Czas przeszły czasowników na -nąć.

Czasowniki zakończone na -nąć nie tworzą czasu przeszłego według jednego wzoru: porównaj krzyknął, znikł i zniknął. Nauczysz się rozpoznawać zachowanie i zanik cząstki -ną-, dobierać formy zależnie od rodzaju oraz stosować poprawne warianty.

1.Trzy wzory odmiany

W części czasowników cząstka -ną- pozostaje w czasie przeszłym, ale zależnie od rodzaju przybiera postać -ną- lub -nę-. W innych czasownikach zanika. Są też czasowniki, które mają dwa poprawne warianty.

Wzór	Bezokolicznik	On	Ona	Oni
Zachowanie cząstki	krzyknąć	krzyknął	krzyknęła	krzyknęli
Zanik cząstki	chudnąć	chudł	chudła	chudli
Dwa warianty	zniknąć	znikł / zniknął	znikła / zniknęła	znikli / zniknęli

Nie da się niezawodnie wybrać wzoru wyłącznie na podstawie zakończenia bezokolicznika. Warto uczyć się czasownika razem z jego podstawowymi formami przeszłymi.

2.Kiedy cząstka pozostaje

Cząstkę zachowuje wiele czasowników oznaczających pojedynczą, krótką czynność, na przykład krzyknąć, stuknąć i machnąć.

Rodzaj	Forma czasownika „krzyknąć”
Męski	on krzyknął
Żeński	ona krzyknęła
Nijaki	dziecko krzyknęło
Męskoosobowy	chłopcy krzyknęli
Niemęskoosobowy	dziewczyny krzyknęły

Zwróć uwagę na zapis: ą występuje w formie męskiej liczby pojedynczej, a ę w pozostałych formach tego wzoru. Po dodaniu końcówek osobowych otrzymujemy na przykład krzyknąłem, krzyknęłam, krzyknęliśmy, krzyknęłyśmy.

3.Kiedy cząstka zanika

Zanik -ną- występuje między innymi w częstych czasownikach opisujących procesy i zmiany stanu. Poniższa tabela pokazuje ich podstawowe, naturalne formy przeszłe.

Bezokolicznik	On	Ona	Oni	One
chudnąć	chudł	chudła	chudli	chudły
gasnąć	gasł	gasła	gaśli	gasły
marznąć	marzł	marzła	marzli	marzły
schnąć	sechł	schła	schli	schły
moknąć	mókł	mokła	mokli	mokły
rosnąć	rósł	rosła	rośli	rosły

Nie zawsze wystarczy usunąć -ną-. Trzeba również uwzględnić zmiany w temacie:

• schnąć: w formie sechł pojawia się e, którego nie ma w formach schła, schło, schli;
• moknąć: porównaj mókł, ale mokła, mokło, mokli;
• rosnąć: porównaj rósł, ale rosła, rosło, rośli;
• gasnąć i rosnąć: w rodzaju męskoosobowym występuje ś: gaśli, rośli.

Po dodaniu końcówek osobowych również trzeba sprawdzić postać tematu: rosłem, rosłam, mokłem, mokłam, schłem, schłam. Nie przenosimy więc automatycznie zapisu form rósł, mókł i sechł do pierwszej osoby.

4.Dwa poprawne warianty

Niektóre czasowniki dopuszczają zarówno formy z zachowaną cząstką, jak i formy krótsze. Częstym przykładem jest zniknąć.

Forma	Wariant krótszy	Wariant dłuższy
On	znikł	zniknął
Ona	znikła	zniknęła
Ono	znikło	zniknęło
Oni	znikli	zniknęli
One	znikły	zniknęły
Ja — rodzaj męski	znikłem	zniknąłem
Ja — rodzaj żeński	znikłam	zniknęłam

W tych parach wybór wariantu nie zmienia znaczenia. Oba warianty są poprawne; krótsza forma nie jest z tego powodu potoczna ani błędna.

5.Typowe błędy i ich poprawa

Błędna forma	Poprawna forma	Wyjaśnienie
Ona krzyknąła.	Ona krzyknęła.	W rodzaju żeńskim tego wzoru piszemy ę.
Chłopcy machnąli ręką.	Chłopcy machnęli ręką.	W rodzaju męskoosobowym występuje -nęli.
Dziecko rósło.	Dziecko rosło.	Ó występuje w formie rósł, nie w rosło.
Koszula sechła.	Koszula schła.	Forma żeńska nie zawiera e obecnego w sechł.
Szybko rósłem.	Szybko rosłem.	Pierwsza osoba ma inny zapis samogłoski niż forma rósł.

6.Jak wybrać właściwą formę

1. Rozpoznaj czasownik i jego wzór: krzyknąć → krzyknął, chudnąć → chudł, zniknąć → znikł / zniknął.
2. Dobierz rodzaj i liczbę: krzyknęła, chudli, zniknęły.
3. Sprawdź zmiany tematu i zapis: sechł — schła, mókł — mokła, rósł — rosła.
4. Dodaj końcówkę osobową, jeśli jest potrzebna: krzyknąłem, schłam, rosłem.

Najważniejsze: zakończenie -nąć nie oznacza jednego wzoru czasu przeszłego. Zapamiętuj zestawy form, a nie tylko bezokolicznik.