Verkleinwoorden op -je, -tje, -pje, -etje en -kje.

Een verkleinwoord is een zelfstandig naamwoord met een uitgang zoals -je of -tje. Het kan aangeven dat iets klein is, maar ook dat iets prettig, vertrouwd of minder zwaar klinkt.

Na deze les kun je:

• veelvoorkomende verkleinwoorden herkennen;
• kiezen tussen -je, -tje, -pje, -etje en -kje;
• het juiste lidwoord bij een verkleinwoord gebruiken.

1.Wat betekent een verkleinwoord?

Een verkleinwoord kan verschillende betekenissen hebben.

Betekenis	Gewoon woord	Verkleinwoord
klein formaat	de tafel	het tafeltje
jong of klein dier	de hond	het hondje
vriendelijk of vertrouwd	de vraag	het vraagje
een portie	het ijs	het ijsje

Soms is iets niet echt klein. In We drinken een kopje koffie is het kopje een normale kop. De verkleinvorm hoort gewoon bij de vaste combinatie.

2.Alle verkleinwoorden zijn het-woorden

Het oorspronkelijke woord kan een de-woord of een het-woord zijn. Het verkleinwoord is altijd een het-woord.

Oorspronkelijk woord	Verkleinwoord
de stoel	het stoeltje
de boom	het boompje
het boek	het boekje
het raam	het raampje

In het meervoud gebruik je de: het huisje, maar de huisjes. Het meervoud eindigt altijd op -s.

3.Verkleinwoorden op -je en -tje

3.1Hoofdregel: -je en -tje

Na de eindmedeklinkers p, b, t, d, k, f, s, g en ch komt meestal -je. Na l, n en r, en na een klinker of w, komt vaak -tje. Bij l, n en r na een korte beklemtoonde klinker gelden andere regels: zie sectie 5. Voor woorden op m en ng zijn er aparte regels: zie secties 4 en 5.

Uitgang	Voorbeelden
-je	het boekje, het huisje, het briefje, het kopje
-tje	het stoeltje, het treintje, het deurtje, het tafeltje

Ook na een tweeklank of w komt -tje: het ei → het eitje, de vrouw → het vrouwtje, de duw → het duwtje. Een tweeklank is een klinker waarbij de klank tijdens het uitspreken verandert, zoals ei in ei en ou in vrouw.

Je schrijft de uitgang direct aan het woord vast. Eindigt een woord op één a, o of u met een lange klank? Dan verdubbel je die letter voor -tje, zodat de klank lang blijft: de auto → het autootje en de paraplu → het parapluutje. Bij oe verandert de spelling niet: de koe → het koetje.

Bij woorden op -e, -ie, -ee en -eau voeg je -tje toe zonder een letter te verdubbelen: de tante → het tantetje, de koffie → het koffietje, de familie → het familietje, de knie → het knietje, de zee → het zeetje, het cadeau → het cadeautje.

3.2Bijzondere vormen om te leren

Bij sommige woorden verandert ook de klinker. Leer deze vormen als geheel:

Gewoon woord	Verkleinwoord	Wat verandert er?
het glas	het glaasje	korte a wordt lange aa
het gat	het gaatje	korte a wordt lange aa
het blad	het blaadje	korte a wordt lange aa
het schip	het scheepje	korte i wordt lange ee

3.3Woorden op -g en -p met -etje

Na een korte beklemtoonde klinker en één g komt vaak -etje. Je schrijft de g dan dubbel: de weg → het weggetje, de brug → het bruggetje, de vlag → het vlaggetje, de rug → het ruggetje, de big → het biggetje. Maar niet elk woord volgt dit patroon: de dag → het dagje is een veelgebruikte vorm met -je. Ook de mug → het mugje is correct. Leer deze vormen samen met het woord.

Ook sommige woorden op p hebben een vorm met -etje en een dubbele p: de kip → het kippetje, de pop → het poppetje. Maar kipje en popje zijn ook correct. Gebruik dit dus niet als vaste regel voor alle woorden op p: de kop → het kopje.

3.4Klemtoon

De klemtoon ligt op de lettergreep die je het duidelijkst zegt: WOning. Die lettergreep is beklemtoond; de andere is onbeklemtoond. De klemtoon helpt je bij de regels in secties 4 en 5.

4.Verkleinwoorden op -pje

Na veel woorden op -m komt -pje. De m blijft staan.

• de boom → het boompje
• het raam → het raampje
• de bloem → het bloempje
• de bezem → het bezempje

Naast bloempje bestaat ook bloemetje. Beide kunnen één kleine bloem betekenen. In Ik neem een bloemetje voor je mee betekent een bloemetje vaak een boeket.

Dit geldt niet voor ieder kort woord op -m. Bij een korte beklemtoonde klinker krijg je vaak -etje: de kom → het kommetje.

5.Verkleinwoorden op -etje en -kje

Bij woorden die na een korte beklemtoonde klinker eindigen op één enkele l, m, n, r of op ng, komt vaak -etje. De laatste medeklinker wordt dan dubbel geschreven, behalve bij ng: dat blijft staan. Deze regel geldt dus niet voor woorden als film, arm en worm: daar staat de m na een andere medeklinker. Dan komt -pje: filmpje, armpje, wormpje.

Gewoon woord	Verkleinwoord	Wat verandert er?
de bal	het balletje	l wordt ll
de pan	het pannetje	n wordt nn
de ster	het sterretje	r wordt rr
de bom	het bommetje	m wordt mm

Bij woorden op onbeklemtoond -ing kijk je ook naar de lettergreep ervoor. Heeft die de klemtoon? Dan verdwijnt meestal de g en komt -kje.

• de koning → het koninkje
• de woning → het woninkje
• de camping → het campinkje

Heeft de lettergreep direct voor -ing geen klemtoon? Dan komt meestal -etje en blijft de g staan: de wandeling → het wandelingetje, de vergadering → het vergaderingetje. Bij wandeling ligt de klemtoon op wan, niet op de.

Ding heeft een beklemtoonde korte klinker en eindigt op ng: het dingetje.

Bij woorden op -ling na een beklemtoonde lettergreep gebruik je -etje en blijft de g staan: de leerling → het leerlingetje, de tweeling → het tweelingetje. De klemtoon ligt op leer en twee. Deze woorden volgen dus niet het patroon van koninkje: je schrijft leerlingetje, niet leerlinkje.

6.Een praktische keuze

1. Zeg het woord hardop: wat is de eindklank en waar ligt de klemtoon?
2. Eindigt het op m? Gebruik sectie 4 en controleer de korte klinker in sectie 5.
3. Eindigt het op l, n, r of ng? Controleer eerst de regels in sectie 5.
4. Gebruik voor de overige woorden sectie 3; let op de bijzondere vormen en de woorden op g en p.
5. Zet in het enkelvoud altijd het voor het verkleinwoord.

Onthoud vooral: de vorm kan veranderen, maar het lidwoord niet. Elk verkleinwoord gebruikt in het enkelvoud het.