Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-
Tumia -singe- na -singali- kukanusha masharti na matokeo yake, kutofautisha hali za sasa na zilizopita, na kuunda vitenzi kwa viambishi sahihi.
Kwa -singe- na -singali-, unaweza kukanusha sharti au matokeo yake katika hali inayowaziwa. Utajifunza kuunda vitenzi hivi na kutofautisha hali ya sasa au ijayo na hali iliyopita ambayo haiwezi kubadilishwa.
Maana ya ukanushi wa masharti
-Singe- ni umbo la kukanusha -nge-, na -singali- ni umbo la kukanusha -ngali-. Miundo hii haielezi tu kwamba jambo halitokei; inalihusisha na sharti linalowaziwa.
Sina gari, kwa hiyo ninatembea kwenda kazini.
Ningekuwa na gari, nisingetembea kwenda kazini.
Sentensi ya pili inawazia hali tofauti na hali ya sasa: kuwa na gari kungebadilisha namna ya kwenda kazini.
Ukanushi unaweza kuwa katika sehemu inayotaja sharti, sehemu inayotaja matokeo, au zote mbili.
Jinsi ya kuunda kitenzi
Mpangilio wa msingi ni kiambishi cha kiima + si + nge/ngali + shina la kitenzi. Kiambishi cha kiima kinaonyesha mtendaji au kitu kinachozungumziwa.
Vistari hapa vinaonyesha sehemu za kitenzi tu: tu-si-nge-soma → tusingesoma.
| Kiima | Kwa -singe- | Kwa -singali- |
|---|---|---|
| mimi | nisingesoma | nisingalisoma |
| wewe | usingesoma | usingalisoma |
| yeye | asingesoma | asingalisoma |
| sisi | tusingesoma | tusingalisoma |
| ninyi | msingesoma | msingalisoma |
| wao | wasingesoma | wasingalisoma |
Kiambishi cha kiima hufuata pia ngeli ya nomino: Mti usingeanguka; miti isingeanguka.
- Usibadilishe -a ya mwisho kuwa -i: nisingesoma, si nisingesomi.
- Vitenzi kama kula na kwenda huhifadhi ku-: asingekula, asingalikwenda.
- Kitenzi cha mkopo huhifadhi mwisho wake: tusingesafiri, tusingalisafiri.
- Kiambishi cha yambwa kikihitajika, huja baada ya -nge- au -ngali-: nisingekusaidia, nisingalikusaidia.
Usiongeze ukanushi wa mwanzo kama ha- katika muundo huu.
✓ Asingekubali bei hiyo.
✗ Hasingekubali bei hiyo.
Ukanushi tayari unaonyeshwa na -si- ndani ya kitenzi.
Kuchagua kati ya -singe- na -singali-
Tumia -singe- hasa unapowazia hali ya sasa au ijayo. Tumia -singali- kuonyesha kwa uwazi hali tofauti na jambo lililokwisha kutokea.
| Muktadha | Mfano | Maana |
|---|---|---|
| Sasa: nina kazi nyingi | Nisingekuwa na kazi nyingi, ningekutembelea leo. | Kazi nyingi zinanizuia kukutembelea. |
| Baadaye: safari inawaziwa | Tungeondoka kesho, tusingefika kabla ya Jumatatu. | Kuondoka kesho kungezuia kufika mapema zaidi. |
| Zamani: nilichelewa | Nisingalichelewa jana, ningalipata basi. | Nilichelewa, kwa hiyo sikupata basi. |
Tofauti hii si mpaka usiovukwa. Katika matumizi ya kisasa, -nge- na -singe- hutumiwa pia kuhusu yaliyopita, hasa wakati unapoonyeshwa na muktadha: Nisingechelewa jana, ningepata basi. Usihukumu wakati kwa kiambishi pekee. -Ngali- na -singali- huweka wazi zaidi maana ya hali iliyopita isiyotimia.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Kukanusha sharti au matokeo
Angalia kila sehemu ya sentensi peke yake. Si lazima sehemu zote mbili ziwe na ukanushi.
Sharti limekanushwa:
Mvua isingenyesha kesho, tungecheza nje.
Tunawazia kutokunyesha kwa mvua kuwa sharti la kucheza nje.
Matokeo yamekanushwa:
Mvua ingenyesha kesho, tusingecheza nje.
Tunawazia kunyesha kwa mvua na kutocheza nje kama matokeo yake.
Sehemu zote zimekanushwa:
Jana uliniamsha, nami nikafika kazini kwa wakati. Usingaliniamsha, nisingalifika kazini kwa wakati.
Unaweza pia kutanguliza matokeo: Nisingalifika kazini kwa wakati usingaliniamsha. Maana ya msingi haibadiliki.
Ukaguzi wa haraka
Unapotunga sentensi:
- Tambua hali unayowazia: ya sasa, ijayo au iliyopita.
- Chagua -singe-, au -singali- ili kuweka wazi hali iliyopita isiyotimia.
- Amua kama unakanusha sharti, matokeo au yote mawili.
- Hakikisha kiambishi cha kiima kinafaa na mwisho wa kitenzi haujabadilishwa kimakosa.
Kumbuka: ningefanya → nisingefanya; ningalifanya → nisingalifanya. Muktadha unaonyesha wakati, na -si- inaonyesha ukanushi.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 10, 2026