Nawiązanie do poprzedniej wypowiedzi: otóż, przecież i zresztą.

Słowa otóż, przecież i zresztą nie tylko łączą wypowiedzi. Pokazują również, jak mówiący przedstawia informację: jako wyjaśnienie, przypomnienie czegoś znanego albo dodatkową uwagę. Ich wybór wpływa na tok argumentacji oraz na relację z rozmówcą.

1.Trzy sposoby nawiązania

Te wyrazy pełnią funkcję partykuł: pomagają odbiorcy rozpoznać intencję wypowiedzi. Nie są wymiennymi odpowiednikami zwykłego połączenia zdań.

Partykuła	Główna funkcja	Przykład w kontekście
otóż	Wprowadza odpowiedź, wyjaśnienie lub rozstrzygnięcie wcześniej zarysowanej kwestii.	Dlaczego odrzucono wniosek? Otóż zabrakło podpisu.
przecież	Przedstawia informację jako znaną lub oczywistą, którą należy uwzględnić.	Nie odrzucajmy jeszcze wniosku. Przecież podpis można uzupełnić.
zresztą	Dodaje argument lub uwagę uzupełniającą wcześniejszą wypowiedź.	Wniosek jest niekompletny. Zresztą wpłynął po terminie.

Nawiązanie nie musi dotyczyć dosłownie ostatniego zdania. Przecież może odsyłać do wspólnego doświadczenia, a otóż — do pytania postawionego wcześniej w rozmowie.

2.Otóż: odpowiedź i wyjaśnienie

Otóż kieruje uwagę na informację, która odpowiada na wcześniejsze pytanie lub wyjaśnia przedstawiony problem. Pytanie może być wypowiedziane wprost albo wynikać z kontekstu.

Partykuła ta często występuje w uporządkowanych wyjaśnieniach, wystąpieniach i tekstach argumentacyjnych. Jest też możliwa w rozmowie, choć w krótkiej odpowiedzi może brzmieć bardziej uroczyście lub pouczająco niż odpowiedź bez partykuły.

Otóż może również zapowiadać sprostowanie:

Sądzisz, że decyzja już zapadła. Otóż nie — zarząd dopiero jutro zajmie się sprawą.

Nie jest jednak samo w sobie zaprzeczeniem. W zdaniu „Otóż masz rację: dokument rzeczywiście stracił ważność” wprowadza potwierdzenie i jego rozwinięcie.

3.Przecież: wspólna wiedza i nacisk

Za pomocą przecież mówiący przedstawia informację jako coś, co rozmówca zna, powinien wiedzieć albo może łatwo uznać za oczywiste. Często sugeruje przy tym: „Uwzględnij ten fakt, a zmienisz ocenę sytuacji”.

Nie oznacza to, że informacja rzeczywiście jest wspólna. Mówiący może dopiero próbować nadać jej taki status.

Znaczenie relacyjne zależy od kontekstu, intonacji i akcentu. Przecież może wyrażać życzliwe zapewnienie, zdziwienie, zniecierpliwienie lub zarzut.

W argumentacji przecież zwiększa nacisk, ale nie zastępuje uzasadnienia. Zdanie „To przecież najlepsze rozwiązanie” przedstawia ocenę jako oczywistą, lecz nie wyjaśnia, dlaczego należy ją przyjąć.

4.Zresztą: dopowiedzenie i zmiana kierunku

Zresztą sygnalizuje, że mówiący dopowiada coś do wcześniejszej treści. To dopowiedzenie może pełnić kilka funkcji:

• Dodatkowy argument: „Nie kupię tego mieszkania: jest za małe. Zresztą cena przekracza mój budżet”.
• Uwaga poboczna: „Spotkałem Ewę, która zresztą pytała o ciebie”.
• Wycofanie się z dalszego rozwijania tematu: „Chciałem jeszcze wrócić do naszej kłótni. Zresztą nieważne, porozmawiamy innym razem”.

Dopowiedzenie nie musi być mniej ważne. W przykładzie z mieszkaniem przekroczony budżet może być argumentem rozstrzygającym, choć zostaje przedstawiony jako dodany do wcześniejszego uzasadnienia.

Zresztą różni się pod tym względem od bardziej neutralnego, porządkującego ponadto. Porównaj:

Projekt jest kosztowny. Ponadto wymaga dodatkowych konsultacji.

Projekt jest kosztowny. Zresztą nie mamy zespołu, który mógłby go zrealizować.

Pierwsza wypowiedź wylicza trudności. Druga brzmi jak dopowiedzenie, które może uczynić dalsze rozważanie kosztów nieistotnym.

5.Szyk i interpunkcja

Otóż najczęściej stoi na początku zdania lub części wypowiedzi, którą wprowadza. Przecież i zresztą mogą występować zarówno na początku, jak i wewnątrz zdania:

Początek zdania	Wewnątrz zdania
Przecież omawialiśmy ten problem wczoraj.	Omawialiśmy przecież ten problem wczoraj.
Zresztą Anna zna już wyniki.	Anna zresztą zna już wyniki.

Zmiana miejsca może wpływać na rytm i rozłożenie nacisku. Nie zmienia jednak automatycznie podstawowej funkcji partykuły; ważne są również kontekst i intonacja.

Sama obecność tych wyrazów nie wymaga przecinka. W typowym użyciu nie oddzielamy ich od dalszej części zdania:

• Otóż sprawa jest bardziej skomplikowana.
• Przecież mamy jeszcze czas.
• Zresztą nie chodzi wyłącznie o pieniądze.

Przecinek obok partykuły może wynikać z budowy zdania, a nie z samej partykuły:

To rozwiązanie, zresztą znane od lat, nadal się sprawdza.

Przecinkami wydzielono tutaj całe dopowiedzenie „zresztą znane od lat”, nie samo słowo zresztą.

6.Wybór zgodny z intencją

Przed wyborem partykuły ustal, co chcesz zrobić z wcześniejszą wypowiedzią:

1. Odpowiedzieć na postawioną kwestię lub coś wyjaśnić? Wybierz otóż.
2. Przypomnieć fakt przedstawiany jako znany lub oczywisty? Wybierz przecież i sprawdź, czy nie brzmisz oskarżycielsko.
3. Dodać argument, uwagę poboczną lub zamknąć rozpoczęty wątek? Rozważ zresztą.

Porównaj trzy reakcje na pytanie „Dlaczego nie jedziesz?”:

• „Otóż muszę jutro pracować” — przedstawiam odpowiedź jako wyjaśnienie.
• „Przecież muszę jutro pracować” — traktuję ten fakt jako znany lub oczywisty.
• „Nie mam już biletu. Zresztą muszę jutro pracować” — dodaję kolejny powód.

Ta sama informacja może więc otrzymać różną funkcję w rozmowie. Wybieraj partykułę według relacji do wcześniejszej treści i zamierzonego tonu, a nie tylko według treści samego zdania.