Scheidbare werkwoorden in de tegenwoordige tijd.

Een scheidbaar werkwoord bestaat uit twee delen. In het hele werkwoord staan die delen aan elkaar, maar in een gewone hoofdzin gaan ze vaak uit elkaar.

Na deze les kun je:

• veelgebruikte scheidbare werkwoorden herkennen;
• het werkwoord vervoegen en het eerste deel achteraan zetten;
• het hele werkwoord correct aan elkaar schrijven.

1.Twee delen met één betekenis

Kijk naar opbellen: op + bellen. Samen betekenen de delen dat je iemand per telefoon belt. Het eerste deel noemen we hier het losse deel.

Infinitief	Delen	Betekenis
opbellen	op + bellen	iemand bellen
opstaan	op + staan	uit het bed komen
meenemen	mee + nemen	iets met je nemen
aankomen	aan + komen	een plaats bereiken
afwassen	af + wassen	de vaat schoonmaken
invullen	in + vullen	informatie op een formulier schrijven

2.Splitsen in de hoofdzin

In een gewone zin vervoeg je het werkwoordelijke deel. Het losse deel staat meestal aan het einde.

onderwerp + vervoegd werkwoord + rest + los deel

Onderwerp	Vorm van opbellen
ik	ik bel de tandarts op
jij / je	jij belt de tandarts op
u	u belt de tandarts op
hij / zij / het	zij belt de tandarts op
wij / jullie / zij	wij bellen de tandarts op

3.Wat staat tussen de twee delen?

Tussen het vervoegde werkwoord en het losse deel kan andere informatie staan.

• een tijd: Ik sta morgen vroeg op.
• een persoon: Zij belt haar moeder op.
• een ding: Wij nemen de paraplu mee.
• een plaats: De bus komt bij het station aan.

Het losse deel hoort nog steeds bij het werkwoord. Zet het daarom niet zomaar ergens midden in de zin.

4.Vragen met een scheidbaar werkwoord

In een ja-neevraag komt het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp. Het losse deel blijft achteraan.

Gewone zin	Vraag
Jij staat vroeg op.	Sta jij vroeg op?
U vult het formulier in.	Vult u het formulier in?
De trein komt laat aan.	Komt de trein laat aan?

Met een vraagwoord werkt het ook zo: Wanneer bel je de huisarts op? en Wat neem je mee?

5.Wanneer blijven de delen samen?

In het woordenboek en als infinitief schrijf je de delen aan elkaar.

• Ik wil morgen vroeg opstaan.
• Wij kunnen de lunch meenemen.
• U moet het formulier invullen.

Schrijf dus opbellen, niet op bellen, als je het hele werkwoord bedoelt.

6.Kort stappenplan

1. Zoek de twee delen van het werkwoord.
2. Vervoeg het tweede deel bij het onderwerp.
3. Zet dat vervoegde deel op de plaats van de persoonsvorm.
4. Zet het losse deel aan het einde van de hoofdzin.

Infinitief	Hoofdzin
opstaan	Ik sta om zeven uur op.
meenemen	Zij neemt het boek mee.
aankomen	De bus komt op tijd aan.
invullen	Wij vullen het formulier in.

Onthoud het beeld: in opbellen staan de delen samen; in Ik bel vanavond op vormen ze samen het kader van de zin.