Celownik rzeczowników i przymiotników w obu liczbach.

Celownik odpowiada na pytania komu? czemu?. Używasz go między innymi wtedy, gdy mówisz, komu pomagasz lub komu coś dajesz. Poznasz końcówki rzeczowników i przymiotników w obu liczbach oraz najważniejsze wyjątki.

1.Kiedy używamy celownika?

Celownik często wskazuje osobę, która coś otrzymuje albo korzysta z czyjegoś działania. Występuje też po określonych czasownikach i przyimkach.

Zapamiętuj całe połączenia:

• dawać, pokazywać, wysyłać coś komuś;
• pomagać, dziękować, ufać komuś;
• przyglądać się komuś lub czemuś;
• dzięki, wbrew komuś lub czemuś.

2.Końcówki w liczbie pojedynczej

Przymiotnik musi pasować do rzeczownika pod względem przypadku, liczby i rodzaju. Dlatego w wyrażeniu nowy sąsiad zmieniamy oba wyrazy: nowemu sąsiadowi.

Rodzaj rzeczownika	Końcówka rzeczownika w celowniku	Końcówka przymiotnika	Przykład: mianownik → celownik
Męski, zwykle zakończony na spółgłoskę	najczęściej -owi, czasem -u	-emu	miły sąsiad → miłemu sąsiadowi
Męski zakończony na -a	zwykle -e, -i lub -y, jak w odmianie żeńskiej	-emu	dobry kolega → dobremu koledze
Żeński	-e, -i lub -y	-ej	młoda studentka → młodej studentce
Nijaki	-u	-emu	małe dziecko → małemu dziecku

W przymiotnikach na -ki, -gi zachowujemy i: wysokiemu, drogiemu, wysokiej, drogiej. W przymiotnikach miękkotematowych, takich jak tani i ostatni, również zachowujemy i: w celowniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego i nijakiego mamy taniemu, ostatniemu, a w celowniku liczby mnogiej — tanim, ostatnim.

3.Rodzaj męski i nijaki: -owi czy -u?

Większość rzeczowników męskich zakończonych na spółgłoskę otrzymuje -owi. Dotyczy to zarówno nazw osób, jak i nazw zwierząt oraz rzeczy.

Mianownik	Celownik
nowy pracownik	nowemu pracownikowi
młody lekarz	młodemu lekarzowi
mały słoń	małemu słoniowi
nowy projekt	nowemu projektowi

Kilka częstych rzeczowników ma jednak końcówkę -u. Naucz się ich jako całych form:

• pan → panu;
• brat → bratu;
• ojciec → ojcu;
• chłopiec → chłopcu;
• pies → psu;
• kot → kotu;
• świat → światu;
• chłop → chłopu;
• ksiądz → księdzu;
• diabeł → diabłu;
• Bóg → Bogu.

Mówimy małemu kotu; poprawna jest również forma małemu kotowi. Zapamiętaj też: człowiek → człowiekowi, nie „człowieku” w celowniku.

Rzeczowniki nijakie mają w celowniku końcówkę -u. Czasem zmienia się również temat wyrazu, czyli część przed końcówką.

Mianownik	Celownik
małe miasto	małemu miastu
duże mieszkanie	dużemu mieszkaniu
trudne zadanie	trudnemu zadaniu
małe dziecko	małemu dziecku
krótkie imię	krótkiemu imieniu

4.Rodzaj żeński i rzeczowniki typu kolega

W rzeczownikach żeńskich wybór końcówki łączy się z budową wyrazu. Przy -e często zmienia się ostatnia spółgłoska tematu.

Mianownik	Celownik	Co się zmienia?
młoda kobieta	młodej kobiecie	t → ci
dobra koleżanka	dobrej koleżance	k → c
nowa droga	nowej drodze	g → dz
starsza siostra	starszej siostrze	r → rz
nowa szkoła	nowej szkole	ł → l
czysta woda	czystej wodzie	d → dzi
mała mucha	małej musze	ch → sz
biała ściana	białej ścianie	n → ni
kochana mama	kochanej mamie	m → mi
miła babcia	miłej babci	końcówka -i
dobra nauczycielka	dobrej nauczycielce	k → c
ważna informacja	ważnej informacji	zakończenie -cji
długa podróż	długiej podróży	końcówka -y
wielka miłość	wielkiej miłości	końcówka -i; ć → ci w zapisie
dobra pamięć	dobrej pamięci	końcówka -i; ć → ci w zapisie

Rzeczowniki żeńskie zakończone na -ć, także na -ść, mają w celowniku końcówkę -i: pamięć → pamięci, miłość → miłości.

Pomocna zasada: celownik i miejscownik rzeczowników żeńskich mają tę samą formę. Jeśli znasz o koleżance, znasz też pomagam koleżance. Również przymiotnik ma w obu tych przypadkach końcówkę -ej.

Rzeczowniki męskie zakończone na -a odmieniają się podobnie, ale przymiotnik pozostaje męski:

5.Liczba mnoga: -om i -ym lub -im

W liczbie mnogiej rzeczowniki wszystkich rodzajów mają w celowniku końcówkę -om. Przymiotniki mają -ym, a po k, g oraz w przymiotnikach miękkotematowych, takich jak tani, ostatni — -im. Nie ma tu osobnej końcówki dla grup mężczyzn.

Mianownik liczby mnogiej	Celownik liczby mnogiej
nowi pracownicy	nowym pracownikom
dobrzy koledzy	dobrym kolegom
młode kobiety	młodym kobietom
małe koty	małym kotom
duże miasta	dużym miastom
wysokie budynki	wysokim budynkom
drogie siostry	drogim siostrom
małe dzieci	małym dzieciom
ciekawi ludzie	ciekawym ludziom

Formy dzieciom i ludziom powstają od tematów liczby mnogiej: dzieci, ludzie. Nie tworzymy ich przez dodanie -om do form dziecko, człowiek.

6.Typowe pomyłki

Zwracaj uwagę zarówno na końcówkę rzeczownika, jak i na formę przymiotnika.

Niepoprawnie	Poprawnie	Dlaczego?
Pomagam nowy sąsiadowi.	Pomagam nowemu sąsiadowi.	Przymiotnik też musi być w celowniku.
Dziękuję dobremu bratowi.	Dziękuję dobremu bratu.	Brat ma końcówkę -u.
Pomagam dobrej koledze.	Pomagam dobremu koledze.	Kolega ma rodzaj męski.
Daję książki młodym studentą.	Daję książki młodym studentom.	Celownik liczby mnogiej ma końcówkę -om.

7.Jak wybrać poprawną formę?

1. Sprawdź, czy potrzebujesz celownika: komu? czemu?
2. Ustal liczbę i rodzaj rzeczownika.
3. W liczbie pojedynczej wybierz właściwą końcówkę rzeczownika; pamiętaj o formach takich jak bratu, ojcu, psu.
4. Dopasuj przymiotnik: -emu w rodzaju męskim i nijakim, -ej w żeńskim.
5. W liczbie mnogiej zastosuj -om w rzeczowniku oraz -ym / -im w przymiotniku.

Najważniejszy wzór: dobremu sąsiadowi — dobrej sąsiadce — dobrym sąsiadom.