Spółgłoski sz, cz, ż, dż oraz ś, ć, ź, dź
Poznaj wymowę spółgłosek sz, cz, ż, dż oraz ś, ć, ź, dź. Porównaj ich brzmienie, ćwicz proste słowa i rozpoznawaj dwuznaki w polskich wyrazach.
Dwie grupy dźwięków
Sz, cz, ż, dż oraz ś, ć, ź, dź to dwie różne grupy spółgłosek. Nauczysz się rozpoznawać ich zapis i wymawiać je w prostych słowach. Różnica jest ważna: inny dźwięk może zmienić słowo.
Pierwsza grupa brzmi twardo, a druga — miękko. Porównuj dźwięki parami:
| Twardo | Przykład | Miękko | Przykład |
|---|---|---|---|
| sz | szalik | ś | ślimak |
| cz | czapka | ć | ćma |
| ż | żaba | ź | źle |
| dż | dżem | dź | dźwig |
Porównaj też kasza — Kasia. W tej parze zmienia się tylko jeden dźwięk: sz — ś. Kasza to jedzenie, a Kasia to imię.
Jak ułożyć język
Przy sz, cz, ż, dż unieś czubek języka w stronę dziąseł za górnymi zębami, lekko do tyłu. Lekko zaokrąglij i wysuń wargi. Nie wysuwaj języka między zęby.
Przy ś, ć, ź, dź czubek języka jest nisko, blisko dolnych zębów. Unieś środkową część języka w stronę podniebienia, czyli górnej części wnętrza ust. Przy ćwiczeniu ś — ć możesz lekko rozciągnąć wargi jak do uśmiechu; przy sz — cz lekko je wysuń. Najważniejsze jest ułożenie języka.
- Sz — ś: możesz mówić te dźwięki długo. Słuchaj różnicy: szszsz — śśś.
- Cz — ć: na początku na chwilę zatrzymaj powietrze językiem, potem je wypuść.
- Ż — ź: ułóż język jak przy sz — ś, ale dodaj głos.
- Dż — dź: ułóż język jak przy cz — ć, ale dodaj głos.
Połóż palce lekko na gardle. Przy ż i ź poczujesz drgania. Przy sz i ś gardło nie drga w ten sposób.
Gdy wymawiasz słowo osobno, końcowe ż i rz brzmią jak sz, a dż jak cz — bez głosu. Porównaj: nóż, już, garaż, lekarz mają na końcu dźwięk sz, a brydż — cz. Pisownia się nie zmienia. W zdaniu wymowa końca słowa może zależeć od następnego dźwięku.
Dwie litery, jeden dźwięk
Sz, cz, dż, dź to dwuznaki: mają dwie litery, ale w podanych słowach oznaczają jeden dźwięk.
| Słowo | Czytaj razem |
|---|---|
| szalik | sz, nie osobno s + z |
| czapka | cz, nie osobno c + z |
| dżem | dż, nie osobno d + ż |
| dźwig | dź, nie osobno d + ź |
Ż, ś, ć, ź zapisujemy jedną literą ze znakiem. Zwróć uwagę: ż ma kropkę, a ź ma kreskę. To różne litery i różne dźwięki.
Dźwięk ż zapisujemy też jako rz, na przykład w słowach rzeka i morze. Ale w słowie przepraszam po p dwuznak rz brzmi jak sz.
Miękkie dźwięki spotkasz też w zapisie z literą i, na przykład w słowach siano, ciasto, zima, dzień. Tutaj ćwiczysz przede wszystkim różnicę między dźwiękami twardymi i miękkimi.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Słuchaj różnicy w słowach
Najpierw posłuchaj słowa z tabeli w pierwszej części. Powtórz je powoli, a potem przeczytaj całe zdanie.
- To mój szalik. — To mały ślimak.
- Gdzie jest czapka? — To ćma, nocny motyl.
- To zielona żaba. — Czuję się źle.
- Lubię dżem. — Ten dźwig jest wysoki.
Różnicę słychać też na końcu słowa:
To kosz na papier.
Nie koś trawy!
Kosz to rzecz. Koś to forma czasownika kosić. Dźwięki sz i ś zmieniają znaczenie.
Uważaj na podobne formy
Ś to nie szybsze sz, a ć to nie cichsze cz. Zmień ułożenie języka, nie tylko szybkość lub głośność.
W słowie dżem czytaj dż, nie dź. W słowie dźwig czytaj dź, nie dż.
Nie dodawaj samogłoski między spółgłoskami. W słowie ćma po ć od razu wymawiaj m. W słowie źle po ź od razu wymawiaj l.
Krótkie powtórzenie
- Sprawdź zapis: sz czy ś, cz czy ć, ż czy ź, dż czy dź?
- Ułóż język: czubek wyżej dla grupy twardej, środek wyżej dla grupy miękkiej.
- Przeczytaj dwuznak jako jeden dźwięk w poznanych słowach.
- Powtórz pary: szalik — ślimak, czapka — ćma, żaba — źle, dżem — dźwig.
Pamiętaj: kropka, kreska i połączenie liter pomagają rozpoznać właściwy dźwięk.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
11 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 11 words and review them later.
Spółgłoski sz, cz, ż, dż oraz ś, ć, ź, dź
11 wordsLast updated October 12, 2026