Ubezdźwięcznienie na końcu wyrazu i upodobnienia
Poznaj wymowę spółgłosek na końcu wyrazu i przy innych spółgłoskach. Ćwicz ubezdźwięcznienie i udźwięcznienie oraz odróżniaj wymowę od pisowni.
W polskim nie zawsze wymawiamy spółgłoski tak, jak je zapisujemy. Nauczysz się rozpoznawać zmiany wymowy na końcu wyrazu i przy innych spółgłoskach oraz odróżniać wymowę od pisowni.
Spółgłoski dźwięczne i bezdźwięczne
Przyłóż palce do gardła. Powiedz długo zzz, a potem sss. Przy z możesz poczuć drgania w gardle. Przy s takich drgań nie ma. Z jest dźwięczne, a s — bezdźwięczne.
Wiele polskich spółgłosek tworzy takie pary:
| Dźwięczna | Bezdźwięczna |
|---|---|
| b | p |
| d | t |
| g | k |
| w | f |
| z | s |
| ż, rz | sz |
| ź | ś |
| dz | c |
| dż | cz |
| dź | ć |
To pary dźwięków, nie zawsze pojedynczych liter. Na przykład sz oznacza jeden dźwięk.
Koniec wyrazu przed pauzą
Kiedy mówisz wyraz osobno lub robisz po nim pauzę, spółgłoska dźwięczna z tabeli na jego końcu zmienia się w bezdźwięczną. To ubezdźwięcznienie.
| Piszemy | Na końcu słyszymy | Pomocna forma |
|---|---|---|
| chleb | p | chleby |
| sad | t | sady |
| róg | k | rogi |
| staw | f | stawy |
| mróz | s | mrozy |
| nóż | sz | noże |
W pomocnych formach po spółgłosce jest samogłoska. Dzięki temu słychać jej dźwięczną wymowę.
Powiedz każde zdanie z pauzą na końcu:
- To świeży chleb. → Końcowe b brzmi jak p.
- To nasz sad. → Końcowe d brzmi jak t.
- Podaj mi nóż. → Końcowe ż brzmi jak sz.
Nie wszystkie spółgłoski mają pary z tabeli. Na przykład m, n, l, ł, r nie zmieniają się według tej zasady. W słowie dom końcowe m pozostaje dźwięczne.
Zmiany przy sąsiedniej spółgłosce
Spółgłoska może zmienić wymowę pod wpływem sąsiedniej spółgłoski. Taką zmianę nazywamy upodobnieniem. Często decyduje spółgłoska, która stoi dalej.
- Przed bezdźwięczną spółgłoska dźwięczna może stać się bezdźwięczna.
- Przed dźwięczną spółgłoska bezdźwięczna może stać się dźwięczna.
| Wyraz | Co wpływa na zmianę? | Co słyszymy? |
|---|---|---|
| ławka | bezdźwięczne k | w brzmi jak f |
| łatwy | bezdźwięczne t | w brzmi jak f |
| prośba | dźwięczne b | ś brzmi jak ź |
| liczba | dźwięczne b | cz brzmi jak dż |
Zmiana w ławka to ubezdźwięcznienie. Zmiana w prośba to udźwięcznienie.
Nie każda dźwięczna spółgłoska powoduje udźwięcznienie. Przed m, n, l, ł, r nie stosuj automatycznie tej zasady. W słowach okno i kosmos spółgłoski k i s pozostają bezdźwięczne.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Szczególne zachowanie w i rz
Przy w i rz wpływ często działa w drugą stronę: wcześniejsza spółgłoska bezdźwięczna zmienia wymowę późniejszej.
- kwiat → Po bezdźwięcznym k litera w brzmi jak f.
- twój → Po bezdźwięcznym t litera w brzmi jak f.
- krzesło → Po bezdźwięcznym k zapis rz brzmi jak sz.
- przy → Po bezdźwięcznym p zapis rz brzmi jak sz.
W tych przykładach k, t, p pozostają bezdźwięczne. Nie zmieniaj ich w g, d, b.
Dwa wyrazy wypowiedziane razem
Gdy mówimy płynnie, bez pauzy, zmiana może pojawić się także między wyrazami.
| Połączenie | Wymowa w płynnej mowie |
|---|---|
| pod stołem | d przed s brzmi jak t |
| w szkole | w przed sz brzmi jak f |
| brat Basi | t przed b brzmi jak d |
Przed samogłoską oraz przed m, n, l, ł, r na początku następnego wyrazu wymowa może zależeć od regionu. Na przykład w połączeniu brat Adama możesz usłyszeć na końcu pierwszego wyrazu t albo d. Nie traktuj jednej z tych wersji automatycznie jako błędu. Przed pauzą mówimy jednak brat z t.
Wymowa to nie pisownia
Zmiana wymowy nie oznacza zmiany zapisu. Piszemy chleb, ławka, prośba i krzesło, choć nie wszystkie spółgłoski brzmią tak, jak sugerują litery.
Jeśli nie wiesz, jak zapisać końcową spółgłoskę, poszukaj innej formy wyrazu: sad — sady, chleb — chleby. To często pomaga usłyszeć właściwą spółgłoskę.
Przy czytaniu pamiętaj:
- Przed pauzą: dźwięczna spółgłoska z tabeli traci dźwięczność.
- Obok innej spółgłoski: sprawdź, czy następuje upodobnienie, jak w ławka lub prośba.
- Przy w i rz: pamiętaj o wymowie słów kwiat i krzesło.
- W piśmie: zachowaj poprawny zapis, nawet gdy słyszysz inny dźwięk.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026