Ontkennen met niet.

Met een ontkenning zeg je dat iets niet zo is of niet gebeurt. Je gebruikt niet onder meer bij een handeling, een eigenschap, een plaats, een tijd en een bepaald zelfstandig naamwoord.

Na deze les kun je:

• een eenvoudige zin met niet ontkennend maken;
• niet op een natuurlijke plaats zetten;
• het basisverschil tussen niet en geen herkennen.

1.Wat ontken je met niet?

Gebruik niet als je een werkwoordelijke handeling of een ander deel van de zin ontkent.

Je ontkent...	Positieve zin	Zin met niet
een handeling	Ik slaap.	Ik slaap niet.
een eigenschap	Het boek is duur.	Het boek is niet duur.
een plaats	Zij woont in Delft.	Zij woont niet in Delft.
een tijd	We werken vandaag.	We werken vandaag niet.
een bepaald ding	Ik koop de jas.	Ik koop de jas niet.

Voor de plaats van niet bij een bepaald ding, zie sectie 4.

2.Niet bij zijn

Na een vorm van zijn staat niet voor een eigenschap, een toestand of een plaats.

Onderwerp + zijn	Niet + informatie	Hele zin
de winkel is	niet open	De winkel is niet open.
ik ben	niet moe	Ik ben niet moe.
de kinderen zijn	niet thuis	De kinderen zijn niet thuis.

3.Niet voor een zinsdeel

Wil je een plaats, een manier of een ander zinsdeel ontkennen? Zet niet meestal direct ervoor.

• Ik woon niet in Amsterdam.
• Hij reist niet met de trein.
• Sara werkt niet snel.
• De sleutel ligt niet op de tafel.

4.Niet later in de zin

Als niet de hele handeling ontkent, staat het vaak later in de zin. Een bepaalde persoon of zaak met de, het, deze, die, dit, dat of een bezitswoord komt meestal vóór niet.

Bepaalde woordgroep	Ontkennende zin
de film	Ik kijk de film niet.
het raam	Hij opent het raam niet.
die man	Wij kennen die man niet.
mijn tas	Zij vindt mijn tas niet.

Bij een tijdsbepaling is dit patroon ook heel gewoon:

• Ik werk morgen niet.
• We eten vanavond niet thuis.

Ook met twee werkwoorden staat niet vóór de werkwoordgroep aan het einde:

Positief	Met niet
Ik kan vandaag komen.	Ik kan vandaag niet komen.
Ik heb de film gezien.	Ik heb de film niet gezien.
Ik bel je vandaag op.	Ik bel je vandaag niet op.

Veelgebruikte combinaties zijn:

• Ik ben nog niet klaar.
• Zij werkt hier niet meer.
• Hij begrijpt het helemaal niet.

5.Een duidelijk contrast

Zet niet direct voor het deel dat je verbetert en voeg vaak maar toe.

Hier ontken je niet de hele zin. Je vervangt één tijd, één plaats of één eigenschap door een andere.

6.Niet of geen?

Gebruik geen voor een onbepaald zelfstandig naamwoord. Geen vervangt dan een of een vorm zonder lidwoord.

Positief	Negatief	Waarom?
Ik heb een fiets.	Ik heb geen fiets.	onbepaald zelfstandig naamwoord
Zij drinkt koffie.	Zij drinkt geen koffie.	zelfstandig naamwoord zonder lidwoord
De fiets is duur.	De fiets is niet duur.	je ontkent een eigenschap
Ik koop de fiets.	Ik koop de fiets niet.	het gaat om een bepaalde fiets

7.Kort samengevat

• Gebruik niet voor een handeling, een eigenschap, een plaats, een manier of een tijd.
• Zet niet na het onderwerp, een bepaalde woordgroep en een tijdsbepaling, maar vóór plaats, manier en eigenschap.
• Bij twee werkwoorden staat niet vóór de werkwoordgroep aan het einde.
• Gebruik geen voor een onbepaald zelfstandig naamwoord.