Czasowniki wielokrotne bywać, pisywać i chadzać.

Czasowniki bywać, pisywać i chadzać przedstawiają sytuacje jako powracające, a nie jako pojedyncze zdarzenia. Pozwalają też nadać wypowiedzi określony ton: od neutralnego opisu doświadczeń po literackie wspomnienie dawnych zwyczajów. Ważne jest rozróżnienie ich znaczenia, odmiany i nacechowania stylistycznego.

1.Wielokrotność a aspekt

Bywać, pisywać i chadzać to czasowniki niedokonane o znaczeniu wielokrotnym. Powtarzalność jest wpisana w ich znaczenie, choć kontekst doprecyzowuje, jak często i w jakim okresie dana sytuacja się powtarza.

Czasownik	Typowe znaczenie	Przykład
bywać	przebywać gdzieś przy różnych okazjach; znajdować się czasami w określonym stanie	Dawniej bywała w Krakowie.
pisywać	pisać co pewien czas, zwyczajowo lub przy różnych okazjach	Na studiach pisywał recenzje filmowe.
chadzać	chodzić dokądś lub na coś wielokrotnie, zwyczajowo	Przed laty chadzali do opery.

Nie są to pary różniące się wyłącznie aspektem: pisać i pisywać oraz chodzić i chadzać są niedokonane. Różnica dotyczy sposobu przedstawienia czynności, a często również stylu.

2.Odmiana i odniesienie do czasu

Formy czasu teraźniejszego zwykle opisują tutaj zwyczaj lub powracające sytuacje, nie czynność trwającą dokładnie w chwili mówienia.

Osoba	Bywać	Pisywać	Chadzać
ja	bywam	pisuję	chadzam
ty	bywasz	pisujesz	chadzasz
on, ona, ono	bywa	pisuje	chadza
my	bywamy	pisujemy	chadzamy
wy	bywacie	pisujecie	chadzacie
oni, one	bywają	pisują	chadzają

Zwróć uwagę na zmianę pisywać → pisuję, podobną do zmiany w czasowniku zapisywać → zapisuję.

W czasie przeszłym występują m.in. formy bywałem / bywałam, pisywałem / pisywałam, chadzałem / chadzałam, a w liczbie mnogiej: bywali / bywały, pisywali / pisywały, chadzali / chadzały.

Czas przyszły jest złożony: będę bywać, będę pisywać, będę chadzać. Możliwe są też konstrukcje z formą wskazującą rodzaj, np. będę bywał / będę bywała.

3.Bywać: miejsca, stany i sytuacje

Bywać ma szerszy zakres użycia niż tylko wielokrotne odwiedzanie miejsca.

• Miejsce lub wydarzenie: Bywam u siostry. Bywa na koncertach.
• Powracający stan lub zachowanie: Po nocnej zmianie bywa rozdrażniony.
• Ogólna obserwacja: Zimą drogi bywają niebezpieczne.
• Sytuacja ujmowana zdaniem: Bywa, że pociąg przyjeżdża przed czasem.

W konstrukcjach opisujących stan bywać ogranicza ogólność sądu. Zdanie Marek jest niecierpliwy może przedstawiać cechę charakteru lub aktualny stan. Zdanie Marek bywa niecierpliwy mówi o niektórych sytuacjach, nie przypisuje mu tej cechy bez zastrzeżeń.

Zachowujemy odpowiednią formę orzecznika: bywa surowy, ale bywa surowym krytykiem. Przymiotnik występuje tu w mianowniku, a wyrażenie rzeczownikowe — w narzędniku.

W konstrukcji bywa, że… przed że stawiamy przecinek. Forma bywa jest tu bezosobowa: nie dopasowujemy jej do podmiotu zdania po że.

4.Pisywać i chadzać: znaczenie oraz styl

Pisywać podkreśla powracającą działalność pisarską lub korespondencyjną. Często sugeruje pisanie od czasu do czasu, ale nie wyklucza regularności. Bywa lekko książkowe lub wspomnieniowe; naturalnie występuje także w rozmowach o publikowaniu i korespondencji.

Chadzać jest wyraźniej nacechowane stylistycznie niż neutralne chodzić. Współcześnie brzmi zwykle książkowo, nieco staroświecko, czasem żartobliwie. Może jednak opisywać zarówno dawne, jak i obecne zwyczaje.

Wersja neutralna	Wersja z czasownikiem wielokrotnym	Różnica
Dawniej pisała do nas listy.	Dawniej pisywała do nas listy.	Powtarzalność jest wyrażona samym czasownikiem; możliwy ton wspomnieniowy.
Regularnie pisze do miesięcznika.	Regularnie pisuje do miesięcznika.	Obie wersje dopuszczają stałą współpracę; druga uwydatnia kolejne publikacje.
Wieczorami chodził na spacery.	Wieczorami chadzał na spacery.	Druga wersja ma bardziej literacki ton.
Nadal chodzą do tej kawiarni.	Nadal chadzają do tej kawiarni.	Zwyczaj trwa obecnie; druga wersja jest stylistycznie nacechowana.

5.Granice użycia i częste pomyłki

Czasowniki wielokrotne nie służą do relacjonowania jednego, wyodrębnionego zdarzenia. Samo określenie czasu nie rozstrzyga jednak, czy mówimy o jednym zdarzeniu, czy o serii.

Teraz może znaczyć zarówno w tej chwili, jak i w obecnym okresie. Dlatego Teraz pisuję do miesięcznika jest poprawne: opisuje obecną działalność, nie moment powstawania jednego tekstu.

Nie twórz też formy ✗ pisywam. Poprawnie: pisuję, pisujesz, pisują.

Powtarzalność w przeszłości nie musi oznaczać, że zwyczaj ustał. W zdaniu Już wtedy pisywała recenzje i nadal je pisuje dalsza część wyraźnie potwierdza jego trwanie.

6.Jak wybrać właściwą formę

1. Ustal, czy chodzi o pojedyncze zdarzenie, czy o powracające sytuacje. Jedna wizyta to byłem, powtarzające się pobyty można opisać przez bywałem.
2. Sprawdź znaczenie. Miejsce lub stan: bywać; powracające pisanie: pisywać; zwyczaj chodzenia: chadzać.
3. Dobierz styl. Bywać jest zwykle neutralne, pisywać może mieć odcień książkowy, a chadzać jest wyraźniej nacechowane.
4. Doprecyzuj częstotliwość, jeśli jest ważna. Użyj określeń takich jak rzadko, regularnie, co tydzień.

Najważniejsze rozróżnienie: te czasowniki nie tworzą osobnego aspektu. Są niedokonane, a ich szczególną cechą jest przedstawianie sytuacji jako powracających.