Gdyby i tryb przypuszczający w sytuacjach hipotetycznych.

Za pomocą gdyby mówimy o sytuacjach, które sobie wyobrażamy, i o ich możliwych skutkach. Poznasz zdania dotyczące teraźniejszości i przyszłości: formy osobowe, tryb przypuszczający w drugiej części zdania oraz różnicę między gdyby a jeśli.

1.Wyobrażony warunek i jego skutek

Zdanie z gdyby przedstawia warunek: co musiałoby być inaczej, żeby pojawił się określony skutek. Druga część mówi, co wtedy by się stało.

Takie zdanie może opisywać:

• sytuację inną niż obecna: Gdybym mieszkała bliżej, odwiedzałabym cię częściej.
• wyobrażoną możliwość w przyszłości: Gdyby jutro była ładna pogoda, poszlibyśmy na spacer.

Gdyby nie zawsze oznacza, że coś jest niemożliwe. Możemy po prostu wyobrażać sobie sytuację, nie traktując jej jako pewnego planu.

2.Dwie części zdania

Podstawowy wzór to:

gdyby + forma czasownika na -ł + skutek w trybie przypuszczającym

Forma czasownika po gdyby zależy od rodzaju i liczby, np. miał, miała, miało, mieli, miały. Osobę wskazuje odpowiednia forma gdyby.

Osoba	Część z warunkiem	Możliwy skutek
ja	gdybym miał / miała czas	odpocząłbym / odpoczęłabym
ty	gdybyś miał / miała czas	odpocząłbyś / odpoczęłabyś
on / ona / ono	gdyby miał / miała / miało czas	odpocząłby / odpoczęłaby / odpoczęłoby
my	gdybyśmy mieli / miały czas	odpoczęlibyśmy / odpoczęłybyśmy
wy	gdybyście mieli / miały czas	odpoczęlibyście / odpoczęłybyście
oni / one	gdyby mieli / miały czas	odpoczęliby / odpoczęłyby

Formy mieli, odpoczęliby są męskoosobowe, a miały, odpoczęłyby — niemęskoosobowe. Na przykład dwie kobiety powiedzą: Gdybyśmy miały czas, odpoczęłybyśmy.

3.Teraźniejszość czy przyszłość?

Formy miał, była, mieszkali wyglądają jak formy czasu przeszłego. Jednak po gdyby mogą odnosić się do teraźniejszości lub przyszłości. Czas sytuacji rozpoznajemy z kontekstu i określeń takich jak teraz, jutro, w przyszłym roku.

4.Kolejność, przecinek i różne osoby

Część z gdyby może stać na początku lub na końcu. W obu kolejnościach oddzielamy części zdania przecinkiem.

W każdej części może wystąpić inna osoba. Dobieramy formy osobno do tego, kto wykonuje daną czynność.

Gdybyś ty ugotował obiad, ja pozmywałabym naczynia.

Warunek dotyczy ciebie, a skutek — mnie. Zaimki ty i ja podkreślają tutaj podział zadań; można je pominąć.

Przeczenie stawiamy przed odpowiednim czasownikiem:

Gdybym nie pracowała w sobotę, pojechałabym z wami.

Gdyby autobus przyjechał na czas, nie spóźnilibyśmy się na jutrzejsze spotkanie.

5.Gdyby a jeśli

Za pomocą jeśli przedstawiamy warunek jako otwartą, realną możliwość. Za pomocą gdyby wyraźniej przechodzimy do wyobrażonej sytuacji, często ocenianej jako mniej prawdopodobna.

Zdanie	Jak przedstawiamy sytuację?
Jeśli jutro będę miał czas, pomogę ci.	To realna możliwość; zapowiadam pomoc pod tym warunkiem.
Gdybym jutro miał czas, pomógłbym ci.	Wyobrażam sobie taką możliwość; nie przedstawiam pomocy jako planu.

W podstawowym zdaniu hipotetycznym z gdyby używaj trybu przypuszczającego także przy opisie skutku: Gdybym miał czas, pomógłbym ci, a nie: Gdybym miał czas, pomogę ci.

6.Krótka lista kontrolna

1. Ustal, jaki warunek sobie wyobrażasz i jaki byłby jego skutek.
2. Dobierz osobę: gdybym, gdybyś, gdyby, gdybyśmy, gdybyście.
3. Dopasuj rodzaj i liczbę: miał, miała, miało, mieli, miały.
4. Opisz skutek w trybie przypuszczającym: zrobiłbym, zrobiłabyś, zrobilibyśmy.
5. Oddziel obie części przecinkiem.

Gdybyśmy mieli jutro wolne, wybralibyśmy się na wycieczkę. — wyobrażony warunek i jego skutek, oba dotyczące przyszłości.