Aspekt: proces, powtarzanie i jednorazowy wynik.

Aspekt pokazuje, jak przedstawiamy czynność: jako proces, zwyczaj albo zdarzenie ujęte w całości. Nauczysz się wybierać aspekt przy opisywaniu powtarzania i jednorazowego wyniku oraz korzystać z określeń czasu bez traktowania ich jak sztywnych reguł.

1.Ta sama czynność, inna informacja

Czasownik niedokonany pozwala skupić się na przebiegu czynności lub jej powtarzaniu. Czasownik dokonany przedstawia zdarzenie jako całość, z określoną granicą. Przy czynnościach takich jak pisanie listu czy czytanie książki tą granicą jest osiągnięcie wyniku.

Co jest najważniejsze?	Przykład	Co przekazujemy?
Proces	Wieczorem pisałam list.	Zajmowałam się pisaniem.
Powtarzanie	Co tydzień pisałam list do babci.	To był mój zwyczaj.
Jednorazowy wynik	Wieczorem napisałam list.	List został ukończony.

2.Proces: co trwało w danym momencie?

W opisie procesu interesuje nas to, co ktoś robił, a nie osiągnięty wynik. Aspekt niedokonany jest naturalny, gdy pokazujemy czynność trwającą w określonej chwili albo równocześnie z inną czynnością.

Proces może dotyczyć tylko jednej sytuacji:

• Wczoraj przez godzinę naprawiałem rower.
• Tylko raz gotowałem dla dwudziestu osób.

W obu zdaniach używamy aspektu niedokonanego. Jedna sytuacja nie oznacza automatycznie aspektu dokonanego.

3.Powtarzanie: zwyczaj czy policzone wyniki?

Do opisu zwyczajów i regularnych czynności zwykle wybieramy aspekt niedokonany. Pomagają nam określenia codziennie, co tydzień, często i zwykle.

Takie zdania nie sugerują, że poszczególne czynności były niedokończone. Ważny jest zwyczaj, a nie osobny wynik każdej czynności.

Możemy też policzyć kilka zakończonych zdarzeń. Wtedy możliwy jest aspekt dokonany:

Wczoraj trzy razy przeczytałem tę instrukcję od początku do końca.

Mówimy o trzech pełnych przeczytaniach. Aspekt dokonany nie ogranicza się więc do czynności wykonanej tylko raz.

4.Jednorazowy wynik i czas wykonania

Jeżeli chcesz podkreślić osiągnięty wynik w konkretnej sytuacji, wybierz aspekt dokonany:

• Przeczytałam artykuł. — Znam już cały tekst.
• Naprawiłem rower. — Naprawa zakończyła się powodzeniem.
• Ugotowaliśmy zupę. — Zupa jest gotowa.

Przy takich czynnościach warto porównać dwa sposoby podawania czasu.

Pytanie	Określenie czasu	Przykład
Jak długo trwała czynność?	przez godzinę	Przez godzinę czytałam artykuł.
Ile czasu zajęło osiągnięcie wyniku?	w godzinę	Przeczytałam artykuł w godzinę.
Jak długo trwała praca?	przez dwie godziny	Przez dwie godziny naprawiałem rower.
Ile czasu zajęła cała naprawa?	w dwie godziny	Naprawiłem rower w dwie godziny.

W zdaniach z przez podajemy długość procesu, ale nie rozstrzygamy, czy osiągnięto wynik. W zdaniach z w i czasownikiem dokonanym podajemy czas potrzebny do osiągnięcia wyniku.

5.Aspekt w krótkiej wypowiedzi

W jednej wypowiedzi możemy najpierw pokazać proces, a potem jego wynik. Zmiana aspektu odpowiada zmianie informacji.

Forma pisałam pokazuje pracę w toku. Formy napisałam i wysłałam przedstawiają zakończone zdarzenia.

Porównaj także zwyczaj z konkretnym osiągnięciem:

Zwykle czytałam po kilka stron wieczorem, ale wczoraj przeczytałam całą książkę.

Pierwsza część opisuje regularną czynność. Druga podkreśla wynik osiągnięty w jednej sytuacji.

6.Jak wybrać aspekt?

1. Chcesz pokazać czynność w toku? Wybierz aspekt niedokonany: O dziewiątej pisałem wiadomość.
2. Opisujesz zwyczaj? Zwykle wybierz aspekt niedokonany: Codziennie pisałem do siostry.
3. Podkreślasz ukończenie lub konkretny wynik? Wybierz aspekt dokonany: Napisałem wiadomość i ją wysłałem.
4. Podajesz liczbę powtórzeń? Sprawdź, czy opisujesz sytuacje, czy liczysz zakończone zdarzenia.

Najważniejsze jest to, co chcesz przekazać, a nie sama liczba wykonanych czynności. Niedokonany pokazuje między innymi proces i zwyczaj; dokonany ujmuje zdarzenie w całości.