Persoonlijke voornaamwoorden als onderwerp.

Het onderwerp vertelt wie iets doet of over wie of wat de zin gaat. Met een persoonlijk voornaamwoord hoef je een naam of een zelfstandig naamwoord niet steeds te herhalen.

Na deze les kun je:

• een onderwerp in een eenvoudige zin herkennen;
• een persoon of een ding door een voornaamwoord vervangen;
• de vormen voor enkelvoud en meervoud kiezen;
• een onderwerp in een mededeling en een vraag gebruiken.

1.Wie of wat is het onderwerp?

Vraag bij een zin: Wie of wat doet dit? In Sara werkt vandaag is Sara het onderwerp. In Het boek ligt op tafel is het boek het onderwerp.

2.De onderwerpsvormen

Persoon	Voornaamwoord	Voorbeeld
eerste persoon enkelvoud	ik	Ik leer Nederlands.
tweede persoon enkelvoud, informeel	jij / je	Jij woont hier.
tweede persoon, beleefd	u	U werkt vandaag.
derde persoon enkelvoud, mannelijk	hij	De buurman kookt. Hij maakt de soep.
derde persoon enkelvoud, vrouwelijk	zij / ze	De buurvrouw leest. Zij leest de krant.
derde persoon enkelvoud, onzijdig	het	Het boek is nieuw. Het ligt op tafel.
eerste persoon meervoud	wij / we	Wij bezoeken het museum.
tweede persoon meervoud	jullie	Jullie leren snel.
derde persoon meervoud	zij / ze	Zij wonen in de stad.

Ook voor een ding kun je hij gebruiken. Bij veel de-woorden gebruik je hij: De trein vertrekt om acht uur. → Hij vertrekt om acht uur. Bij een het-woord gebruik je het, zoals bij het boek in de tabel.

Zij kan dus één vrouw of meer personen betekenen. De persoonsvorm en de situatie maken het verschil duidelijk: zij woont tegenover zij wonen. De persoonsvorm is het werkwoord dat meeverandert met het onderwerp.

De korte vormen je, ze en we zijn de gewone, onbeklemtoonde vormen. Gebruik jij, zij en wij bij nadruk of contrast: Ik werk vandaag, en jij?

3.Enkelvoud en meervoud kiezen

Kijk eerst hoeveel personen of dingen het onderwerp noemt.

• Eén spreker wordt ik.
• De spreker met andere mensen wordt wij of we.
• Eén luisteraar is jij, je of u.
• Meerdere luisteraars zijn jullie of de beleefde vorm u.
• Meerdere andere personen of dingen zijn zij of ze.

Bij u staat de persoonsvorm in het enkelvoud, ook als je meerdere luisteraars aanspreekt: U werkt vandaag. Bij zijn zijn u bent en u is allebei mogelijk. U bent is veruit het gewoonst. Kies daarom u bent: U bent welkom.

4.De plaats van het onderwerp

In een hoofdzin staat de persoonsvorm op de tweede plaats. Begint de zin met het onderwerp, dan staat het onderwerp vóór de persoonsvorm.

Onderwerp	Persoonsvorm	Rest
Ik	woon	in Amsterdam.
Hij	leest	het bericht.
Wij	drinken	de koffie.

Begint de zin met een tijd of plaats, dan staat de persoonsvorm daarna en komt het onderwerp erachter: Vandaag werk ik thuis.

In een ja-neevraag staat de persoonsvorm altijd vóór het onderwerp: Woon jij in Amsterdam? en Leest hij het bericht? Bij jij/je verdwijnt de -t na inversie: jij woont → woon jij?, niet woont jij?

5.Het onderwerp niet weglaten

In een gewone Nederlandse zin staat bijna altijd een onderwerp. Nederlands laat ik, jij of wij meestal niet weg.

6.Keuzehulp

1. Zoek wie of wat centraal staat in de zin.
2. Bepaal of het om één of meer personen of dingen gaat.
3. Kijk of de spreker of luisteraar erbij hoort.
4. Kies het passende persoonlijke voornaamwoord.
5. Zet de persoonsvorm op de tweede plaats: na het onderwerp, of vóór het onderwerp als de zin met tijd of plaats begint.