Dopełniacz liczby mnogiej: trudniejsze końcówki i oboczności
Dopełniacz liczby mnogiej: wybór końcówek -ów, -i, -y i końcówki zerowej, wymiany głosek oraz trudne formy rzeczowników męskich, żeńskich i nijakich.
W dopełniaczu liczby mnogiej sama znajomość rodzaju rzeczownika nie zawsze wystarcza. Trzeba czasem wybrać mniej oczywistą końcówkę, zmienić głoskę w temacie albo zapamiętać całą formę. Poniżej uporządkujesz te trudniejsze przypadki.
Końcówka i temat rzeczownika
Porównaj: student → studentów, lekarz → lekarzy, książka → książek. Różnica dotyczy nie tylko końcówki. W formie książek pojawia się również e, którego nie ma w formie książka.
Warto rozróżniać:
- końcówkę — element dodawany do tematu, np. -ów w studentów;
- końcówkę zerową — brak wyrażonej końcówki, np. w map;
- oboczność — wymianę głosek w temacie, np. o : ó w parze pole → pól.
Końcówka zerowa nie oznacza więc, że wystarczy mechanicznie usunąć ostatnią literę: okno → okien, a nie okn.
Rzeczowniki męskie: -ów, -i czy -y?
Końcówka -ów jest częsta, ale nie obejmuje wszystkich rzeczowników męskich. Szczególnie uważnie trzeba traktować rzeczowniki o tematach zakończonych na spółgłoski miękkie oraz na c, dz, sz, ż, cz, dż, rz.
| Końcówka | Przykładowe rzeczowniki | Dopełniacz liczby mnogiej |
|---|---|---|
| -ów | kraj, uczeń, rodzic | krajów, uczniów, rodziców |
| -i | gość, liść, nauczyciel | gości, liści, nauczycieli |
| -y | lekarz, pisarz, klucz, kosz | lekarzy, pisarzy, kluczy, koszy |
| zerowa | mężczyzna | mężczyzn |
Zakończenie podobną spółgłoską nie gwarantuje tej samej końcówki. Porównaj uczniów, ale gości. Również rzeczowniki zakończone w mianowniku na -a nie tworzą jednej grupy: mężczyzna → mężczyzn, lecz kolega → kolegów.
Niektóre rzeczowniki dopuszczają dwie formy dopełniacza liczby mnogiej. Rzadszy wariant nie jest przez to błędny.
| Rzeczownik | Forma częstsza | Druga poprawna forma |
|---|---|---|
| klucz | kluczy | kluczów |
| pokój | pokoi | pokojów |
| tłumacz | tłumaczy | tłumaczów |
| nauczyciel | nauczycieli | brak — forma nauczycielów jest niepoprawna |
Na spotkanie zaproszono kilku nauczycieli i kilkunastu uczniów.
W szatni nie ma już gości, ale zostało kilka kluczy.
Do projektu zgłosiło się pięciu mężczyzn i dwóch moich kolegów.
Trudniejsze rzeczowniki zapamiętuj w parach: uczeń — uczniów, nauczyciel — nauczycieli. Sama ostatnia litera mianownika nie zawsze pozwala wybrać końcówkę.
Rzeczowniki żeńskie i nijakie: nie zawsze bez końcówki
Końcówka zerowa jest częsta, ale nie należy jej stosować do wszystkich rzeczowników żeńskich i nijakich.
| Typ lub grupa | Mianownik liczby pojedynczej | Dopełniacz liczby mnogiej |
|---|---|---|
| Żeńskie z końcówką zerową | mapa, kobieta | map, kobiet |
| Żeńskie na -nia z końcówką -i | kuchnia, dynia | kuchni, dyni (także dyń) |
| Nazwy miejsc na -nia z dwiema poprawnymi formami | piekarnia, kawiarnia, sypialnia, kopalnia | piekarni / piekarń, kawiarni / kawiarń, sypialni / sypialń, kopalni / kopalń |
| Żeńskie na spółgłoskę | noc, rzecz, kość | nocy, rzeczy, kości |
| Nijakie z końcówką zerową | miejsce, zadanie | miejsc, zadań |
| Nijakie z końcówką -i lub -y | narzędzie, wybrzeże | narzędzi, wybrzeży |
| Nijakie na -um — podane przykłady | muzeum, centrum | muzeów, centrów |
W wymienionych nazwach miejsc częstsze są formy na -i: piekarni, kawiarni, sypialni, kopalni. Formy piekarń, kawiarń, sypialń, kopalń są również poprawne. Podobnie częściej spotkasz dyni, ale poprawne jest także dyń.
Jeśli rzeczownik przyjmuje końcówkę -i / -y, po spółgłoskach stwardniałych zapisywanych jako rz, ż, cz, sz, c, dz, dż piszemy -y, np. wybrzeży, nocy, rzeczy. Po spółgłoskach miękkich piszemy -i, np. kości, narzędzi; -i występuje też po l i j, np. nauczycieli, pokoi. Ta wskazówka dotyczy zapisu wybranej końcówki — nie rozstrzyga, czy dany rzeczownik przyjmuje -i / -y, -ów czy końcówkę zerową.
