โครงสร้างประโยคในราชาศัพท์และบริบทพิธีการ
วิเคราะห์ประธานและกริยาในประโยคราชาศัพท์ การใช้ทรง บทบาทผู้พระราชทาน ผู้รับและผู้ปฏิบัติ พร้อมแยกโครงสร้างรายงาน คำกราบบังคมทูล และคำเชิญในบริบทพิธีการ
ราชาศัพท์ในประโยคยาวต้องแสดงให้ชัดว่าใครทรงกระทำสิ่งใด ใครรับพระราชทาน และใครปฏิบัติตามพระบรมราชโองการ ส่วนภาษาพิธีการต้องแยกการรายงานเหตุการณ์ออกจากการกล่าวต่อผู้ฟังโดยตรง การวิเคราะห์บทบาทและความสัมพันธ์ระหว่างอนุประโยคจึงสำคัญกว่าการแทนคำสามัญด้วยคำราชาศัพท์ทีละคำ
แยกกรอบการสื่อสารก่อนจัดประโยค
ก่อนอ่านหรือร่างข้อความ ให้แยกสามกรอบต่อไปนี้ เพราะข้อความที่กล่าวถึงบุคคลเดียวกันอาจมีโครงสร้างต่างกันตามหน้าที่ของข้อความ
| กรอบการสื่อสาร | การจัดประโยค | จุดที่ต้องระวัง |
|---|---|---|
| ข่าวหรือรายงานพระราชกรณียกิจ | กล่าวถึงพระมหากษัตริย์ในฐานะประธาน แล้วเรียงพระราชกรณียกิจ | ต้องติดตามว่าประธานของแต่ละกริยายังเป็นพระองค์เดิมหรือไม่ |
| คำกราบบังคมทูล | ผู้กล่าวแสดงตนและกล่าวต่อพระมหากษัตริย์โดยตรง | คำขึ้นต้น สรรพนาม และคำลงท้ายต้องสัมพันธ์กับผู้รับและชนิดของบท |
| บทพิธีกรหรือคำกล่าวในพิธี | จัดลำดับเหตุการณ์ แจ้งกำหนดการ หรือเชิญบุคคลปฏิบัติหน้าที่ | ความเป็นพิธีการไม่ได้ทำให้ทุกกริยาต้องเป็นราชาศัพท์ |
ประโยครายงานที่ขึ้นต้นด้วยพระปรมาภิไธยหรือพระอิสริยยศไม่อาจเปลี่ยนเป็นคำกราบบังคมทูลได้ด้วยการเปลี่ยนสรรพนามเพียงคำเดียว ต้องปรับกรอบการกล่าวทั้งบทด้วย
ตัวอย่างต่อไปนี้แต่งขึ้นเพื่ออธิบายโครงสร้าง ไม่ใช่ข้อความจากหมายกำหนดการหรือรายงานเหตุการณ์จริง โดยตัวอย่างราชาศัพท์กำหนดให้ผู้ถูกกล่าวถึงเป็นพระมหากษัตริย์ สำหรับบทที่จะใช้ในพิธีจริง ต้องตรวจแบบแผนตามพระอิสริยยศและข้อกำหนดของหน่วยงานที่รับผิดชอบ
โครงคำกราบบังคมทูลโดยตรง
ตัวอย่างแต่งขึ้น: โครงคำกราบบังคมทูลรายงานการจัดนิทรรศการ
ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาทปกเกล้าปกกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า ในนามคณะผู้จัดงาน ขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาสกราบบังคมทูลรายงานวัตถุประสงค์ของการจัดนิทรรศการครั้งนี้ นิทรรศการนี้จัดขึ้นเพื่อเผยแพร่ผลงานวิจัยของนักศึกษาแก่ประชาชน
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ
ผู้กล่าวคือผู้แทนคณะผู้จัดงาน ซึ่งใช้ ข้าพระพุทธเจ้า แสดงตน ส่วนผู้รับสารโดยตรงคือพระมหากษัตริย์ คำขึ้นต้นและคำลงท้ายเป็นกรอบของคำกราบบังคมทูล ไม่ใช่ส่วนประธานหรือกรรมของประโยครายงานวัตถุประสงค์ ภายในบทจึงยังมีประโยคที่ใช้นามสามัญเป็นประธานได้ เช่น นิทรรศการนี้จัดขึ้นเพื่อ…
เมื่อเปลี่ยนเป็นรายงานสำหรับผู้อ่านทั่วไป อาจเขียนว่า ผู้แทนคณะผู้จัดงานกราบบังคมทูลรายงานวัตถุประสงค์ของการจัดนิทรรศการ ประธานเปลี่ยนจากสรรพนามแทนผู้กล่าวเป็นนามที่ผู้รายงานใช้กล่าวถึงบุคคลนั้น และไม่ใช้คำขึ้นต้นกับคำลงท้ายของการกราบบังคมทูลเป็นกรอบของรายงาน
