Dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku.

Gdy mówisz, czego nie masz, nie lubisz lub nie robisz, często potrzebujesz dopełniacza: Mam bilet, ale nie mam biletu. Poznasz zamianę biernika na dopełniacz, formy rzeczowników i przymiotników oraz sytuacje, w których przypadek się nie zmienia.

1.Biernik zmienia się w dopełniacz

Po wielu czasownikach używamy biernika, który odpowiada na pytania kogo? co?: mam co? — bilet. Gdy zaprzeczamy takiemu czasownikowi, zamiast biernika używamy dopełniacza: nie mam czego? — biletu.

Dopełniacz odpowiada na pytania kogo? czego?

Zdanie twierdzące: biernik	Zdanie przeczące: dopełniacz
Mam bilet.	Nie mam biletu.
Czytam książkę.	Nie czytam książki.
Piję mleko.	Nie piję mleka.
Znam Annę.	Nie znam Anny.
Lubię jabłka.	Nie lubię jabłek.

Reguła działa także w czasie przeszłym i przyszłym: Kupiłam chleb → Nie kupiłam chleba. Kupię chleb → Nie kupię chleba.

1.1Przeczenie przed czasownikiem z bezokolicznikiem

Po nie chcę, nie mogę i nie muszę dopełnienie bezokolicznika też zmienia przypadek z biernika na dopełniacz. Wyraz nie stoi przed pierwszym czasownikiem, ale zmiana dotyczy tego, co chcemy kupić, możemy znaleźć lub musimy robić.

Zdanie twierdzące: biernik	Zdanie przeczące: dopełniacz
Chcę kupić chleb.	Nie chcę kupić chleba.
Mogę znaleźć klucze.	Nie mogę znaleźć kluczy.
Muszę robić zakupy.	Nie muszę robić zakupów.

2.Zmieniamy całą grupę wyrazów

Jeśli przy rzeczowniku stoi przymiotnik, on też przyjmuje formę dopełniacza. Zmieniają się również wyrazy takie jak ten i mój.

W przykładzie z sąsiadami forma wygląda tak samo, ale przypadek jest inny: najpierw biernik, potem dopełniacz.

2.1Zaimki osobowe

Zaimki osobowe w miejscu dopełnienia także przechodzą z biernika do dopełniacza. Nie zawsze zmienia się ich forma.

Zdanie twierdzące: biernik	Zdanie przeczące: dopełniacz
Znam ją.	Nie znam jej.
Widzę go.	Nie widzę go.
Lubię ich.	Nie lubię ich.

Ją zmienia się na jej. Formy go i ich wyglądają tak samo w obu przypadkach.

3.Przydatne formy dopełniacza

Nie ma jednej końcówki dopełniacza dla wszystkich rzeczowników. Zapamiętuj formy razem z wyrazem.

Rodzaj lub liczba	Biernik w zdaniu twierdzącym	Dopełniacz po przeczeniu
Rodzaj męski	Mam brata.	Nie mam brata.
Rodzaj męski	Kupuję ser.	Nie kupuję sera.
Rodzaj męski	Mam czas.	Nie mam czasu.
Rodzaj żeński	Piję kawę.	Nie piję kawy.
Rodzaj żeński	Jem gruszkę.	Nie jem gruszki.
Rodzaj nijaki	Jem jajko.	Nie jem jajka.
Liczba mnoga	Mam bilety.	Nie mam biletów.
Liczba mnoga	Kupuję książki.	Nie kupuję książek.

4.Nie każdy przypadek się zmienia

Ta reguła dotyczy zamiany biernika na dopełniacz, a nie wszystkich rzeczowników w zdaniu.

• Celownik zostaje celownikiem: Pomagam siostrze. → Nie pomagam siostrze.
• Narzędnik zostaje narzędnikiem: Interesuję się muzyką. → Nie interesuję się muzyką.
• Dopełniacz zostaje dopełniaczem: Potrzebuję pomocy. → Nie potrzebuję pomocy.

Także po być narzędnik pozostaje bez zmiany: Jestem studentem. → Nie jestem studentem.

Nie zmieniamy też automatycznie przypadku po przyimku: Czekam na autobus. → Nie czekam na autobus. W obu zdaniach po na jest tutaj biernik.

5.Najczęstsze błędy

6.Jak wybrać właściwą formę?

1. Sprawdź zdanie bez przeczenia: Czytam gazetę.
2. Sprawdź przypadek: czytam co? — gazetę, czyli biernik.
3. Dodaj nie i zamień biernik na dopełniacz: Nie czytam gazety.
4. Jeśli przy rzeczowniku jest przymiotnik, zmień także jego formę: Nie czytam dzisiejszej gazety.

Zapamiętaj: biernik → dopełniacz po zaprzeczeniu czasownika. Nie zmieniaj automatycznie innych przypadków ani form po przyimkach.