Pozycja się i krótkich form zaimków.

W polskim zdaniu się i krótkie formy zaimków, takie jak mi, cię, go, zwykle nie mają własnego akcentu. Ich miejsce może się zmieniać, ale nie jest dowolne. Poznasz naturalny szyk przy przeczeniu, bezokoliczniku i rozkazie oraz różnicę między formą krótką a długą.

1.Formy krótkie i długie

Krótkich form używamy, kiedy nie chcemy szczególnie podkreślać osoby. Forma długa jest potrzebna między innymi wtedy, gdy kogoś wyróżniamy lub porównujemy z inną osobą.

Forma krótka	Forma długa	Zwykła informacja	Podkreślenie osoby
mi	mnie	Pomóż mi.	Mnie pomóż, nie jemu.
ci	tobie	Dam ci klucz.	Tobie dam klucz, nie Ani.
mu	jemu	Oddam mu książkę.	Jemu oddam książkę, nie jej.
cię	ciebie	Widzę cię.	Ciebie widzę, a nie twoją siostrę.
go	jego	Znam go.	Jego znam, ale jego brata nie.

Tabela pokazuje wybrane pary. Formę zaimka dobieramy także do przypadku wymaganego przez czasownik: pomóc komuś → mi, ale widzieć kogoś → cię.

Para go/jego występuje zarówno w bierniku (Znam go / Jego znam), jak i w dopełniaczu (Nie widzę go / Jego nie widzę). Forma jego podkreśla osobę.

Formy jej, ją, nam, wam, ich, im nie mają osobnych wariantów krótkich i długich. Osobę podkreślamy wtedy akcentem w wymowie, a często także zmianą szyku: Pomogę wam / Wam pomogę, nie im; Widzę ją / Ją widzę, nie jego.

2.Gdzie umieścić się?

Się nie musi stać bezpośrednio po czasowniku. Może wystąpić przed nim lub po nim. W neutralnej wypowiedzi nie zaczynamy zdania od się.

W dłuższym zdaniu zwykle naturalnie brzmi się w środku, a nie na samym końcu: Jutro spotkamy się w kawiarni. Nie oznacza to jednak, że końcowa pozycja jest zawsze błędem.

W krótkich zdaniach się często stoi na końcu:

• Boję się.
• Pospiesz się!
• Nie martw się.

3.Gdzie umieścić krótki zaimek?

Krótki zaimek zwykle pojawia się wewnątrz zdania, po wyrazie lub grupie wyrazów, na których można oprzeć wymowę. Nie musi stać bezpośrednio przy czasowniku.

W krótkiej wypowiedzi zaimek może kończyć zdanie: Pomóż mi, Znam go, Lubię cię. Gdy dodajemy więcej informacji, często przesuwamy go do środka: Znam go od wielu lat.

Jeśli zdanie ma się zaczynać od zaimka i podkreślać osobę, wybieramy formę długą.

4.Przeczenie, bezokolicznik i rozkaz

Przy przeczeniu najprostszy neutralny układ to nie + czasownik + się lub zaimek. Inne pozycje też są możliwe.

Sytuacja	Naturalny przykład	Inny poprawny szyk
Przeczenie z się	Nie boję się.	Ja się nie boję.
Przeczenie z zaimkiem	Nie znam go.	Ja go nie znam.
Bezokolicznik z się	Muszę się ubrać.	Muszę ubrać się szybko. (rzadziej)
Bezokolicznik z zaimkiem	Chcę ci pomóc.	Chcę pomóc ci w nauce. (rzadziej)

W dwóch ostatnich przykładach bardziej naturalny neutralny szyk to Muszę się szybko ubrać i Chcę ci pomóc w nauce.

Przy bezokoliczniku się lub zaimek może więc stać przed nim albo po nim. W zdaniu Muszę się ubrać wyraz się należy do czasownika ubrać się, choć stoi po muszę.

W rozkazie twierdzącym często zaczynamy od czasownika: Uspokój się!, Pomóż mi!. W rozkazie przeczącym używamy na przykład: Nie denerwuj się!, Nie przeszkadzaj mi!

5.Dwie krótkie formy obok siebie

Kiedy występuje kilka takich wyrazów, warto zapamiętać częste połączenia jako całość.

Połączenie	Przykład
mi się	Podoba mi się ten pomysł.
ci się	Czy ci się to zdarza?
mu się	Udało mu się kupić bilet.
mi go	Daj mi go, proszę.
ci ją	Zaraz ci ją przyniosę.

W neutralnym szyku zaimek odpowiadający na pytanie komu? zwykle poprzedza się albo zaimek odpowiadający na pytanie kogo? co?: mi się, mi go, ci ją.

6.Krótka lista kontrolna

1. Czy podkreślasz osobę? Wybierz formę długą: Tobie pomogę, nie jemu.
2. Czy przekazujesz neutralną informację? Użyj krótkiej formy: Pomogę ci jutro.
3. Czy zdanie zaczyna się od się lub krótkiego zaimka? Zmień szyk: Dzisiaj się spotkamy, Ten film mi się podoba.
4. Czy wypowiedź jest krótka? Końcowe się lub krótki zaimek mogą być naturalne: Boję się, Pomóż mi.
5. Czy łączysz dwie krótkie formy? Pamiętaj o częstych układach: mi się, mi go, ci ją.