จับประธานของกริยาแต่ละชุด
ในประโยคที่มีกริยาต่อเนื่องกัน อาจไม่ต้องกล่าวประธานซ้ำ หากยังเข้าใจได้ชัดว่าเป็นผู้กระทำคนเดิม แต่เมื่อเปลี่ยนผู้กระทำ ควรแสดงประธานใหม่ให้เห็น โดยเฉพาะในบทที่ผู้ฟังต้องเข้าใจทันทีและไม่อาจย้อนอ่านได้
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปยังหอประชุม และพระราชทานประกาศนียบัตรแก่ผู้สำเร็จการศึกษา
กริยาทั้งสองชุดมีประธานเดียวกัน จึงไม่จำเป็นต้องกล่าวพระนามซ้ำหลังคำว่า และ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานประกาศนียบัตรแก่ผู้สำเร็จการศึกษา จากนั้น อธิการบดีกล่าวขอบคุณผู้ร่วมงาน
ประโยคหลังเปลี่ยนผู้กระทำ จึงระบุ อธิการบดี เป็นประธานใหม่ และใช้กริยา กล่าว ตามประธานนั้น
อย่าตัดสินระดับของกริยาจากบุคคลที่อยู่ใกล้คำกริยาที่สุดเพียงอย่างเดียว ต้องพิจารณาว่าบุคคลนั้นเป็นประธาน ผู้รับ หรือส่วนขยายของนาม
ตัวอย่างเช่น ในข้อความ คณะทำงานจัดแสดงสิ่งของที่ได้รับพระราชทาน ประธานของ จัดแสดง คือคณะทำงาน ไม่ใช่ผู้พระราชทาน จึงไม่ใช้ ทรงจัดแสดง
อย่างไรก็ตาม ประธานที่เป็นบุคคลทั่วไปไม่ได้ใช้กริยาสามัญเสมอไป เมื่อการกระทำมุ่งต่อพระมหากษัตริย์ ต้องเลือกถ้อยคำตามความสัมพันธ์นั้น เช่น ประชาชนเฝ้าฯ รับเสด็จ หรือ ผู้แทนคณะผู้จัดงานทูลเกล้าฯ ถวายหนังสือ รูปเหล่านี้ไม่ได้ยกฐานันดรของผู้กระทำ และไม่เติม ทรง หน้ากริยาของบุคคลทั่วไป
วางทรงตามชนิดของกริยา
ทรง ไม่ใช่คำที่ต้องเติมหน้ากริยาทุกคำในประโยคซึ่งมีพระมหากษัตริย์เป็นประธาน การวางคำนี้ขึ้นอยู่กับรูปกริยาหรือกลุ่มคำที่ตามมา
| รูปกริยา | ตัวอย่างในประโยค | หลักในการอ่านและเขียน |
|---|---|---|
| ทรง + กริยาสามัญ | พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเปิดนิทรรศการ | ทรงทำให้กริยาสามัญใช้เป็นราชาศัพท์ในโครงสร้างนี้ |
| ทรง + คำนามที่ประกอบเป็นกริยาราชาศัพท์ | พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้แทนพระองค์ไปในพิธี | ต้องพิจารณาทั้งกลุ่มคำ ไม่แยกเติมหรือตัดคำตามความรู้สึก |
| กริยาราชาศัพท์ที่ใช้ได้โดยตัวเอง | พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานทุนการศึกษาแก่นักเรียน | ไม่เติมทรงซ้อนหน้าพระราชทาน |
ในความหมายที่กล่าวถึงการมอบสิ่งของโดยพระมหากษัตริย์ ใช้ พระราชทาน ไม่ใช่ ทรงพระราชทาน และใช้ เสด็จพระราชดำเนิน ไม่ใช่ ทรงเสด็จพระราชดำเนิน
อย่างไรก็ตาม อย่าสรุปกลับว่าคำที่มี พระ อยู่ข้างหน้าทุกคำห้ามตามหลังทรง เพราะ ทรงพระกรุณา เป็นรูปที่ใช้ได้ ต้องแยกคำกริยาออกจากคำนามและพิจารณากลุ่มคำที่ใช้จริง
กริยาเรียงที่ใช้รูปต่างชนิดร่วมกัน
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดนิทรรศการ
แยกโครงสร้างได้เป็น เสด็จพระราชดำเนิน + ไป + ทรงเปิดนิทรรศการ โดยกริยาทั้งชุดมีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเป็นประธานร่วมกัน
