Czas przyszły w przypuszczeniach o teraźniejszości.

Forma czasu przyszłego nie zawsze odnosi się do tego, co dopiero nastąpi. W zdaniach takich jak To będzie kurier lub Ten dom będzie miał ze sto lat może wyrażać przypuszczenie dotyczące teraźniejszości. Odczytanie zależy od kontekstu: rozpoznajemy osobę, oceniamy obecną sytuację albo podajemy przybliżoną wartość.

1.Przyszła forma, teraźniejsze odniesienie

Porównaj dwa użycia tej samej formy czasownika:

Zdanie i kontekst	Znaczenie formy przyszłej
Dziś odbieram paczkę osobiście, a jutro będzie tu kurier.	Zdarzenie późniejsze niż chwila mówienia.
Ktoś właśnie dzwoni do drzwi. To będzie kurier.	Przypuszczenie, kto teraz stoi za drzwiami.

W drugim przykładzie mówiący nie zapowiada przyszłości, lecz interpretuje aktualny sygnał. Zdanie można sparafrazować: To pewnie kurier albo To chyba kurier.

Jest to użycie modalne: forma czasownika przekazuje nie tylko informację o sytuacji, lecz także stosunek mówiącego do prawdziwości wypowiedzi. Dokładniej chodzi o modalność epistemiczną, czyli ocenę opartą na wiedzy, przesłankach lub domyśle.

2.Rozpoznawanie osób i sytuacji

Charakterystyczna jest konstrukcja to będzie + określenie osoby lub rzeczy. Mówiący wskazuje najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie tego, co właśnie słyszy, widzi lub poznaje.

W obu dialogach ocena dotyczy sytuacji aktualnej. Nie oznacza, że ktoś dopiero stanie się Anną ani że nieporozumienie dopiero powstanie.

Porównaj siłę wypowiedzi:

• To jest Anna — bezpośrednie stwierdzenie tożsamości.
• To będzie Anna — rozpoznanie oparte na domyśle lub oczekiwaniu.
• To może być Anna — wyraźne przedstawienie jednej z możliwości.

Nie jest to jednak sztywna skala pewności. Intonacja, kontekst i dodatkowe słowa mogą sprawić, że To będzie Anna zabrzmi jak ostrożne przypuszczenie albo niemal pewne rozpoznanie.

Podobne rozpoznanie można wyrazić za pomocą innych wykładników przypuszczenia:

Wypowiedź po usłyszeniu dzwonka	Sposób przedstawienia oceny
To musi być kurier.	Mówiący przedstawia rozpoznanie jako mocny wniosek z przesłanek i wyraża wysoką pewność; musi nie oznacza tu obowiązku.
To pewnie kurier.	Słowo pewnie wprost wskazuje, że mówiący uznaje tę możliwość za prawdopodobną.
To będzie kurier.	Forma przyszła wyraża domysł dotyczący osoby, która teraz dzwoni, często oparty na oczekiwaniu przesyłki.

Dwie ostatnie wypowiedzi mogą być bardzo bliskie znaczeniowo; sama forma będzie nie wyznacza stałego stopnia pewności względem pewnie.

3.Przybliżone liczby i wielkości

Takie użycie czasu przyszłego występuje również w szacunkach. Szczególnie naturalne są formy czasowników być i mieć, połączone z wyrażeniami przybliżenia.

Co szacujemy?	Przykład odnoszący się do teraźniejszości	Parafraza
Wiek budynku	Po wyglądzie elewacji sądzę, że ten dom będzie miał ze sto lat.	Ten dom ma chyba około stu lat.
Odległość	Stąd do jeziora będzie z pięć kilometrów.	Stąd do jeziora jest mniej więcej pięć kilometrów.
Liczbę obecnych osób	Patrzę na salę: będzie nas ze dwadzieścia.	Jest nas chyba około dwudziestu.

W połączeniach ze sto lat, z pięć kilometrów, ze dwadzieścia przyimek z/ze z biernikiem oznacza przybliżenie. Nie jest tu odpowiednikiem przyimka oznaczającego towarzyszenie.

3.1Szacowanie czasu, który upłynął

W potocznej rozmowie konstrukcja będzie + z/ze + biernik służy również do oceny, ile czasu upłynęło do chwili mówienia:

• Będzie już z godzinę, jak czekam — czekam już mniej więcej godzinę.
• Będzie ze trzy lata, odkąd tu mieszkam — mieszkam tu od około trzech lat.

Forma godzinę wyraźnie pokazuje biernik wymagany przez przyimek przybliżenia z. W obu przykładach szacujemy dotychczasowy czas trwania sytuacji, która nadal trwa.

4.Kontekst rozstrzyga o interpretacji

Sama forma będzie nie wystarcza, by rozpoznać przypuszczenie o teraźniejszości. Trzeba ustalić, jakiej sytuacji dotyczy wypowiedź.

Interpretację teraźniejszą wspierają pytanie o stan obecny, widoczne przesłanki i wyrażenia przybliżenia. Określenia jutro, za dwa lata czy w przyszłym miesiącu zwykle kierują interpretację ku przyszłości.

Wyrazy chyba, pewnie i zapewne mogą podkreślać niepewność, ale same nie ustalają czasu sytuacji. Zdanie Jutro będzie chyba padać nadal jest przypuszczeniem o przyszłości, nie o teraźniejszości.

5.Granice użycia i dobór stylu

Nie jest to swobodny sposób zastępowania każdego zdania typu pewnie + czas teraźniejszy. W polszczyźnie omawiane użycie jest szczególnie wyraziste w rozpoznaniach z to będzie oraz w szacunkach z być i mieć.

Przypuszczeniowe to będzie jest naturalne w dialogu, a szacunki typu będzie z pięć kilometrów mają często charakter potoczny. W tekście oficjalnym lub analitycznym warto wybrać jednoznaczniejsze sformułowanie:

• To będzie jakieś nieporozumienie → Prawdopodobnie jest to nieporozumienie.
• Ten dom będzie miał ze sto lat → Wiek tego domu szacuje się na około sto lat.

Zmiana stylu nie powinna usuwać zastrzeżenia. Zastąpienie przypuszczenia kategorycznym stwierdzeniem zmienia sens wypowiedzi.

6.Jak rozpoznać to użycie?

1. Ustal, czy rozmowa dotyczy sytuacji obecnej, czy przyszłego zdarzenia.
2. Sprawdź, czy mówiący rozpoznaje osobę, interpretuje sytuację lub szacuje wielkość.
3. Spróbuj parafrazy z chyba, pewnie albo około, zachowując odniesienie do teraźniejszości.
4. Jeśli sens pozostaje niejasny, wybierz czas teraźniejszy i jawnie zaznacz przypuszczenie.

To będzie kurier może znaczyć To pewnie kurier, a Będzie z pięć kilometrów — Jest około pięciu kilometrów. Decyduje nie sama forma przyszła, lecz jej funkcja w konkretnej wypowiedzi.