Onbepaalde hoeveelheden met wat, enkele en verscheidene.

1.Een hoeveelheid zonder precies getal

Met wat, enkele en verscheidene noem je een hoeveelheid zonder een exact aantal te geven. Toch zijn deze woorden niet volledig uitwisselbaar. De keuze hangt af van het zelfstandig naamwoord, de verwachte grootte en de stijl.

Deze woorden worden vaak hoeveelheidswoorden of onbepaalde telwoorden genoemd. Hun belangrijkste functie is hetzelfde: de hoeveelheid blijft globaal.

2.Wat bij telbare en ontelbare woorden

Wat kan staan bij een ontelbaar zelfstandig naamwoord in het enkelvoud en bij een telbaar zelfstandig naamwoord in het meervoud.

Soort zelfstandig naamwoord	Voorbeeld	Betekenis
ontelbaar, enkelvoud	wat water	een onbepaalde hoeveelheid water
ontelbaar, enkelvoud	wat informatie	een onbepaalde hoeveelheid informatie
telbaar, meervoud	wat boeken	een onbepaald aantal boeken
telbaar, meervoud	wat bezoekers	een onbepaald klein aantal bezoekers

Wat klinkt bij een meervoud vaak informeel en ongeveer als een paar. Bij een stof of abstract begrip is het heel gewoon: wat melk, wat informatie en wat hulp.

Bij ontelbare woorden kun je ook een beetje gebruiken. Wat melk noemt een onbepaalde hoeveelheid; een beetje melk benadrukt dat de hoeveelheid klein is. Zo vraagt Ik heb wat hulp nodig om een onbepaalde hoeveelheid hulp, terwijl Ik heb een beetje hulp nodig benadrukt dat je maar weinig hulp nodig hebt. Beide vormen zijn correct; je kiest op basis van wat je wilt zeggen.

Voor dit hoeveelheidswoord staat geen lidwoord of aanwijzend woord: niet de wat boeken. Verwar het ook niet met het vragende wat in Wat wil je? of het betrekkelijke wat in alles wat ik weet.

3.Enkele voor een klein aantal

Enkele staat vóór een telbaar zelfstandig naamwoord in het meervoud en duidt meestal een klein, niet precies genoemd aantal aan.

• Ik heb enkele vragen over het contract.
• De trein had enkele minuten vertraging.
• We bezoeken enkele musea tijdens de reis.
• Enkele deelnemers kwamen later binnen.

De combinatie geen enkele heeft een sterkere ontkennende betekenis: geen één. Daarna volgt een enkelvoudig telbaar zelfstandig naamwoord. Bij de-woorden gebruik je geen enkele; bij het-woorden gebruik je geen enkel: geen enkel probleem, geen enkel bezwaar.

Let ook op een enkele. Dat betekent vaak één, af en toe: Een enkele klant betaalde nog contant.

4.Verscheidene voor meerdere gevallen

Verscheidene staat eveneens bij een meervoudig telbaar zelfstandig naamwoord. Het geeft aan dat er meer dan één geval is en suggereert vaak een wat ruimere hoeveelheid dan enkele, zonder een vaste grens te noemen.

Met enkele	Met verscheidene
enkele dagen	verscheidene dagen
enkele voorbeelden	verscheidene voorbeelden
enkele gasten	verscheidene gasten

Verscheidene komt vaker voor in geschreven of enigszins formele taal. In een alledaags gesprek kiezen mensen vaak verschillende, meerdere of een paar.

Vergelijk ook deze directe buren: sommige noemt een deel van een groep, tegenover de rest (Sommige gasten bleven, andere gingen weg); enige is een schrijftaliger alternatief voor enkele; een paar is informeel en meestal klein in aantal.

5.Enkelvoud of meervoud van de persoonsvorm

Het hoeveelheidswoord bepaalt de persoonsvorm niet alleen. Kijk naar het zelfstandig naamwoord dat erop volgt.

• Er staat wat koffie op tafel. Koffie is enkelvoud.
• Er staan wat kopjes op tafel. Kopjes is meervoud.
• Enkele studenten hebben zich afgemeld.
• Verscheidene bedrijven zijn verhuisd.

Bij enkele en verscheidene volgt normaal een meervoudig zelfstandig naamwoord en dus een meervoudige persoonsvorm. Bij wat zijn enkelvoud en meervoud allebei mogelijk.

Een groep met wat vult zelden de eerste plaats van een zin. Zet hem meestal na de persoonsvorm, zoals in de voorbeelden met er.

6.Zelfstandig gebruik en kwantitatief er

Als het zelfstandig naamwoord al bekend is, kun je het weglaten. Voor zaken gebruik je dan vaak het kwantitatieve er.

6.1Uitbreiding: kwantitatief er

Met zelfstandig naamwoord	Zonder herhaling
Ik heb wat appels gekocht.	Ik heb er wat gekocht.
Zij bekeek enkele appartementen.	Zij bekeek er enkele.
We vergeleken verscheidene aanbieders.	We vergeleken er verscheidene.

Bijvoorbeeld: Ik heb tien dossiers gelezen en ik heb er enkele bewaard.

Bij zelfstandig gebruikte woorden die naar personen verwijzen, verschijnt vaak een -n: Enkelen vertrokken vroeg en, als formele uitbreiding, Verscheidenen protesteerden. In gewone taal is een volledig zelfstandig naamwoord vaak duidelijker: enkele bezoekers.

7.De passende vorm kiezen

Gebruik deze beslisroute:

1. Bepaal of het zelfstandig naamwoord telbaar of ontelbaar is.
2. Kies bij een ontelbaar woord meestal wat.
3. Kies bij een klein aantal telbare zaken enkele of informeel wat.
4. Kies verscheidene wanneer je meerdere gevallen bedoelt en een formelere toon past.
5. Stem de persoonsvorm af op het zelfstandig naamwoord.

Vergelijk:

• We hebben wat advies nodig. — ontelbaar;
• We hebben enkele adviseurs gesproken. — een klein aantal personen;
• We hebben verscheidene adviezen vergeleken. — meerdere telbare adviezen.

8.Kort samengevat

• Gebruik wat bij ontelbare enkelvouden en bij telbare meervouden.
• Gebruik enkele voor een klein, niet precies aantal telbare zaken.
• Gebruik verscheidene voor meerdere gevallen, vooral in geschreven of formelere taal.
• Combineer enkele en verscheidene normaal met een meervoud.
• Laat de persoonsvorm aansluiten bij het zelfstandig naamwoord: wat tijd is, maar wat dagen zijn.
• Gebruik er wat, er enkele of er verscheidene wanneer je een bekend zelfstandig naamwoord niet herhaalt.
• Onthoud dat geen enkele geen één betekent.