Strona bierna: być i zostać z imiesłowem
Strona bierna z być i zostać: budowa zdań, wybór czasu, zgodność imiesłowu z podmiotem oraz wskazywanie wykonawcy czynności w codziennych sytuacjach.
W zdaniu Mechanik naprawił samochód mówimy o mechaniku. W zdaniu Samochód został naprawiony najważniejszy jest samochód. Strona bierna pozwala skupić uwagę na tym, kogo lub czego dotyczy czynność. Poznasz jej budowę, podstawowe formy czasu i sposób wskazywania wykonawcy.
Kiedy używamy strony biernej?
Strony biernej używamy, gdy wykonawca czynności nie jest znany, nie jest ważny albo nie chcemy go wymieniać. Spotykamy ją często w wiadomościach, komunikatach i opisach, ale także w codziennych rozmowach.
- Mój rower został skradziony. — Nie wiem, kto go ukradł.
- Obiad jest przygotowywany. — Ważne jest to, co dzieje się z obiadem.
- Paczka zostanie dostarczona jutro. — Najważniejsza jest informacja o paczce.
Nie każde zdanie można zamienić na stronę bierną. Zwykle tworzymy ją od czasowników z dopełnieniem w bierniku, na przykład czytać coś, naprawiać coś, zaprosić kogoś. Nie tworzymy jej od czasowników takich jak spać czy iść. Samo dopełnienie nie wystarcza: pomagać komuś wymaga celownika i nie tworzy strony biernej — ✗ Ktoś jest pomagany.
Przy negacji biernik zmienia się w dopełniacz, ale takie dopełnienie nadal może stać się podmiotem w mianowniku: Firma nie wysłała paczki → Paczka nie została wysłana.
Zamiast strony biernej często słyszymy konstrukcje bezosobowe:
- Naprawiono samochód. — Forma na -no; podobnie Umyto samochód z formą na -to.
- Tu buduje się szkołę. — Konstrukcja bezosobowa z się.
W tych zdaniach nie ma podmiotu, a samochód i szkołę są dopełnieniami w bierniku. W stronie biernej stają się podmiotami: Samochód został naprawiony, Tu jest budowana szkoła.
Jak zbudować zdanie?
Podstawowy schemat to podmiot + forma być lub zostać + imiesłów bierny. Imiesłów bierny to forma taka jak czytany, naprawiony, zamknięty.
Imiesłowy bierne mają najczęściej zakończenia -any, -ony lub -ty. Poniższa tabela pokazuje formy rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej.
| Zakończenie | Jak powstaje forma? | Przykłady |
|---|---|---|
| -any | W wielu czasownikach na -ać zastępujemy -ć przez -ny. | czytać → czytany, napisać → napisany |
| -ony | Do zmienionego tematu dodajemy -ony; czasem zmienia się też spółgłoska. | zrobić → zrobiony, prosić → proszony, nieść → niesiony |
| -ty | W części czasowników zastępujemy -ć przez -ty; w innych zmienia się też temat. | myć → myty, zamknąć → zamknięty |
Nie wystarczy więc zawsze odciąć końcówkę bezokolicznika. Zapamiętaj częste zmiany: prosić → proszony (si → sz), nieść → niesiony (nieś- → niesi-) i zamknąć → zamknięty (zamkną- → zamknię-). Zakończenie bezokolicznika nie zawsze pozwala przewidzieć formę imiesłowu, dlatego nowych form warto uczyć się razem z czasownikiem.
Porównaj:
| Strona czynna | Strona bierna |
|---|---|
| Firma wysłała paczkę. | Paczka została wysłana. |
| Pracownicy sprzątają biuro. | Biuro jest sprzątane. |
| Organizatorzy zaprosili gości. | Goście zostali zaproszeni. |
W zdaniu biernym rzecz lub osoba, której dotyczy czynność, staje się podmiotem. Zwróć uwagę na zmianę formy: paczkę → paczka, gości → goście.
Aby przekształcić pierwsze zdanie:
- Znajdź to, czego dotyczy czynność: firma wysłała paczkę.
- Zrób z tego podmiot: paczka.
- Dopasuj formy: paczka została wysłana.
Być czy zostać?
Gdy mówimy o czynności trwającej lub powtarzanej, używamy być z imiesłowem od czasownika niedokonanego, np. naprawiać → naprawiany.
