Odmiana przymiotników i zaimków dzierżawczych przez przypadki.

Przymiotniki i odmienne zaimki dzierżawcze dopasowujemy do rzeczownika: do jego rodzaju, liczby i przypadku. Dzięki temu możemy powiedzieć nie tylko mój nowy telefon, lecz także bez mojego nowego telefonu lub z moim nowym telefonem.

1.Co decyduje o formie?

Przypadek rzeczownika zależy od jego funkcji w zdaniu, czasownika lub przyimka. Przymiotnik i odmienny zaimek dzierżawczy mają ten sam przypadek, liczbę i rodzaj co rzeczownik.

Nie kopiujemy końcówki rzeczownika. W wyrażeniu mojej nowej torby wszystkie trzy wyrazy są w dopełniaczu, ale rzeczownik ma inną końcówkę niż jego określenia.

2.Odmiana w liczbie pojedynczej

Tabela pokazuje odmianę przymiotnika nowy i zaimka mój. Formy w każdej komórce występują w kolejności: przymiotnik, zaimek.

Przypadek	Rodzaj męski: telefon, brat	Rodzaj żeński: torba	Rodzaj nijaki: mieszkanie
Mianownik	nowy, mój	nowa, moja	nowe, moje
Dopełniacz	nowego, mojego	nowej, mojej	nowego, mojego
Celownik	nowemu, mojemu	nowej, mojej	nowemu, mojemu
Biernik	nowy, mój / nowego, mojego	nową, moją	nowe, moje
Narzędnik	nowym, moim	nową, moją	nowym, moim
Miejscownik	nowym, moim	nowej, mojej	nowym, moim
Wołacz	nowy, mój	nowa, moja	nowe, moje

W bierniku rodzaju męskiego wybór zależy od rzeczownika:

• przy nazwach osób i zwierząt używamy form takich jak w dopełniaczu: widzę mojego młodszego brata, mojego małego psa;
• przy większości nazw rzeczy używamy form takich jak w mianowniku: widzę mój nowy telefon.

Niektóre nazwy rzeczy również mają biernik równy dopełniaczowi: jem dobrego banana. Formę przymiotnika dobieramy więc do konkretnego rzeczownika, nie tylko do jego znaczenia.

Wołacz przymiotników i zaimków z tabeli jest taki sam jak mianownik, choć rzeczownik może zmienić formę: Moja droga siostro!

3.Odmiana w liczbie mnogiej

W liczbie mnogiej rozróżniamy rodzaj męskoosobowy, np. sąsiedzi, oraz niemęskoosobowy, np. sąsiadki, psy, książki, okna.

Przypadek	Rodzaj męskoosobowy: sąsiedzi	Rodzaj niemęskoosobowy: książki
Mianownik	nowi, moi	nowe, moje
Dopełniacz	nowych, moich	nowych, moich
Celownik	nowym, moim	nowym, moim
Biernik	nowych, moich	nowe, moje
Narzędnik	nowymi, moimi	nowymi, moimi
Miejscownik	nowych, moich	nowych, moich
Wołacz	nowi, moi	nowe, moje

W dopełniaczu, celowniku, narzędniku i miejscowniku formy obu rodzajów są takie same. Różnica jest ważna przede wszystkim w mianowniku i bierniku.

3.1Mianownik męskoosobowy: zmiany w temacie

W mianowniku męskoosobowym zmienia się końcówka przymiotnika, a często także spółgłoska przed nią. Zapamiętaj częste pary:

Liczba pojedyncza: rodzaj męski	Liczba mnoga: rodzaj męskoosobowy	Przykład
nowy	nowi	nowi sąsiedzi
dobry	dobrzy	dobrzy koledzy
drogi	drodzy	drodzy przyjaciele
wysoki	wysocy	wysocy sportowcy
polski	polscy	polscy studenci
młody	młodzi	młodzi lekarze

4.Które zaimki dzierżawcze się odmieniają?