เสด็จพระราชดำเนิน เป็นกริยาราชาศัพท์ที่สมบูรณ์แล้ว ส่วน ไป เชื่อมการเคลื่อนที่กับกิจกรรมที่เป็นจุดหมาย และ ทรง อยู่หน้า เปิด เพื่อทำให้กริยาสามัญนั้นเป็นราชาศัพท์ การมีราชาศัพท์อยู่ต้นชุดไม่ได้ทำให้ละ ทรง หน้า เปิด ได้ และไม่ต้องเติม ทรง หน้าทุกคำในชุดกริยาเรียง
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
แยกผู้พระราชทาน ผู้รับ และผู้ปฏิบัติ
การเปลี่ยนจุดเน้นของประโยคทำได้โดยนำผู้รับขึ้นเป็นประธาน แต่ต้องรักษาความสัมพันธ์เดิม ไม่ทำให้ผู้รับกลายเป็นผู้กระทำพระราชกรณียกิจ
เน้นผู้พระราชทาน
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานทุนการศึกษาแก่นักเรียน
เน้นผู้รับ
นักเรียนได้รับพระราชทานทุนการศึกษาจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
สองประโยคนี้กล่าวถึงความสัมพันธ์เดียวกัน แต่เลือกจุดเริ่มต้นของข้อมูลต่างกัน ประธานของประโยคหลังคือนักเรียน จึงไม่เติม ทรง หน้า ได้รับพระราชทาน
ทิศทางของการให้กำหนดรูปกริยา
| ทิศทาง | ตัวอย่างแต่งขึ้น | บทบาทของผู้เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| จากพระมหากษัตริย์ไปยังบุคคลทั่วไป | พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานหนังสือแก่ผู้แทนคณะผู้จัดงาน | พระมหากษัตริย์เป็นผู้พระราชทาน ผู้แทนเป็นผู้รับ |
| จากบุคคลทั่วไปไปยังพระมหากษัตริย์ | ผู้แทนคณะผู้จัดงานทูลเกล้าฯ ถวายหนังสือแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว | ผู้แทนเป็นผู้ถวาย พระมหากษัตริย์เป็นผู้รับ |
คู่นี้เปลี่ยนทิศทางของการให้ จึงต่างจากคู่ก่อนหน้าที่เปลี่ยนเพียงจุดเน้น ทูลเกล้าฯ ถวาย ใช้กับสิ่งของที่ยกขึ้นถวายได้ เช่น หนังสือในตัวอย่าง ส่วนสิ่งที่ยกขึ้นถวายไม่ได้ใช้ น้อมเกล้าฯ ถวาย การเลือกคำจึงต้องดูทั้งผู้ให้ ผู้รับ และสิ่งที่ถวาย ไม่ใช่ดูเฉพาะฐานันดรของประธาน
อีกโครงสร้างหนึ่งที่ต้องอ่านให้ครบคือ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ + ผู้ปฏิบัติ + กริยา ซึ่งแยกผู้มีพระราชประสงค์ให้เกิดการกระทำออกจากผู้ปฏิบัติการกระทำนั้น
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้แทนพระองค์ไปในพิธี
- ประธานของกลุ่มคำ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ คือพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
- ผู้ปฏิบัติกริยา ไป คือผู้แทนพระองค์
- ประโยคนี้ไม่ได้กล่าวว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปในพิธีด้วยพระองค์เอง
คำว่า ให้ ในโครงสร้างนี้นำข้อความเกี่ยวกับผู้ปฏิบัติและการกระทำ ไม่ได้ทำหน้าที่เหมือน แก่ ซึ่งนำผู้รับในประโยคพระราชทานทุนการศึกษา
หากระบุชื่อผู้แทนพระองค์แทนคำเรียกหน้าที่ ต้องเลือกกริยาให้เหมาะกับฐานันดรของผู้แทนพระองค์นั้น ไม่อนุมานว่าผู้แทนทุกคนใช้กริยารูปเดียวกัน
อ่านประโยคยาวที่เปลี่ยนประธาน
ตัวอย่างแต่งขึ้นเพื่อวิเคราะห์ภาษา ไม่ใช่ข้อความประกาศแต่งตั้งจริง
