Werkwoorden achteraan in de bijzin.

In een hoofdzin staat de persoonsvorm meestal op de tweede plaats. In een bijzin met een onderschikkend voegwoord verhuist zij naar achteren: Ik blijf thuis, omdat ik ziek ben.

Na deze les kun je:

• hoofdzinvolgorde en bijzinvolgorde onderscheiden;
• het onderwerp na het voegwoord plaatsen;
• scheidbare werkwoorden achteraan weer samenvoegen;
• een bijzin vooraan zetten en daarna correcte inversie gebruiken.

1.Hoofdzin tegenover bijzin

Een hoofdzin kan zelfstandig staan. Een bijzin is grammaticaal afhankelijk van een hoofdzin.

Hoofdzin	Bijzin
Ik ben ziek.	omdat ik ziek ben
Noor werkt thuis.	omdat Noor thuis werkt
De winkel sluit vroeg.	dat de winkel vroeg sluit

Het voegwoord staat vooraan. Daarna komen meestal het onderwerp en het middenstuk. De persoonsvorm sluit de eenvoudige bijzin af.

voegwoord + onderwerp + rest + persoonsvorm

• omdat ik vandaag thuis werk;
• terwijl de kinderen buiten spelen;
• als de bus op tijd komt.

2.Veelgebruikte onderschikkende voegwoorden

Deze woorden leiden vaak een bijzin in.

• omdat voor een reden: Ik fiets niet, omdat het hard regent.
• als/wanneer voor een voorwaarde of tijd: Bel me als je aankomt.
• toen voor één verleden moment: Toen ik thuiskwam, sliep iedereen.
• terwijl voor gelijktijdigheid of contrast: Zij kookt terwijl ik de tafel dek.
• voordat/nadat voor volgorde: Controleer de deur voordat je vertrekt.
• dat/of na denken, zeggen, weten of vragen: Ik weet dat hij komt; ik vraag of hij komt.

Een nevenschikkend voegwoord als want, maar of en veroorzaakt deze woordvolgorde niet: Ik blijf thuis, want ik ben ziek.

3.Het middenstuk blijft vóór het werkwoord

Voorwerpen, ontkenningen en bepalingen staan tussen onderwerp en persoonsvorm.

• omdat ik de brief vandaag verstuur;
• dat Noor hem gisteren op kantoor sprak;
• omdat wij vandaag niet in de zaal werken;
• als u genoeg tijd voor de afspraak heeft.

De exacte volgorde in het middenstuk kan variëren door nadruk en bekende informatie. Het herkenbare B1-kader blijft: voegwoord en onderwerp vooraan, persoonsvorm achteraan.

4.Scheidbare werkwoorden worden weer één woord

In een hoofdzin wordt een scheidbaar werkwoord gesplitst. Achteraan in een bijzin komen de delen samen.

Hoofdzin	Bijzin
Ik bel mijn moeder op.	omdat ik mijn moeder opbel
De trein komt laat aan.	als de trein laat aankomt
Wij ruimen de zaal op.	voordat wij de zaal opruimen
Zij vult het formulier in.	nadat zij het formulier heeft ingevuld

Let ook op de spelling: opbelt, aankomt, opruimt, invult zijn één persoonsvorm.

5.De bijzin kan vooraan staan

Een bijzin kan vóór de hoofdzin staan. De hele bijzin neemt dan de eerste zinsplaats in. Daarom volgt in de hoofdzin inversie: persoonsvorm vóór onderwerp.

• Omdat ik ziek ben, blijf ik thuis.
• Als de bus op tijd komt, zijn we om negen uur in Utrecht.
• Nadat de vergadering is geëindigd, belt Noor haar collega.

Vergelijk de volgorde:

• hoofdzin eerst: Ik blijf thuis, omdat ik ziek ben.
• bijzin eerst: Omdat ik ziek ben, blijf ik thuis.

6.Relatieve bijzinnen

Ook een relatieve bijzin heeft het werkwoord achteraan.

• De vrouw, die naast ons woont, werkt in het ziekenhuis.
• Het boek dat ik gisteren kocht, ligt op tafel.
• Dat is de collega met wie ik vaak overleg.

De relatieve bijzin staat binnen een grotere zin en geeft extra informatie over een zelfstandig naamwoord. Zet komma's alleen wanneer de betekenis en zinsstructuur dat vragen; de werkwoordpositie blijft achteraan.

Geeft een relatieve bijzin midden in de zin extra informatie, dan zet je er aan beide kanten een komma omheen: De vrouw, die naast ons woont, werkt in het ziekenhuis. Staat een beperkende bijzin aan het einde, dan staat er meestal geen komma: Dat is de collega met wie ik vaak overleg.

7.Vragen en indirecte vragen

Een directe vraag heeft vraagvolgorde. Een indirecte vraag is een bijzin en krijgt het werkwoord achteraan.

Direct	Indirect
Waar woont Amir?	Weet je waar Amir woont?
Komt de trein op tijd?	Ik vraag of de trein op tijd komt.
Waarom vertrekt zij?	Hij begrijpt niet waarom zij vertrekt.

Het vraagwoord of of opent de bijzin; daarna volgt geen inversie zoals in de directe vraag.

8.Controleer elk zinsdeel

1. Zoek het onderschikkende voegwoord of betrekkelijke voornaamwoord.
2. Bepaal waar de bijzin eindigt.
3. Zet de persoonsvorm achter het onderwerp en middenstuk.
4. Voeg een scheidbaar werkwoord achteraan weer samen.
5. Staat de bijzin vooraan? Gebruik dan inversie in de volgende hoofdzin.

Met meer dan één werkwoord ontstaat achteraan een werkwoordgroep. In een voltooide tijd zijn beide volgordes goed: omdat ik gisteren gewerkt heb en omdat ik gisteren heb gewerkt. De mogelijke volgorde binnen langere werkwoordgroepen vraagt extra aandacht en volgt in de volgende les.