Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa
Jifunze kurejelea watu na vitu vilivyotajwa kwa yeye, wao, huyo, hicho na hiyo, ukizingatia ngeli, upatanisho na uwazi wa sentensi katika matini fupi.
Kuunganisha sentensi kwa kurejelea
Unaposimulia jambo, unaweza kutumia kiwakilishi badala ya kurudia jina la mtu au kitu. Kiwakilishi hicho humrudisha msomaji kwenye kilichotajwa. Hapa utatumia yeye, wao na vioneshi kama huyo, hicho, hiyo kuunganisha sentensi kwa uwazi.
Nilinunua kikapu sokoni. Hicho nitakitumia kubebea matunda.
Hicho kinarejelea kikapu kilichotajwa katika sentensi ya kwanza.
Unapochagua kiwakilishi:
- tambua mtu au kitu kinachorejelewa;
- zingatia umoja, wingi na ngeli;
- hakikisha msomaji anaelewa rejea hiyo.
Kuchagua umbo linalofaa
Vioneshi ulivyokwisha kujifunza vinaweza kutumika bila nomino na kuchukua nafasi yake. Umbo lake hutegemea kinachorejelewa, si umbali pekee.
| Kilichotajwa | Kiwakilishi | Mfano wa kurejelea |
|---|---|---|
| mwanafunzi | huyo | Huyo anasoma hapa. |
| wanafunzi | hao | Hao wanasoma hapa. |
| mti | huo | Huo umeanguka. |
| miti | hiyo | Hiyo imeanguka. |
| kikapu | hicho | Hicho kimejaa. |
| vikapu | hivyo | Hivyo vimejaa. |
| tunda | hilo | Hilo limeiva. |
| matunda | hayo | Hayo yameiva. |
| barua | hiyo | Hiyo imefika. |
| barua nyingi | hizo | Hizo zimefika. |
Kiwakilishi na kitenzi hupatana na kinachorejelewa: kikapu → hicho kimejaa; vikapu → hivyo vimejaa.
Umbo hiyo linaweza kurejelea nomino tofauti: miti au barua moja, kwa mfano. Tafuta kilichotajwa katika muktadha; umbo la kiwakilishi peke yake halitoshi.
Linganisha matumizi haya:
- Nimeona kikapu hicho. — Nomino kikapu imetajwa pamoja na kioneshi.
- Nimeona hicho. — Kioneshi kimesimama badala ya nomino inayojulikana katika muktadha.
Kurejelea watu kwa yeye na wao
Kwa mtu mmoja aliyetajwa, unaweza kutumia yeye. Kwa watu zaidi ya mmoja, unaweza kutumia wao. Maumbo haya hayatofautishi mwanamume na mwanamke.
Asha amefika. Yeye ndiye atakayefungua mkutano.
Wageni wamefika. Wao watakaa katika chumba kikubwa.
Si lazima utumie kiwakilishi huru kila mara. Kiambishi cha kiima katika kitenzi kinaweza kuonyesha anayeendelea kuzungumziwa:
Asha amefika. Ameleta vitabu.
Hapa a- katika ameleta inarejelea Asha. Kutumia yeye kunaweza kuongeza msisitizo au kuonyesha tofauti:
Asha amefika, lakini Juma bado. Yeye atafika kesho.
Katika muktadha huu, yeye inarejelea Juma.
Unaweza pia kurejelea mtu kwa huyo, au watu kwa hao. Maumbo hayo yanamtambulisha mtu au kundi linalozungumziwa:
Nilizungumza na mwanafunzi mpya. Huyo anahitaji kitabu.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Kurejelea jambo zima
Wakati mwingine kiwakilishi hakirejelei nomino moja, bali jambo lililoelezwa. Hilo hutumiwa kurejelea jambo kama hilo.
Maji hayatapatikana kesho. Hilo litatuletea shida.
Hilo halirejelei maji yenyewe. Linarejelea jambo la kutopatikana kwa maji kesho.
Linganisha na rejea ya moja kwa moja kwa nomino:
Nimeweka maji kwenye chupa. Hayo ni ya kunywa.
Hapa hayo inarejelea maji. Kwa hiyo, chagua umbo kulingana na unachotaka kurejelea: kitu kilichotajwa au jambo zima.
Kuhakikisha rejea iko wazi
Usichague kiwakilishi kwa kuangalia neno la mwisho tu. Angalia maana ya sentensi na kile unachotaka kusema.
Asha alikutana na Neema. Yeye alikuwa na haraka.
Bila maelezo zaidi, hatujui kama mwenye haraka alikuwa Asha au Neema. Ikiwa unamaanisha Neema, andika:
Asha alikutana na Neema. Neema alikuwa na haraka.
Kurudia jina ni bora kuliko kutumia kiwakilishi kisichoeleweka.
Kabla ya kuendelea na sentensi inayofuata:
- Tafuta kinachorejelewa.
- Chagua kiwakilishi kinachofaa: yeye/wao kwa watu, au kioneshi kinachopatana na nomino.
- Hakiki upatanisho wa kitenzi: hicho kimefika, hivyo vimefika.
- Ikiwa rejea haiko wazi, rudia jina au nomino.
Kumbuka: kiwakilishi hupunguza marudio, lakini uwazi wa maana ndio muhimu zaidi.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
11 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 11 words and review them later.
Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa
11 wordsLast updated November 10, 2026