Liczebniki od pięciu wzwyż i zgoda orzeczenia
Poznaj liczebniki od pięciu wzwyż: dopełniacz liczby mnogiej, zgodę orzeczenia w czasie teraźniejszym, przeszłym i przyszłym oraz formy męskoosobowe.
Gdy mówisz, ile osób lub rzeczy jest w danym miejscu, liczebnik wpływa na formę rzeczownika i czasownika. Poznasz połączenia typu pięć osób czeka i pięciu uczniów przyszło oraz zgodę orzeczenia w czasie teraźniejszym, przeszłym i przyszłym.
Pięć osób, ale jedna forma czasownika
Orzeczenie to część zdania, która mówi, co ktoś robi lub co się dzieje. W naszych przykładach jest nim czasownik.
Gdy podmiot, czyli wyrażenie wskazujące, kto lub co wykonuje czynność, zawiera liczebnik pięć, sześć, siedem i podobne, stosujemy:
- rzeczownik w dopełniaczu liczby mnogiej: pięć książek, sześć osób;
- czasownik w 3. osobie liczby pojedynczej: leży, czeka;
- w czasie przeszłym — czasownik w rodzaju nijakim: leżało, czekało.
Na stole leży pięć książek.
Przed gabinetem czeka sześć osób.
Wczoraj na przystanku czekało siedem kobiet.
Choć mówimy o wielu osobach lub rzeczach, czasownik nie ma tu liczby mnogiej. Rodzaj rzeczownika również nie zmienia tej zasady: mówimy pięć kobiet czekało, a nie „czekały”.
Przymiotnik określający rzeczownik również ma tu dopełniacz liczby mnogiej: Pięć nowych książek leżało na stole. Taką formę ma też zaimek tych w zdaniu Tych pięciu uczniów przyszło wcześniej.
Orzeczenie w trzech czasach
Porównaj zdania z tym samym podmiotem: pięć osób.
| Czas | Przykład | Forma orzeczenia |
|---|---|---|
| Teraźniejszy | Pięć osób pracuje w biurze. | 3. osoba liczby pojedynczej |
| Przeszły | Pięć osób pracowało w biurze. | liczba pojedyncza, rodzaj nijaki |
| Przyszły złożony | Pięć osób będzie pracować w biurze. | będzie + bezokolicznik |
| Przyszły złożony | Pięć osób będzie pracowało w biurze. | będzie + forma rodzaju nijakiego |
| Przyszły prosty | Pięć osób przyjdzie do biura. | 3. osoba liczby pojedynczej |
Obie formy przyszłe — będzie pracować i będzie pracowało — są poprawne.
Zmiana kolejności wyrazów nie zmienia zgody: Pięć osób przyszło i Przyszło pięć osób mają tę samą formę czasownika.
Nie każda liczba większa od pięciu działa tak samo
Przy liczebnikach złożonych ważne jest zakończenie. Najpierw porównaj połączenia z rzeczownikami, które nie nazywają mężczyzn, na przykład książka, kobieta, okno.
| Liczebnik | Rzeczownik | Zdanie w czasie przeszłym |
|---|---|---|
| pięć | dopełniacz liczby mnogiej | Pięć książek leżało na stole. |
| dwanaście | dopełniacz liczby mnogiej | Dwanaście książek leżało na stole. |
| dwadzieścia jeden | dopełniacz liczby mnogiej | Dwadzieścia jeden książek leżało na stole. |
| dwadzieścia dwa | mianownik liczby mnogiej | Dwadzieścia dwie książki leżały na stole. |
| dwadzieścia pięć | dopełniacz liczby mnogiej | Dwadzieścia pięć książek leżało na stole. |
Liczebniki zakończone na dwa, trzy, cztery, ale nie na dwanaście, trzynaście, czternaście, łączą się tu z mianownikiem liczby mnogiej i orzeczeniem w liczbie mnogiej:
- Trzydzieści dwie kobiety przyszły na spotkanie.
- Dwadzieścia trzy okna były otwarte.
Porównaj: Czternaście okien było otwartych. W takiej konstrukcji z liczebnikiem wymagającym dopełniacza przymiotnik w orzeczniku również ma formę dopełniacza liczby mnogiej: Pięć okien było otwartych.
Końcowe jeden nie oznacza liczby pojedynczej rzeczownika: dwadzieścia jeden książek, nie „dwadzieścia jedna książka”. Porównaj: Jedna książka leżała, ale dwadzieścia jeden książek leżało.
Tak samo jak przy pięciu mówimy też: Dziesięć osób czeka, Dwadzieścia osób czeka, Sto osób czeka.
Wyrazy kilka, kilkanaście, wiele, dużo, parę w podmiocie także łączą się z dopełniaczem liczby mnogiej rzeczowników policzalnych i orzeczeniem w liczbie pojedynczej: Kilka osób czekało, Kilkanaście książek leżało na stole, Wiele osób przyszło, Dużo dzieci bawiło się w parku, Parę osób zostało. Przy rzeczownikach męskoosobowych używamy form kilku, kilkunastu, wielu: Wielu studentów przyszło.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Pięciu uczniów, sześciu kolegów
Przy rzeczownikach nazywających mężczyzn używamy form męskoosobowych, na przykład pięciu, sześciu, siedmiu. Rzeczownik ma dopełniacz liczby mnogiej, a orzeczenie pozostaje w liczbie pojedynczej. W czasie przeszłym ma rodzaj nijaki.
Pięciu uczniów pisze test.
Sześciu kolegów przyszło wcześniej.
Siedmiu pracowników będzie pracować w sobotę.
Porównaj: Uczniowie przyszli, ale pięciu uczniów przyszło. To obecność liczebnika w tej konstrukcji decyduje o formie orzeczenia.
Przy liczebnikach złożonych z formami dwóch, trzech, czterech również stosujemy dopełniacz i orzeczenie w liczbie pojedynczej: Dwudziestu dwóch studentów przyszło, Dwudziestu trzech uczniów czekało, Dwudziestu czterech pracowników pracuje. Zakończenie liczby na dwa, trzy lub cztery nie oznacza więc automatycznie mianownika i liczby mnogiej orzeczenia przy rzeczownikach męskoosobowych. Końcowe jeden nie zmienia tego wzoru: Dwudziestu jeden pracowników czekało.
Sprawdź, co jest podmiotem
Zasada dotyczy liczebnika w podmiocie. Sama obecność wyrażenia pięć książek nie wymaga czasownika w liczbie pojedynczej.
Pięć książek leżało na biurku. — Podmiotem jest pięć książek.
Anna kupiła pięć książek. — Podmiotem jest Anna.
Uczniowie kupili pięć książek. — Podmiotem są uczniowie.
Krótka lista kontrolna
- Znajdź podmiot: kto lub co wykonuje czynność?
- Jeśli jest to wyrażenie typu pięć osób lub pięciu uczniów, wybierz dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika i liczbę pojedynczą czasownika.
- W czasie przeszłym wybierz rodzaj nijaki: przyszło, było, pracowało.
- Przy liczebnikach złożonych sprawdź zakończenie i rodzaj rzeczownika: dwadzieścia dwie osoby przyszły, ale dwanaście osób przyszło, dwadzieścia jeden osób przyszło i dwudziestu dwóch studentów przyszło.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026