Zwróć też uwagę na pisownię rzeczowników na -cja, -sja, -zja: stacja → stacji, misja → misji, decyzja → decyzji. Inne przydatne pary to opinia → opinii oraz idea → idei.
Dopełniacz liczby pojedynczej i mnogiej może wyglądać tak samo: jednej kuchni — kilku kuchni, jednej stacji — kilku stacji, jednej opinii — kilku opinii. Liczbę rozpoznajemy z kontekstu.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Oboczności: e, ó oraz zmiany samogłosek nosowych
Przy końcówce zerowej często zmienia się temat rzeczownika. Nie jest to jednak automatyczna reguła dla każdego wyrazu.
| Zmiana w temacie | Mianownik liczby pojedynczej | Dopełniacz liczby mnogiej |
|---|---|---|
| Pojawia się e | książka, okno, krzesło | książek, okien, krzeseł |
| o → ó | szkoła, pole, koło, siostra | szkół, pól, kół, sióstr |
| ę → ą | ręka | rąk |
| Bez takiej wymiany | lampa, miasto | lamp, miast |
Pojawiające się lub znikające e nazywamy e ruchomym. Nie dodajemy go do każdej grupy spółgłosek: mówimy książek, ale lamp, nie lampek, jeśli chodzi o rzeczownik lampa. Forma lampek pochodzi od rzeczownika lampka.
Zmiany tematu występują również przy końcówkach innych niż zerowa: ząb → zębów, dąb → dębów. Tutaj kierunek wymiany to ą → ę.
W magazynie brakuje krzeseł i lamp.
Przygotowano remont kilku szkół.
Po obu stronach drogi rośnie kilka starych dębów.
Do przeniesienia stołu potrzeba więcej rąk.
Formy, które warto zapamiętać w całości
Niektóre częste rzeczowniki mają nietypowy temat liczby mnogiej. W ich przypadku pomocna jest para: mianownik liczby mnogiej — dopełniacz liczby mnogiej.
| Mianownik liczby mnogiej | Dopełniacz liczby mnogiej | Przykład |
|---|---|---|
| ludzie | ludzi | grupa młodych ludzi |
| dzieci | dzieci | opieka nad grupą dzieci |
| przyjaciele | przyjaciół | pomoc przyjaciół |
| pieniądze | pieniędzy | brak pieniędzy |
| lata | lat | od wielu lat |
| dni | dni | w ciągu kilku dni |
| tygodnie | tygodni | od dwóch tygodni |
| miesiące | miesięcy | przez kilka miesięcy |
Nie dodawaj -ów do każdej formy męskiej i nie usuwaj automatycznie końcówki rzeczownika nijakiego.
✗ kilku ludziów → ✓ kilku ludzi
✗ pomoc przyjacielów → ✓ pomoc przyjaciół
✗ zestaw narzędź → ✓ zestaw narzędzi
Nijakie na -ę i inne formy szczególne
W rzeczownikach nijakich na -ę trzeba uwzględnić rozszerzenie tematu. Porównaj imię → imiona → imion oraz zwierzę → zwierzęta → zwierząt. Nie wystarczy odciąć -ę od mianownika liczby pojedynczej.
| Mianownik liczby pojedynczej | Mianownik liczby mnogiej | Dopełniacz liczby mnogiej | Przykład |
|---|---|---|---|
| imię | imiona | imion | lista imion |
| ramię | ramiona | ramion | ruch ramion |
| zwierzę | zwierzęta | zwierząt | ochrona zwierząt |
| oko | oczy | oczu | kolor oczu |
| ucho | uszy | uszu | ból uszu |
| brat | bracia | braci | dwóch braci |
Formy oczu i uszu odnoszą się tu do części ciała. Znaczenie może zmienić odmianę: oka sieci → ok sieci, ucha dzbanka → uch dzbanka.
Rzeczowniki występujące tylko w liczbie mnogiej
Dla tych rzeczowników formą wyjściową jest mianownik liczby mnogiej. Ich dopełniacz również ma różne zakończenia.
| Mianownik liczby mnogiej | Dopełniacz liczby mnogiej | Przykład |
|---|---|---|
| drzwi | drzwi | klucz do drzwi |
| spodnie | spodni | kieszenie spodni |
| nożyczki | nożyczek | używać nożyczek |
| urodziny | urodzin | data urodzin |
| Włochy | Włoch | podróż do Włoch |
Jak sprawdzić trudną formę?
- Ustal rzeczownik wyjściowy. Lamp pochodzi od lampa, a lampek od lampka.
- Sprawdź końcówkę. Nie zakładaj, że wszystkie rzeczowniki tego samego rodzaju odmieniają się identycznie.
- Sprawdź temat. Czy pojawia się e? Czy zmienia się samogłoska, jak w formach pól lub rąk?
- Przy niepewności zajrzyj do słownika z tabelą odmiany. Szukaj dopełniacza liczby mnogiej, często oznaczonego jako D. lm.
Najważniejsze pary do utrwalenia: uczeń — uczniów, lekarz — lekarzy, kuchnia — kuchni, piekarnia — piekarni / piekarń (częściej piekarni), okno — okien, pole — pól, narzędzie — narzędzi. Ucz się jednocześnie końcówki i postaci tematu.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026