Zaimki mój, twój, swój, nasz, wasz zmieniają formę. Dopasowujemy je do rzeczownika oznaczającego posiadaną rzecz lub osobę, z którą jesteśmy związani, a nie do płci właściciela.

Mój telefon może powiedzieć zarówno kobieta, jak i mężczyzna. Rodzaj męski wynika z rodzaju rzeczownika telefon.

Forma podstawowa	Dopełniacz: bez… telefonu	Narzędnik: z… torbą	Miejscownik: o… dzieciach
mój	mojego	moją	moich
twój	twojego	twoją	twoich
swój	swojego	swoją	swoich
nasz	naszego	naszą	naszych
wasz	waszego	waszą	waszych

Zaimek swój zwykle wskazuje, że właścicielem jest podmiot zdania: Anna szuka swojej torby. Odmienia się podobnie jak mój i twój.

Aby wybrać zaimek w takim zdaniu, sprawdź, kto wykonuje czynność i do kogo należy rzecz. Jeśli Anna szuka torby należącej do niej samej, użyj swojej.

Natomiast jego, jej, ich jako zaimki dzierżawcze są nieodmienne. Zmieniają się towarzyszący im przymiotnik i rzeczownik.

5.Końcówki i częste pomyłki

Przymiotniki takie jak drogi i wysoki mają w niektórych formach literę i: drogiego, drogiemu, drogim, drogich, drogimi. Porównaj: nowym telefonem, ale drogim telefonem. Nie należy mechanicznie dodawać końcówki -ym do każdego przymiotnika.

W rodzaju żeńskim odmiana wygląda tak: droga, drogiej, drogą. Na przykład: Nie kupuję drogiej kawy. Piję drogą kawę.

Przymiotniki miękkotematowe, takie jak tani, ostatni, głupi, również wymagają uwagi. W poniższych formach piszemy i, a w dopełniaczu liczby pojedynczej rodzaju męskiego i nijakiego zachowujemy całe -iego:

Forma podstawowa	Dopełniacz liczby pojedynczej: rodzaj męski i nijaki	Narzędnik liczby pojedynczej: rodzaj męski i nijaki	Dopełniacz liczby mnogiej
tani	taniego	tanim	tanich
ostatni	ostatniego	ostatnim	ostatnich
głupi	głupiego	głupim	głupich

Porównaj: Szukam taniego hotelu, Podróżuję tanim pociągiem, Nie ma tanich biletów. Poprawne formy to taniego, nie „tanigo”, oraz tanim, nie „tanym”.

Niepoprawnie	Poprawnie	Dlaczego?
Szukam moją nową torbę.	Szukam mojej nowej torby.	Czasownik szukać wymaga dopełniacza.
Pomagam moich nowych sąsiadów.	Pomagam moim nowym sąsiadom.	Czasownik pomagać wymaga celownika.
Rozmawiam z moim nowym sąsiadami.	Rozmawiam z moimi nowymi sąsiadami.	Narzędnik liczby mnogiej ma tu końcówkę -imi lub -ymi.

Jedna forma może należeć do kilku przypadków. Moim nowym występuje np. w narzędniku liczby pojedynczej (z moim nowym kolegą) i celowniku liczby mnogiej (moim nowym kolegom). Przypadek rozpoznajemy z całego zdania.

6.Jak wybrać poprawną formę?

1. Znajdź rzeczownik i ustal jego rodzaj oraz liczbę.
2. Sprawdź, jakiego przypadku wymaga zdanie, czasownik lub przyimek.
3. Dopasuj przymiotnik oraz odmienny zaimek dzierżawczy do rzeczownika.
4. W bierniku sprawdź, czy potrzebujesz formy takiej jak w mianowniku, czy takiej jak w dopełniaczu.
5. Pozostaw dzierżawcze jego, jej, ich bez zmian.

Najważniejsza zasada: wspólny rodzaj, liczba i przypadek nie zawsze oznaczają identyczne końcówki. Porównaj: moim nowym kolegom, ale moimi nowymi kolegami.