Te en om te bij infinitiefconstructies.

Een infinitief kan met te of om te in een grotere zin staan: Ik probeer op tijd te komen en Ik vertrek vroeg om op tijd te komen. De vorm hangt af van de grammaticale functie.

Na deze les kun je:

• te + infinitief gebruiken na vaste werkwoorden;
• een doel uitdrukken met om te;
• infinitiefconstructies na een beoordeling of zelfstandig naamwoord bouwen;
• te binnen een scheidbaar werkwoord plaatsen.

1.Te na een vast werkwoord

Sommige werkwoorden vragen een te-infinitief als aanvulling. Het tweede werkwoord noemt de handeling waarop proberen, vergeten, beloven of besluiten betrekking heeft.

• Ik probeer de uitleg te volgen.
• Noor vergat de deur te sluiten.
• De manager beloofde vandaag te reageren.
• We besloten de afspraak te verplaatsen.

Hier noemt de infinitief geen doel van een andere beweging of maatregel; hij vult het eerste werkwoord aan. Om hoort daarom niet automatisch in deze zinnen.

2.Om te voor een doel

Met om te antwoord je op de vraag met welk doel iemand iets doet.

• Ik vertrek vroeg om de eerste trein te halen.
• Zij volgt een cursus om beter te leren schrijven.
• We zetten de stoelen opzij om meer ruimte te maken.

Meestal voert dezelfde persoon de handeling in de hoofdzin en die in de infinitiefconstructie uit. Zij volgt en zij leert delen hetzelfde niet-uitgesproken onderwerp.

Aanvulling bij werkwoord	Doel
Zij probeert duidelijk te spreken.	Zij spreekt langzaam om duidelijk te zijn.
We besluiten thuis te blijven.	We blijven thuis om uit te rusten.

3.Na een bijvoeglijke beoordeling

Na een beoordeling met het is + bijvoeglijk naamwoord staat vaak om te.

• Het is belangrijk om de instructie te lezen.
• Het was moeilijk om een keuze te maken.
• Het lijkt verstandig om vooraf te reserveren.
• Is het mogelijk om online te betalen?

Om kan in sommige van deze zinnen worden weggelaten: Het is moeilijk deze fout te vinden. De vorm met om te is in alledaags Nederlands vaak duidelijk en natuurlijk.

Wil je de uitvoerder noemen, gebruik dan voor: Het is belangrijk voor nieuwe medewerkers om de instructie te lezen.

4.Na een zelfstandig naamwoord

Een infinitiefconstructie kan een zelfstandig naamwoord nader invullen.

• We hebben een reden om te vertrekken.
• Dit is een goede manier om energie te besparen.
• Heb je tijd om het verslag te lezen?
• De kans om een betaalbare woning te vinden is klein.

De constructie zegt welke reden, manier, tijd of kans bedoeld is. Bij sommige naamwoorden is een ander voorzetsel of een dat-bijzin natuurlijker; controleer de vaste combinatie.

Vergelijk bijvoorbeeld de kans om te winnen met de kans op winst, en het besluit om te vertrekken met het besluit tot vertrek. Beide versies zijn mogelijk, maar de naamwoordelijke versie klinkt vaak formeler.

5.Andere vaste patronen met te

5.1Te + bijvoeglijk naamwoord + om te

De koffie is te heet om te drinken. Dit patroon drukt een grens uit: de koffie is zó heet dat drinken niet mogelijk of niet verstandig is.

In te heet om te drinken hebben de twee vormen van te een andere functie. Het eerste te betekent “overmatig”; het tweede hoort bij de infinitief na om.

5.2Te zonder om

• De opdracht is goed uit te voeren. — mogelijkheid of beoordeling.
• Er valt weinig te bespreken. — beschikbaarheid of mogelijkheid.
• Zij staat op het punt te vertrekken. — vaste uitdrukking.

5.3Andere productieve patronen

• Hij vertrok zonder iets te zeggen.
• In plaats van te klagen, zocht zij een oplossing.
• Door elke dag te oefenen, verbeterde hij snel.
• Zij zit te lezen.

Deze patronen hebben te, maar geen om.

6.Werkwoorden zonder te

Na de meeste modale werkwoorden staat direct een infinitief.

• Ik kan morgen komen.
• We moeten nu vertrekken.
• Zij wil de cursus volgen.
• U mag hier wachten.

Hoeven is een belangrijke uitzondering: Je hoeft het formulier niet in te vullen. Vergelijk dus moeten + infinitief met niet hoeven te + infinitief: Je moet het formulier invullen / Je hoeft het formulier niet in te vullen.

Ook na laten en vaak na bewegingswerkwoorden zoals gaan staat geen te: Laat hem uitspreken en We gaan boodschappen doen.

Vergelijk: Ik probeer te komen maar Ik kan komen. Het eerste werkwoord bepaalt het patroon.

7.Scheidbare en onscheidbare werkwoorden

Bij een scheidbaar werkwoord komt te tussen het eerste deel en de werkwoordstam.

• opbellen → proberen op te bellen;
• voorbereiden → vergeten zich voor te bereiden;
• meenemen → beloven het document mee te nemen;
• afmaken → tijd hebben om het werk af te maken.

Een onscheidbaar werkwoord blijft heel: te begrijpen, te betalen, te ontdekken, te vertellen.

8.Niet en andere zinsdelen

Voorwerpen en bepalingen staan vóór de te-infinitief. Niet staat normaal direct vóór de te-infinitief; als niet een bepaling ontkent, staat het vóór die bepaling.

• Noor probeert de klant vandaag te bellen.
• Wij besluiten het voorstel niet te steunen.
• Ik vertrek vroeg om niet in de file te staan.
• Het is verstandig om de gegevens eerst te controleren.

Vergelijk: Wij besluiten het voorstel niet te steunen betekent dat wij besluiten geen steun te geven. Wij besluiten niet het voorstel te steunen legt de nadruk op het voorstel: bijvoorbeeld niet dit voorstel, maar een ander voorstel. Die tweede volgorde gebruik je vooral bij een duidelijk contrast.

Een lange infinitiefgroep kan zwaar worden. Zet belangrijke context in de hoofdzin of splits de boodschap: Om alle gegevens die gisteren zijn binnengekomen zorgvuldig te controleren, hebben we extra tijd nodig is correct, maar twee kortere zinnen kunnen leesbaarder zijn.

9.Een beslisroute

1. Vraagt het eerste werkwoord vast te? Gebruik te + infinitief.
2. Noem je het doel van een handeling? Gebruik om te.
3. Volgt de infinitief op een beoordeling of naamwoord? Om te is vaak natuurlijk, maar controleer het patroon.
4. Staat er een modaal werkwoord? Laat te meestal weg.
5. Is het werkwoord scheidbaar? Zet te tussen de delen.

De betekenis en het voorafgaande woord bepalen samen of je te, om te of geen van beide nodig hebt.