Gdy mówimy o wykonaniu czynności, używamy zwykle zostać z imiesłowem od czasownika dokonanego, np. naprawić → naprawiony.
| Znaczenie | Przykład |
|---|---|
| Czynność trwa teraz | Samochód jest naprawiany. |
| Czynność się powtarza | Samochód jest myty co tydzień. |
| Czynność została wykonana | Samochód został naprawiony. |
| Czynność będzie wykonana | Samochód zostanie naprawiony jutro. |
| Stan w przyszłości | Jutro samochód będzie już naprawiony. |
Być łączy się też z formami takimi jak zamknięty czy naprawiony, gdy opisujemy stan:
Drzwi zostały zamknięte o ósmej. — Mówimy, co się wydarzyło.
Drzwi są zamknięte. — Mówimy, jaki jest ich obecny stan.
Podobnie Jutro samochód będzie już naprawiony opisuje stan samochodu w przyszłości: jutro naprawa będzie już zakończona. Samo będzie naprawiony może też informować o planowanym wykonaniu naprawy; znaczenie zależy od kontekstu.
Nie wybieraj między być a zostać tylko na podstawie czasu. Oba czasowniki mogą wystąpić w czasie przeszłym i przyszłym. Ważne jest również znaczenie: był naprawiany nie znaczy tego samego co został naprawiony.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Jak wyrazić czas?
Czas pokazuje odmieniona forma być lub zostać. W poniższych przykładach podmiotem jest zawsze most.
| Czas | Czynność trwająca lub powtarzana | Wykonanie czynności |
|---|---|---|
| Przeszły | Most był remontowany. | Most został wyremontowany. |
| Teraźniejszy | Most jest remontowany. | — |
| Przyszły | Most będzie remontowany. | Most zostanie wyremontowany. |
Zdanie Most był remontowany samo nie mówi, czy remont ukończono. Zdanie Most został wyremontowany informuje, że prace zakończono.
Zostać jest czasownikiem dokonanym. Formy zostanie, zostaną odnoszą się do przyszłości, nie do teraźniejszości.
Dopasowanie form i wykonawca
Imiesłów dopasowujemy do podmiotu pod względem rodzaju i liczby. W czasie przeszłym dopasowujemy także formę być lub zostać.
| Podmiot | Przykład |
|---|---|
| Rodzaj męski | List został wysłany. |
| Rodzaj żeński | Paczka została wysłana. |
| Rodzaj nijaki | Zaproszenie zostało wysłane. |
| Liczba mnoga, rodzaj męskoosobowy | Uczniowie zostali zaproszeni. |
| Liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy | Uczennice zostały zaproszone. |
W męskoosobowej liczbie mnogiej, np. przy uczniowie, goście lub pracownicy, imiesłów ma specjalną formę: -any → -ani, -ony → -eni, -ty → -ci. Zmieniają się więc także spółgłoski lub samogłoski: zaproszony → zaproszeni, napisany → napisani, zrobiony → zrobieni, umy ty → umyci. Formę dobieramy do podmiotu: Uczniowie zostali zaproszeni, ale Uczennice zostały zaproszone. Formy napisani i zrobieni również wymagają podmiotu męskoosobowego; przy rzeczach używamy np. Listy zostały napisane, Zdjęcia zostały zrobione.
Jeśli chcemy wskazać wykonawcę, dodajemy przez + biernik — odpowiadamy na pytanie przez kogo? lub przez co?
- Obiad został przygotowany przez tatę.
- Paczka zostanie dostarczona przez kuriera.
- Droga została zablokowana przez przewrócone drzewo.
Formy dopasuj do podmiotu, a nie do wykonawcy po słowie przez.
✓ Paczka została wysłana przez Marka.
✗ Paczka został wysłany przez Marka.
Sprawdź swoje zdanie
Przed użyciem strony biernej sprawdź:
- Co jest najważniejsze? Osoba lub rzecz, której dotyczy czynność, będzie podmiotem.
- Jakie jest znaczenie? Rozróżnij np. jest naprawiany, został naprawiony i jest naprawiony.
- Kiedy to się dzieje? Wybierz np. jest, był, będzie albo został, zostanie.
- Czy formy pasują do podmiotu? Paczka została wysłana, list został wysłany.
- Czy wykonawca jest potrzebny? Jeśli tak, dodaj przez + biernik. Jeśli nie, pomiń tę informację.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026