B2 · Upper Intermediate

Masharti yasiyo hakika kwa -nge-

Jifunze kutumia -nge- kueleza masharti ya kufikirika, kuunganisha sharti na matokeo, kukanusha kwa -singe- na kutofautisha -nge- na -ki- katika sentensi.

By the flumi team About 5 min read

Sharti la kufikirika

Unapotumia -nge-, unaeleza hali unayoifikiria na matokeo yake. Hali hiyo inaweza kuwa tofauti na hali halisi ya sasa, au inaweza kuwa jambo la baadaye ambalo hulitarajii moja kwa moja.

Utajifunza:

  • kuunganisha sharti la kufikirika na matokeo yake;
  • kutumia maumbo yakinishi na kanushi ya -nge-;
  • kuchagua kati ya -nge- na -ki- kulingana na maana.

Sina muda wa kutosha sasa.

Ningekuwa na muda, ningejifunza kupika vizuri.

Ninafikiria hali tofauti na hali yangu ya sasa: kuwa na muda. Kujifunza kupika ni matokeo ninayofikiria.

Kuunda kitenzi chenye -nge-

Katika umbo yakinishi, -nge- hufuata kiambishi cha kiima. Kiambishi cha yambwa, kinapohitajika, hufuata -nge-.

Kiambishi cha kiima + nge + kiambishi cha yambwa, ikiwa kipo + sehemu iliyobaki ya kitenzi.

Vistari katika jedwali vinaonyesha sehemu za kitenzi; katika sentensi, unaandika kitenzi kama neno moja.

Kiima Uchanganuzi Umbo kamili
mimi ni-nge-soma ningesoma
wewe u-nge-soma ungesoma
yeye a-nge-soma angesoma
sisi tu-nge-soma tungesoma
ninyi m-nge-soma mngesoma
wao wa-nge-soma wangesoma

Kiambishi cha kiima hufuata upatanisho wa kawaida: Mvua ingenyesha, miti ingeanguka, mti ungeanguka.

Ukiweka yambwa, mpangilio unabaki wazi: ningekusaidia = ni-nge-ku-saidia. Hapa -ku- inamaanisha wewe.

Vitenzi vyenye mzizi wa silabi moja kama kula, kunywa na kuwa huhifadhi -ku- katika maumbo haya: ningekula, ungekunywa, angekuwa. Usibadilishe kiishio kwa sababu tu umetumia -nge-: unasema ningesoma, lakini ningefikiri.

Kuunganisha sharti na matokeo

Katika muundo wa kawaida wa sharti la kufikirika, -nge- huonekana katika sehemu zote mbili: sehemu ya sharti na sehemu ya matokeo.

Sharti Matokeo
Ungeondoka mapema, ungefika kabla ya giza.
Bei ingekuwa chini, watu wengi wangenunua bidhaa hii.
Tungepata nafasi kesho, tungekutembelea.

Unaweza kuanza kwa kama au ikiwa, lakini si lazima. Unaweza pia kutanguliza matokeo.

Kama ningekuwa na bustani, ningepanda mboga.

Ningepanda mboga kama ningekuwa na bustani.

Sentensi zote mbili zina sharti lilelile na matokeo yaleyale; mpangilio tu umebadilika.

Sharti likieleweka kutokana na mazungumzo, si lazima ulirudie.

— Ungefanya nini kama ungepata siku tatu za mapumziko?

— Ningewatembelea wazazi wangu.

Jibu lina matokeo pekee kwa sababu sharti limetajwa katika swali.

Quick check

Try one question now.

1
Mimi ramani mpya, ningeiona njia ya kwenda ziwani.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Kukanusha sharti au matokeo

Unaweza kuunda umbo kanushi kwa kuweka -si- kati ya kiambishi cha kiima na -nge-. Kwa mimi, maumbo nisingesoma na singesoma yote hupatikana na yana maana ileile hapa. Kwa hiyo, nisingekuwa na singekuwa, au nisingeenda na singeenda, pia ni maumbo mbadala.

Yakinishi Kanushi
ningesoma nisingesoma / singesoma
ungesoma usingesoma
angesoma asingesoma
tungesoma tusingesoma
mngesoma msingesoma
wangesoma wasingesoma

Jedwali linafundisha mfululizo wenye -si- baada ya kiambishi cha kiima, pamoja na umbo mbadala singesoma kwa mimi. Pia utakutana na mfululizo wenye viambishi kanushi vya hu-/ha-: hungesoma (wewe), hangesoma (yeye), hatungesoma (sisi), hamngesoma (ninyi) na hawangesoma (wao). Maumbo haya pia hukanusha hali ya kufikirika na yanalingana kimaana na maumbo ya nafsi hizo katika jedwali.

Unaweza kukanusha sharti, matokeo, au sehemu zote mbili. Chaguo hili hubadilisha maana.

Nisingekuwa na kazi leo, ningekutembelea.

Sharti ni kutokuwa na kazi; matokeo ni kukutembelea.

Ningekuwa mgonjwa, singeenda kazini.

Sharti ni kuwa mgonjwa; matokeo ni kutokwenda kazini.

Usitumie ukanushi wa wakati uliopo katika nafasi ya ukanushi wa -nge-.

Sisomi: unakanusha kusoma katika wakati uliopo.

Singesoma: unakanusha kusoma katika hali ya kufikirika.

Kiishio cha kusoma kinabaki -a katika singesoma; hakibadiliki kuwa -i.

Kutofautisha -nge- na -ki-

Tofauti si kwamba -ki- huhakikisha jambo litatokea. Tofauti ni jinsi unavyoliwasilisha sharti.

Sentensi Mtazamo
Nikipata nafasi kesho, nitakutembelea. Ninaweka kupata nafasi kama sharti linaloweza kutimia katika mpango wangu.
Ningepata nafasi kesho, ningekutembelea. Ninafikiria kupata nafasi na matokeo yake, bila kusema kwamba ni mpango wangu.

Muktadha unaweza kuonyesha kuwa sharti haliwezekani sasa: Sina gari. Ningekuwa na gari, ningekupeleka nyumbani. Hata hivyo, -nge- peke yake haimaanishi kila wakati kwamba sharti haliwezi kutimia.

-nge- si alama ya wakati ujao tu. Inaweza kurejelea hali ya sasa au ya baadaye kulingana na muktadha. Kwa masharti yasiyotimia zamani, -ngali- hutumiwa pia; matumizi hayo yana somo lake. Katika matumizi halisi, mipaka ya maumbo haya inaweza kuingiliana, hivyo zingatia maneno ya wakati na muktadha.

Ukaguzi wa haraka

Unapotunga sentensi ya sharti la kufikirika:

  1. Tambua hali unayofikiria na matokeo yake.
  2. Chagua kiambishi cha kiima kinachofaa: ninge-, unge-, ange- na vingine kulingana na kiima.
  3. Katika muundo uliojifunza hapa, tumia -nge- katika sharti na matokeo.
  4. Ukiwa na maana kanushi, tumia nisinge- au singe- kwa mimi, na usinge-, asinge- au umbo jingine linalofaa kwa nafsi nyingine.
  5. Hakikisha muktadha unaonyesha kama unazungumzia sasa au baadaye.

Ningekuwa na muda, ningekusaidia huweka hali ya kufikirika. Nikipata muda, nitakusaidia huweka sharti la mpango unaoweza kutimia.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 10, 2026