Scheidbare werkwoorden in werkwoordclusters
Plaats scheidbare werkwoorden correct in clusters met modalen, perfectum, passief en te. Herken wanneer voorvoegsel en werkwoord samen blijven.
Een scheidbaar werkwoord bestaat uit een beklemtoond voorvoegsel en een werkwoord, bijvoorbeeld invullen, aankomen of uitstellen. In een eenvoudige hoofdzin worden de delen gescheiden, maar binnen een werkwoordcluster staan ze meestal weer samen.
Eerst de eenvoudige vormen
De vorm van het werkwoord bepaalt wat er met het voorvoegsel gebeurt.
| Vorm | Patroon | Voorbeeld |
|---|---|---|
| persoonsvorm in hoofdzin | werkwoord ... voorvoegsel | Zij vult het formulier in. |
| infinitief | aaneen | Zij wil het formulier invullen. |
| voltooid deelwoord | ge tussen de delen | Zij heeft het formulier ingevuld. |
| infinitief met te | te tussen de delen | Zij probeert het formulier in te vullen. |
Het woordenboek vermeldt het hele werkwoord als één woord: invullen. Leer ook waar de klemtoon ligt en welke betekenis het voorvoegsel toevoegt.
Na een modaal werkwoord
Na kunnen, moeten, mogen, willen en zullen staat de scheidbare infinitief aaneen aan het einde.
- Je moet de code invoeren.
- We kunnen de vergadering uitstellen.
- De trein zal om acht uur aankomen.
- Zij wil haar abonnement opzeggen.
Scheid het voorvoegsel niet alsof de infinitief een persoonsvorm is: niet we kunnen de vergadering stellen uit, maar we kunnen de vergadering uitstellen.
In het perfectum
Het voltooid deelwoord van een gewoon scheidbaar werkwoord plaatst ge tussen voorvoegsel en stam.
- We hebben het formulier ingevuld.
- De gast heeft zijn jas aangetrokken.
- De organisatie heeft de reis afgezegd.
Bij een modaal werkwoord ontstaat een cluster met vervangende infinitieven. Het scheidbare werkwoord blijft dan een aaneengeschreven infinitief.
- We hebben het formulier moeten invullen.
- Zij heeft de afspraak kunnen afzeggen.
- Ik heb de computer laten opstarten.
In heeft moeten invullen komt geen voltooid deelwoord van invullen voor. Daarom schrijf je niet ingevuld en voeg je geen extra ge toe.
Met te
Bij een scheidbare infinitief staat te tussen het voorvoegsel en de rest van het werkwoord. De drie delen worden los geschreven.
- om het document op te slaan
- zonder de afspraak af te zeggen
- door de gegevens opnieuw in te voeren
- Zij lijkt de uitleg goed op te volgen.
Als een ander werkwoord zelf te + infinitief selecteert, blijft hetzelfde patroon gelden: we proberen het probleem op te lossen.
Vergelijk:
- modaal zonder te: we moeten het probleem oplossen
- proberen met te: we proberen het probleem op te lossen
Met een extra hulpwerkwoord komt te vóór dat hulpwerkwoord en blijft het scheidbare werkwoord aaneen: Zij hoopt haar abonnement te kunnen opzeggen. Vergelijk dat met Zij hoopt haar abonnement op te zeggen. Schrijf dus niet te kunnen op zeggen.
In de lijdende vorm
In een passieve constructie gebruik je worden/zijn + voltooid deelwoord. Het deelwoord van het scheidbare werkwoord blijft één woord.
- Het formulier moet vandaag worden ingevuld.
- De vergadering is uitgesteld.
- De gegevens zouden gisteren worden ingevoerd.
- Het systeem moet vóór maandag zijn opgestart.
De plaats van worden of zijn verandert niets aan de interne spelling van ingevuld, uitgesteld of opgestart.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Scheidbaar of onscheidbaar?
Niet elk eerste woorddeel is een los voorvoegsel. Vergelijk vormen en klemtoon.
- voorkómen ‘beletten’: Dit kan ongelukken voorkomen; dit heeft ongelukken voorkomen. — onscheidbaar, geen ge
- vóórkomen ‘zich voordoen’: Zoiets kan voorkomen; zoiets is voorgekomen. — scheidbaar, ge tussen de delen
Ook werkwoorden met onbeklemtoonde voorvoegsels als be-, ge-, her-, ont-, ver- krijgen doorgaans geen ge: heeft betaald, heeft herhaald, is veranderd.
Eenvoudig: De medewerker stelt de afspraak uit.
Met modaal: De medewerker moet de afspraak uitstellen.
Perfectum met modaal: De medewerker heeft de afspraak moeten uitstellen.
Passief: De afspraak heeft moeten worden uitgesteld.
Zinsdelen buiten de cluster
Een werkwoordcluster vormt meestal een hechte eindgroep. Zet gewone zinsdelen ervoor.
- Zij zal de aanvraag zorgvuldig moeten afhandelen.
De markering toont alleen de volledige eindgroep met werkwoorden. Zorgvuldig hoort inhoudelijk bij afhandelen, maar staat vóór de cluster. Vermijd zal moeten zorgvuldig afhandelen.
Scheidbare werkwoorden in bijzinnen
In een bijzin staat de werkwoordgroep achteraan, maar de scheidbare infinitief blijft in een cluster aaneen.
- Zij blijft nog even omdat zij het formulier moet invullen.
- Ik weet dat zij hem morgen op wil bellen.
- Ik weet dat zij hem morgen wil opbellen.
De twee volgordes met op wil bellen en wil opbellen zijn allebei standaardtaal. In het perfectum zijn ook beide volgordes standaard: dat het formulier ingevuld is en dat het formulier is ingevuld. Schrijf het voorvoegsel niet los aan het einde van de bijzin.
Samenvatting
- Scheid een scheidbaar werkwoord alleen wanneer het zelf de persoonsvorm in een hoofdzin is.
- Schrijf de infinitief in een cluster aaneen: moet invullen.
- Gebruik in het perfectum vormen als ingevuld of heeft moeten invullen.
- Plaats te tussen voorvoegsel en werkwoord: in te vullen; vóór een hulpwerkwoord schrijf je bijvoorbeeld te kunnen opzeggen.
- Houd een voltooid deelwoord in de lijdende vorm aaneen.
- Controleer bij betekenisverschil of een werkwoord werkelijk scheidbaar is.
- Controleer in een bijzin welke standaardvolgorde het duidelijkst is: op wil bellen/wil opbellen en ingevuld is/is ingevuld zijn beide mogelijk.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
34 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 34 words and review them later.
Kernwoorden bij Scheidbare werkwoorden in werkwoordclusters
34 wordsLast updated October 11, 2026