Scheidbare en onscheidbare werkwoorden herkennen.

Een samengesteld werkwoord bestaat uit meer dan één deel. Bij een scheidbaar werkwoord kunnen de delen uit elkaar staan: opbellen → ik bel op. Een onscheidbaar werkwoord blijft bij elkaar: bezoeken → ik bezoek.

Na deze les kun je:

• een scheidbaar en een onscheidbaar werkwoord herkennen;
• de klemtoon als aanwijzing gebruiken;
• de juiste vorm in een hoofdzin, een infinitief en een perfectum maken.

1.Het belangrijkste verschil

Kijk wat er met het eerste deel gebeurt als het werkwoord de persoonsvorm in een hoofdzin is.

Type	Hele werkwoord	Hoofdzin
scheidbaar	opbellen	Ik bel Noor op.
scheidbaar	meenemen	Amir neemt zijn tas mee.
onscheidbaar	bezoeken	Wij bezoeken onze oma.
onscheidbaar	begrijpen	Ik begrijp de vraag.

Bij een scheidbaar werkwoord staat het eerste deel vaak aan het einde van de hoofdzin. Bij een onscheidbaar werkwoord blijven alle delen samen in de persoonsvorm.

2.Scheidbare werkwoorden in verschillende vormen

Als het hele werkwoord aan het einde staat, blijven de delen bij elkaar. Dat gebeurt bijvoorbeeld na een modaal werkwoord.

Vorm	Opbellen	Uitnodigen
hoofdzin	Ik bel hem op.	Wij nodigen haar uit.
na een modaal werkwoord	Ik wil hem opbellen.	Wij willen haar uitnodigen.
voltooid deelwoord	Ik heb hem opgebeld.	Wij hebben haar uitgenodigd.
met te	Ik probeer hem op te bellen.	Wij hopen haar uit te nodigen.

Je ziet twee duidelijke signalen: ge- en te komen tussen het eerste deel en het werkwoordelijke deel.

3.Onscheidbare werkwoorden blijven bij elkaar

Een onscheidbaar werkwoord vormt één geheel. Het eerste deel verhuist niet naar het einde.

Hele werkwoord	Hoofdzin	Voltooid deelwoord	Met te
bezoeken	Zij bezoekt haar tante.	Zij heeft haar bezocht.	om haar te bezoeken
verkopen	Hij verkoopt zijn fiets.	Hij heeft hem verkocht.	om hem te verkopen
ontdekken	We ontdekken een fout.	We hebben hem ontdekt.	om hem te ontdekken

Onscheidbare werkwoorden met be-, ge-, her-, ont- en ver- krijgen normaal geen extra ge- in het voltooid deelwoord.

4.Luister naar de klemtoon

De klemtoon helpt vaak om het type te herkennen.

• Bij een scheidbaar werkwoord ligt de nadruk meestal op het eerste deel: ÓPbellen, MÉÉnemen, ÚÍTnodigen.
• Bij een onscheidbaar werkwoord met een onbeklemtoond voorvoegsel ligt de nadruk later: beZÓEken, verKÓpen, ontDÉKken.

De accenttekens hierboven laten alleen de klemtoon zien. In een gewone tekst schrijf je opbellen, bezoeken en verkopen zonder die accenten.

Veel delen zoals aan-, af-, mee-, op-, uit- en weg- zijn vaak scheidbaar. Voorvoegsels zoals be-, ge-, ont- en ver- zijn meestal onbeklemtoond en onscheidbaar.

5.De klemtoon kan de betekenis veranderen

Sommige werkwoorden hebben twee uitspraken en twee betekenissen.

Klemtoon en betekenis	Hoofdzin	Voltooid deelwoord
VÓÓRkomen, gebeuren	Deze fout komt vaak voor.	De fout is vaker voorgekomen.
voorKÓmen, verhinderen	Deze controle voorkomt fouten.	De controle heeft fouten voorkomen.
DÓÓRlopen, verder lopen	Amir loopt rustig door.	doorgelopen
doorLÓpen, helemaal volgen	Amir doorloopt de route.	doorlopen

Je kunt de spelling van het hele werkwoord niet altijd zien zonder de betekenis en de uitspraak te kennen. Leer daarom de klemtoon bij zulke werkwoorden.

6.Drie herkenningstests

Gebruik deze tests in volgorde:

1. Maak een hoofdzin. Staat het eerste deel achteraan? Dan is het werkwoord scheidbaar.
2. Luister naar de klemtoon. Nadruk op het eerste deel wijst vaak op een scheidbaar werkwoord.
3. Controleer het voltooid deelwoord. Opgebeld heeft ge- binnenin; bezocht heeft geen extra ge-.

Scheidbaar	Onscheidbaar
ik bel op	ik bezoek
op te bellen	te bezoeken
opgebeld	bezocht

Gebruik altijd ook de betekenis: dezelfde geschreven vorm kan door een andere klemtoon een ander werkwoord zijn.