende beslisroute bij het redigeren van een informatieve tekst:

1. Onderstreep woorden die een handeling als zelfstandig naamwoord uitdrukken.
2. Bepaal of het proces, het resultaat of de uitvoerder centraal moet staan.
3. Controleer het lidwoord en de precieze betekenis van de gekozen vorm.
4. Maak onduidelijke relaties met door, van of naar expliciet.
5. Bewaar belangrijke informatie over tijd, verplichting en verantwoordelijkheid.
6. Herschrijf een opeenstapeling met vervoegde werkwoorden als dat de zin concreter maakt.

Nominalisaties helpen om processen te benoemen, informatie te verbinden en koppen compact te maken. Gebruik ze bewust, maar laat werkwoorden het werk doen zodra een lezer anders moet zoeken naar de handelende persoon of de eigenlijke actie.