Mimo że, nawet jeśli i choćby.

Mimo że, nawet jeśli i choćby pozwalają powiedzieć, że jakaś przeszkoda nie zmienia rezultatu lub decyzji. Najważniejsza różnica dotyczy tego, czy przedstawiamy przeszkodę jako fakt, czy tylko ją rozważamy. Przyjrzymy się także formom czasowników i interpunkcji.

1.Fakt czy możliwa przeszkoda?

W zdaniu przyzwalającym wskazujemy okoliczność, która mogłaby utrudnić działanie, ale go nie powstrzymuje.

Konstrukcja	Jak przedstawiamy przeszkodę?	Przykład
mimo że	Jako fakt lub coś, co uznajemy za pewne.	Mimo że pada, idziemy na spacer.
nawet jeśli	Jako możliwość; nie potwierdzamy, że rzeczywiście występuje.	Nawet jeśli będzie padać, pójdziemy na spacer.
choćby	Jako wyobrażoną przeszkodę, często skrajną.	Choćby padało przez cały dzień, pójdziemy na spacer.

Nie wybieramy więc spójnika wyłącznie na podstawie czasu wydarzenia. Ważniejsze jest to, jak mówiący przedstawia sytuację.

2.Mimo że: przeszkoda uznana za rzeczywistą

Po mimo że używamy zwykłych form czasu przeszłego, teraźniejszego lub przyszłego. Podstawowe znaczenie tej konstrukcji pozostaje takie samo: rezultat jest inny, niż można byłoby oczekiwać.

W ostatnim przykładzie praca do późna nie jest jeszcze faktem dokonanym. Mówiący przedstawia ją jednak jako ustaloną okoliczność, a nie jedynie możliwość.

Porównaj:

• Mimo że jutro będę pracować do późna, zadzwonię. — Tak wygląda mój plan pracy.
• Nawet jeśli jutro będę pracować do późna, zadzwonię. — To możliwy scenariusz; moja decyzja się nie zmieni.

3.Nawet jeśli: rezultat niezależny od warunku

Nawet jeśli wprowadza warunek, którego spełnienie nie zmieni zapowiedzianego rezultatu. Często chodzi o sytuację trudniejszą lub mniej korzystną niż oczekiwana.

Po nawet jeśli mogą występować różne czasy. Nie trzeba automatycznie stosować czasu przyszłego:

• Nawet jeśli teraz nie masz czasu, możesz odpowiedzieć jutro.
• Nawet jeśli popełniłeś błąd, możesz go naprawić.
• Nawet jeśli pociąg się spóźni, zdążymy na spotkanie.

W drugim zdaniu mówiący nie musi wiedzieć, czy błąd rzeczywiście został popełniony. Dopuszcza taką możliwość i stwierdza, że nadal istnieje rozwiązanie.

4.Choćby: mocne podkreślenie hipotetycznej przeszkody

Choćby często podkreśla determinację albo niezmienność rezultatu: nawet bardzo trudna sytuacja niczego nie zmieni. Jest bardziej dobitne niż neutralne przedstawienie możliwości.

W tej konstrukcji używamy formy czasownika zakończonej na -ł, -ła, -ło, -li, -ły, dobranej do podmiotu. Cząstka by jest już zawarta w wyrazie choćby. Końcówki osobowe dołączamy do niego.

Osoba	Forma	Przykład
ja	choćbym	Choćbym miał / miała mało czasu, pomogę ci.
ty	choćbyś	Choćbyś był / była daleko, pozostaniemy w kontakcie.
on, ona, ono	choćby	Choćby zadanie było trudne, spróbuję je wykonać.
my	choćbyśmy	Choćbyśmy byli / były zmęczeni / zmęczone, dokończymy pracę.
wy	choćbyście	Choćbyście mieli / miały mało czasu, warto spróbować.
oni, one	choćby	Choćby wszyscy odmówili, nie zrezygnuję.

W liczbie mnogiej łączymy byli zmęczeni albo były zmęczone, zgodnie z rodzajem podmiotu.

Porównaj dwa naturalne sposoby wyrażenia podobnej myśli:

• Nawet jeśli będę musiała czekać godzinę, zostanę.
• Choćbym musiała czekać godzinę, zostanę.

Drugie zdanie mocniej podkreśla zdecydowanie mówiącej. Nie musi jednak opisywać sytuacji niemożliwej — godzinne oczekiwanie może się rzeczywiście zdarzyć.

5.Interpunkcja i częste pomyłki

Zdanie podrzędne oddzielamy przecinkiem niezależnie od jego położenia:

• Mimo że jest późno, zostanę jeszcze chwilę.
• Zostanę jeszcze chwilę, nawet jeśli spotkanie się przedłuży.
• Choćbym miał zostać do północy, dokończę pracę.

W neutralnym zapisie nie rozdzielamy przecinkiem członów spójników mimo że i nawet jeśli.

Wyraz choćby ma również inne zastosowania: w zdaniu „Weź choćby parasol” znaczy „na przykład”. Nie wprowadza wtedy zdania przyzwalającego i nie wymaga formy na -ł.

6.Jak wybrać konstrukcję?

1. Przedstawiasz przeszkodę jako rzeczywistą lub pewną? Wybierz mimo że.
2. Dopuszczasz pewien scenariusz, ale rezultat pozostaje taki sam? Wybierz nawet jeśli.
3. Chcesz dobitnie podkreślić, że nawet wyobrażona trudność niczego nie zmieni? Użyj choćby i odpowiedniej formy na -ł.

Zapamiętaj kontrast: mimo że pada — uznaję deszcz za fakt; nawet jeśli będzie padać — rozważam możliwość; choćby padało — podkreślam, że ta przeszkoda mnie nie powstrzyma.