Zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden
Gebruik Nederlandse bijvoeglijke naamwoorden zelfstandig voor personen, dingen en abstracte begrippen, met vormen als de zieke, de rode en iets nieuws.
Een bijvoeglijk naamwoord kan zonder een volgend zelfstandig naamwoord staan. De context maakt dan duidelijk wie of wat bedoeld wordt: de rode jas en de blauwe. De vorm en uitgang hangen af van de betekenis.
Een genoemd zelfstandig naamwoord weglaten
Als hetzelfde zelfstandig naamwoord al bekend is, hoef je het niet te herhalen.
- Wil je de grote tas of de kleine?
- Deze appels zijn zoet, maar de groene zijn nog zuur.
- Ik heb twee artikelen gelezen: het korte was het duidelijkst.
Bij dingen gebruik je gewoonlijk de vorm op -e en geen extra n. De context vult tas, appels of artikel aan.
Het lidwoord blijft passen bij het weggelaten zelfstandig naamwoord: het oude huis en het nieuwe, maar de oude fiets en de nieuwe.
Personen: de zieke en de zieken
Bij een persoon staat in het enkelvoud meestal -e. In het meervoud krijgen zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden die personen aanduiden vaak -en.
| Betekenis | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| één persoon | de/een + vorm op -e | De verdachte wacht buiten. |
| meerdere personen | vorm op -en | De verdachten worden gehoord. |
| algemene groep | meervoud op -en | Jongeren reizen vaak met de fiets. |
Andere voorbeelden zijn een zieke – de zieken, een werkloze – de werklozen en een oudere – de ouderen. De uitgang -en laat hier zien dat het om mensen in het meervoud gaat.
Voeg niet automatisch -n toe zodra er geen zelfstandig naamwoord volgt. Bij dingen blijft die meestal weg: Van deze auto's zijn de rode al verkocht, de blauwe nog niet.
Zelfstandig gebruikte deelwoorden
Ook voltooide deelwoorden kunnen zelfstandig naar personen verwijzen. Ze volgen hetzelfde verschil tussen enkelvoud op -e en meervoud op -en.
| Eén persoon | Meerdere personen |
|---|---|
| de gewonde | de gewonden |
| de betrokkene | de betrokkenen |
| de gedetineerde | de gedetineerden |
Groepen en register
De zelfstandige meervoudsvorm is vaak neutraal als je een groep bedoelt: De werklozen kunnen deze regeling aanvragen; De ouderen krijgen korting. Wil je de mensen zelf meer naar voren halen, dan klinkt een genoemd zelfstandig naamwoord natuurlijker: De oudere mensen in mijn straat kennen elkaar goed. Bij de zieken kan zieke mensen in een zorgcontext persoonlijker en zorgvuldiger klinken.
Het + bijvoeglijk naamwoord
Met het + vorm op -e maak je van een eigenschap een abstract begrip, een situatie of een algemeen aspect.
- het goede in dit voorstel
- het onbekende onderzoeken
- het belangrijkste eerst bespreken
- het mooie van de reis
De vorm verwijst niet naar één concreet het-woord. Het goede betekent bijvoorbeeld wat goed is of het goede aspect.
Concreet met genoemd woord: Het belangrijkste punt staat bovenaan.
Concreet met weglating: Van deze punten staat het belangrijkste bovenaan.
Abstract: Het belangrijkste is dat iedereen veilig thuiskomt.
Iets nieuws en niets bijzonders
Na woorden als iets, niets, wat, veel en weinig krijgt een zelfstandig gebruikt bijvoeglijk naamwoord vaak een -s.
- Heb je iets nieuws gehoord?
- Er is niets ernstigs gebeurd.
- Ik wil wat warms drinken.
- De film biedt weinig verrassends.
- In de stad is veel moois te zien.
Deze constructie verwijst naar een onbepaalde zaak, ervaring of hoeveelheid. De s hoort bij het bijvoeglijk naamwoord: nieuws, ernstigs, warms.
De constructie krijgt geen lidwoord: iets nieuws, niet iets een nieuws. Eindigt het bijvoeglijk naamwoord al op een sisklank, dan komt er geen extra -s bij: iets fris, niets fantastisch.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Trappen van vergelijking
Ook een vergrotende of overtreffende trap kan zelfstandig staan.
- Deze kamer is klein; hebben jullie een grotere?
- Van alle routes neem ik de kortste.
- De jongsten begonnen, daarna kwamen de oudere deelnemers.
Bij personen in het meervoud kan opnieuw -n verschijnen, zoals in de jongsten. Bij dingen blijft de vorm zonder n: de goedkoopste telefoons en de duurste.
Wanneer een zelfstandig naamwoord duidelijker is
Zelfstandig gebruik werkt alleen als de verwijzing helder en respectvol is. Een etiket als de zieke kan in sommige situaties afstandelijk klinken. Schrijf dan de zieke patiënt, de persoon die ziek is of gebruik diens naam.
Bij woorden die naar verschillende zaken kunnen verwijzen, herstel je het zelfstandig naamwoord:
- Onduidelijk: Zet de kleine naast de grote.
- Duidelijk: Zet de kleine koffer naast de grote koffer.
Samenvatting
- Laat een bekend zelfstandig naamwoord weg in combinaties als de rode en het nieuwe.
- Gebruik bij één persoon vaak -e en bij meerdere personen vaak -en.
- Verwijs abstract met het goede, het onbekende of het belangrijkste.
- Na iets, niets, wat, veel en weinig staat vaak een vorm op -s.
- Controleer altijd of de verwijzing duidelijk en passend blijft.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
28 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 28 words and review them later.
Kernwoorden bij Zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden
28 wordsLast updated October 11, 2026