B2 · Upper Intermediate

Ngeli na nomino za mkopo

Jifunze kutambua ngeli za nomino za mkopo, kuunda wingi wake na kuchagua upatanisho sahihi kwa vitu na watu bila kutegemea mwanzo wa neno pekee.

By the flumi team About 5 min read 9 vocabulary words

Nomino za mkopo ni nomino zilizotoka katika lugha nyingine na kuingia katika Kiswahili. Ili kuzitumia vizuri, unahitaji kujua wingi wake na upatanisho wake katika sentensi. Asili ya neno au herufi zake za mwanzo hazitoshi kuamua ngeli yake.

Mkopo si ngeli moja

Nomino za mkopo hazikusanyiki katika ngeli moja. Zimeingia katika mifumo mbalimbali ya Kiswahili: benki haibadiliki katika wingi, gari huwa magari, na kitabu huwa vitabu.

Unapojifunza nomino mpya, iunganishe na taarifa hizi:

  • umbo la umoja na la wingi;
  • upatanisho wa kioneshi, kivumishi na kitenzi;
  • maana yake, hasa ikiwa inataja mtu.

Benki hii imefungwa. → Benki hizi zimefungwa.

Gari hili limefika. → Magari haya yamefika.

Kitabu hiki kimepotea. → Vitabu hivi vimepotea.

Mifumo ya kawaida ya umoja na wingi

Jedwali hili linaonyesha baadhi ya nomino za mkopo zinazotumika katika Kiswahili sanifu. Mifano inaonyesha ngeli kwa umbo la nomino pamoja na upatanisho wake.

Ngeli kwa umbo Umoja Wingi Upatanisho wa umoja Upatanisho wa wingi
N-N benki benki benki hii inafunguliwa benki hizi zinafunguliwa
N-N redio redio redio hii inafanya kazi redio hizi zinafanya kazi
N-N kompyuta kompyuta kompyuta hii imeharibika kompyuta hizi zimeharibika
JI-MA gari magari gari hili limefika magari haya yamefika
JI-MA shati mashati shati hili limekauka mashati haya yamekauka
KI-VI kitabu vitabu kitabu hiki kimepotea vitabu hivi vimepotea

Katika mifano ya N-N, umbo la nomino halibadiliki, lakini hii/hizi, i-/zi- na viambishi vingine vinaonyesha idadi. Jina la ngeli N-N halimaanishi kwamba kila nomino yake lazima ianze kwa herufi n.

Katika gari/magari na shati/mashati, umoja hauna kiambishi kinachoonekana cha ji-. Wingi wa ma- na upatanisho wa li-/ya- vinasaidia kutambua ngeli.

Upatanisho hauishii kwenye kitenzi

Ngeli huathiri pia maneno yanayoandamana na nomino. Usibadili nomino kuwa wingi huku ukiacha maneno mengine katika umoja.

Kompyuta yangu mpya imeharibika.

Kompyuta zangu mpya zimeharibika.

Shati langu jipya limekauka.

Mashati yangu mapya yamekauka.

Kitabu changu kipya kimepotea.

Vitabu vyangu vipya vimepotea.

Katika jozi ya kwanza, kompyuta na mpya zina umbo lilelile katika umoja na wingi. Hata hivyo, yangu/zangu na imeharibika/zimeharibika zinaonyesha tofauti ya idadi. Kwa hiyo, usitumie neno moja pekee kutambua ngeli au idadi.

Quick check

Try one question now.

1
Kampuni imenunua matatu ya kusafirisha mizigo.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Majina ya watu: umbo na upatanisho

Baadhi ya nomino za mkopo zinazotaja watu zina wingi wa ma-, lakini hutumia upatanisho wa watu. Kwa nomino hizi, tofautisha umbo la nomino na upatanisho wake.

Umoja Wingi Sentensi ya umoja Sentensi ya wingi
dereva madereva dereva huyu mpya amefika madereva hawa wapya wamefika
daktari madaktari daktari wetu yuko hapa madaktari wetu wako hapa
waziri mawaziri waziri huyu amesema mawaziri hawa wamesema

Madereva ina ma-, lakini tunasema madereva hawa wamefika, si madereva haya yamefika, tunapozungumzia watu.

Jedwali hili linahusu majina ya watu yaliyoonyeshwa. Si kanuni kwamba kila nomino yenye wingi wa ma- hutumia upatanisho wa watu: magari haya yamefika ni sahihi kwa sababu magari si watu.

Usikisie kwa mwanzo wa neno

Herufi za mwanzo zinaweza kufanana na kiambishi cha ngeli bila kuwa kiambishi hicho. Kwa mfano, video huanza kwa vi-, lakini si wingi wa nomino ya KI-VI. Tunasema video hii na video hizi.

Vilevile, usiongeze ma- kwa kila nomino ya mkopo ili kupata wingi. Katika matumizi sanifu ya kawaida, tunasema kompyuta mbili, si makompyuta mawili.

✓ Kompyuta hizi mbili zimeharibika.

✗ Kompyuta haya mawili yameharibika.

Kompyuta inahitaji upatanisho wa N-N katika matumizi haya. Kutobadilika kwa nomino hakumaanishi kwamba unaweza kuchagua upatanisho wowote.

Kwa baadhi ya mikopo mipya, matumizi yanaweza kutofautiana kati ya wazungumzaji au sajili. Ukikuta maumbo yanayotofautiana, hakiki wingi na ngeli katika kamusi ya Kiswahili sanifu; usichukulie umbo moja ulilosikia kuwa kanuni ya mikopo yote.

Njia fupi ya kuchagua ngeli

  1. Tambua maana: je, nomino inataja mtu au kitu?
  2. Hakiki umoja na wingi: benki/benki, gari/magari, kitabu/vitabu, dereva/madereva.
  3. Jaribu upatanisho katika sentensi: benki hizi zimefungwa; magari haya yamefika; vitabu hivi vimepotea; madereva hawa wamefika.
  4. Kagua maneno yote yanayohusika: vioneshi, vivumishi, vimilikishi na vitenzi.

Kumbuka: asili ya kigeni haiamui ngeli. Jifunze nomino pamoja na wingi wake na mfano wa upatanisho wake.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

9 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 9 words and review them later.

Ngeli na nomino za mkopo

9 words

Last updated November 10, 2026