Przenośne znaczenia czasowników ruchu.

Czasowniki ruchu opisują nie tylko przemieszczanie się, lecz także upływ czasu, postępy pracy, zmiany i sposób myślenia. W takich użyciach znaczenie zależy często od całego wyrażenia: ważne są przyimek, towarzyszący rzeczownik, a czasem także rejestr wypowiedzi.

1.Ruch dosłowny i znaczenie przenośne

Porównaj dwa zdania z tym samym czasownikiem:

W drugim zdaniu nie opisujemy fizycznego ruchu. Czasownik mówi o przebiegu działania. Takie połączenia są utrwalone w języku: nie można dowolnie zastępować czasownika innym czasownikiem ruchu.

Zwracaj uwagę na trzy elementy:

• podmiot: kto lub co „się porusza”, np. człowiek, czas, praca;
• całe połączenie: np. iść dobrze, wyjść na jaw;
• kontekst: czy chodzi o ruch, czy o sytuację, zmianę lub ocenę.

2.Czas, praca i codzienne sprawy

Wyrażenie	Znaczenie	Przykład
czas płynie	czas upływa	Na wakacjach czas płynie inaczej.
czas leci	czas upływa, często odczuwany jako szybki	Ale ten czas leci! Już grudzień.
praca idzie dobrze	praca przebiega pomyślnie	Po zmianie planu praca idzie dobrze.
coś komuś idzie łatwo / trudno	ktoś robi coś bez trudności / z trudnością	Pisanie raportów idzie mi coraz łatwiej.
coś komuś wychodzi / nie wychodzi	coś się komuś udaje / nie udaje	Ciasto mi nie wyszło.

Pytanie Jak ci idzie? dotyczy zwykle konkretnej czynności lub sytuacji znanej rozmówcom.

3.O co chodzi, a co przychodzi do głowy?

Czasowniki ruchu często pojawiają się w wypowiedziach o temacie rozmowy, intencjach i myśleniu.

Konstrukcja	Zastosowanie	Przykład
chodzi o + biernik	wskazanie tematu lub istoty sprawy	Chodzi o termin spotkania.
komuś chodzi o + biernik	wskazanie, co ktoś ma na myśli lub chce osiągnąć	Chodzi mi o krótszą wersję tekstu.
chodzi o to, żeby…	wskazanie celu	Chodzi o to, żeby wszyscy zrozumieli zasady.
coś przychodzi komuś do głowy	pojawia się myśl lub pomysł	Czasem przychodzi mi do głowy nietypowe rozwiązanie.
dojść do wniosku, że…	sformułowanie wniosku po namyśle	Doszliśmy do wniosku, że trzeba zmienić plan.
wchodzić w grę — w + biernik	być możliwą opcją	W grę wchodzi również spotkanie online.
nie wchodzić w rachubę — w + biernik	być wykluczoną opcją	Zmiana terminu nie wchodzi w rachubę.
iść na kompromis — na + biernik	zgadzać się na wzajemne ustępstwa	Obie strony są gotowe iść na kompromis.
zejść na inny temat — na + biernik	zmienić temat rozmowy	Podczas dyskusji zeszliśmy na inny temat.

W konstrukcji chodzi o używamy formy chodzi także wtedy, gdy dalej występuje rzeczownik w liczbie mnogiej: Chodzi o dokumenty, nie: Chodzą o dokumenty.

4.Zmiana sytuacji i rezultaty

W wielu wyrażeniach ruch oznacza przejście do nowego stanu lub etapu. Ucz się ich razem z przyimkiem.

Porównaj przyimki w utrwalonych połączeniach:

• przejść do dyskusji — do + dopełniacz;
• wejść w życie — w + biernik;
• wyjść z kryzysu — z + dopełniacz.

Forma dokonana może wskazywać osiągnięty rezultat: Firma wyszła z kryzysu. Forma niedokonana może przedstawiać proces: Firma wychodzi z kryzysu. Znaczenie pozostaje przenośne.

Podobne wyrażenia opisują zdrowie, pracę, skutki decyzji i relacje osobiste:

Konstrukcja i przypadek	Znaczenie	Przykład
dojść do siebie — do + dopełniacz	odzyskać siły lub równowagę psychiczną	Po chorobie potrzebowała tygodnia, żeby dojść do siebie.
przejść chorobę / operację — bez przyimka, biernik	przebyć chorobę / zostać poddanym operacji	Przeszła ciężką chorobę. W zeszłym roku przeszedł operację kolana.
odejść z pracy — z + dopełniacz	zakończyć pracę u danego pracodawcy	Odeszła z pracy, żeby założyć własną firmę.
wyjść na czymś dobrze / źle — na + miejscownik	odnieść korzyść / ponieść stratę	Sprzedałem mieszkanie za wcześnie i źle na tym wyszedłem.
chodzić z kimś — z + narzędnik	potocznie: być z kimś w związku	Ania chodzi z Markiem od roku.
wyjść za mąż (za kogoś) — stałe za mąż; wskazanie osoby: za + biernik	o kobiecie: zawrzeć małżeństwo	Ewa wyszła za mąż za Piotra.

5.Dlaczego nie każda zamiana jest możliwa?

W opisie dosłownego ruchu iść jest czasownikiem jednokierunkowym, a chodzić — wielokierunkowym: Teraz idę do biura, ale Codziennie chodzę do biura. W utrwalonych wyrażeniach przenośnych wybór czasownika zależy od całego połączenia, a nie od tego, czy sytuacja się powtarza.

Zdanie Praca chodzi dobrze jest błędne w znaczeniu „praca przebiega pomyślnie”: połączenie opisujące przebieg pracy wymaga czasownika iść. Potocznego użycia chodzić w odniesieniu do działającego urządzenia nie przenosimy na przebieg pracy. Podobnie iść w parze z czymś i chodzić z kimś mają własne, utrwalone znaczenia — nie tworzą pary oznaczającej jednorazowość i powtarzalność tej samej sytuacji.

6.Jak rozpoznać właściwe znaczenie?

1. Sprawdź, czy zdanie rzeczywiście opisuje zmianę miejsca.
2. Poszukaj znanego połączenia: czas płynie, chodzi o, wejść w życie.
3. Zachowaj właściwy przyimek i przypadek.
4. Dobierz wyrażenie do sytuacji: potoczne pralka chodzi można zastąpić neutralnym pralka działa.

Najważniejsza zasada: w znaczeniu przenośnym ucz się całej konstrukcji, nie tylko pojedynczego czasownika.