นาย ก. ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้แทนพระองค์โดยพระบรมราชโองการ และเมื่อเจ้าหน้าที่จัดเตรียมสถานที่เรียบร้อยแล้ว นาย ก. จึงเดินทางไปประกอบพิธีตามหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย ขณะที่ประชาชนรออยู่บริเวณหน้าหอประชุม
แยกประโยคนี้ตามผู้เกี่ยวข้องได้สี่ช่วง โดยไม่ถือว่าคำราชาศัพท์ที่ปรากฏช่วงแรกกำหนดรูปกริยาทั้งประโยค
| ช่วงข้อความ | ประธานและบทบาท |
|---|---|
| นาย ก. ได้รับแต่งตั้ง…โดยพระบรมราชโองการ | นาย ก. เป็นประธานในฐานะผู้ได้รับแต่งตั้ง ส่วน โดยพระบรมราชโองการ ระบุที่มาของอำนาจในการแต่งตั้ง ไม่ใช่ประธานใหม่ |
| เมื่อเจ้าหน้าที่จัดเตรียมสถานที่เรียบร้อยแล้ว | เจ้าหน้าที่เป็นประธานของอนุประโยคบอกเวลา |
| นาย ก. จึงเดินทางไปประกอบพิธี… | กลับมาใช้นาย ก. เป็นประธานและผู้ปฏิบัติ จึงระบุชื่อซ้ำหลังอนุประโยคที่มีประธานอื่นแทรกอยู่ |
| ขณะที่ประชาชนรออยู่… | ประชาชนเป็นประธานของอนุประโยคที่บอกเหตุการณ์ร่วมเวลา |
ในตัวอย่างนี้กำหนดให้นาย ก. เป็นบุคคลทั่วไป จึงใช้ เดินทาง และ ประกอบพิธี การปฏิบัติหน้าที่โดยพระบรมราชโองการไม่ได้ทำให้ผู้ปฏิบัติใช้กริยาอย่าง เสด็จพระราชดำเนิน
แยกการรายงานออกจากการเชิญในพิธี
ประโยคที่บอกว่าใครทำอะไรกับประโยคที่เชิญให้บุคคลทำสิ่งใดมีเจตนาต่างกัน แม้กล่าวถึงการกระทำเดียวกัน การเลือกโครงสร้างจึงต้องคำนึงถึงหน้าที่ของผู้พูดด้วย
| หน้าที่ของข้อความ | ตัวอย่างในพิธีที่ประธานเป็นบุคคลทั่วไป |
|---|---|
| รายงานเหตุการณ์ | ประธานกล่าวเปิดงานแล้ว |
| แจ้งลำดับพิธี | ลำดับต่อไปเป็นการกล่าวเปิดงานโดยประธาน |
| เชิญให้ปฏิบัติ | ขอเรียนเชิญประธานกล่าวเปิดงาน |
ขอเรียนเชิญ แสดงการเชิญอย่างสุภาพ ไม่ใช่เครื่องหมายบอกอนาคต และไม่ใช่รูปที่นำไปใช้แทนถ้อยคำกราบบังคมทูลเชิญได้โดยตรง
คู่เทียบถ้อยคำเชิญเปิดนิทรรศการ
| บริบทและผู้กล่าว | ตัวอย่างแต่งขึ้นเฉพาะช่วงเชิญ |
|---|---|
| พิธีทั่วไป: พิธีกรกล่าวต่อประธาน | บัดนี้ได้เวลาอันสมควรแล้ว ขอเรียนเชิญประธานเปิดนิทรรศการ |
| พิธีที่พระมหากษัตริย์เสด็จฯ: ผู้มีหน้าที่กราบบังคมทูลกล่าวต่อพระองค์โดยตรง | บัดนี้ได้เวลาอันสมควรแล้ว ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานกราบบังคมทูลเชิญใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาททรงเปิดนิทรรศการ |
ในแถวหลัง ข้าพระพุทธเจ้า เป็นผู้กราบบังคมทูลเชิญ ส่วน ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ใช้กล่าวถึงผู้รับคำเชิญโดยตรง ซึ่งเป็นผู้ทรงเปิดนิทรรศการ จึงวาง ทรง หน้า เปิด ไม่ใช่หน้ากริยาของผู้กราบบังคมทูล
ถ้อยคำแถวหลังเป็นเพียงช่วงหนึ่งของบทกราบบังคมทูล ต้องประกอบกับคำขึ้นต้นและคำลงท้ายตามแบบที่กำหนด การที่พระมหากษัตริย์เสด็จฯ ในพิธีไม่ได้หมายความว่าพิธีกรเป็นผู้กราบบังคมทูลเชิญเสมอไป ต้องตรวจว่ากำหนดให้ใครกล่าว ช่วงใด และใช้ถ้อยคำใดกับหน่วยงานผู้รับผิดชอบก่อนใช้จริง
หากเป็นพิธีที่ไม่มีพระบรมวงศานุวงศ์เกี่ยวข้อง ให้ใช้ภาษาสุภาพตามบทบาทของบุคคล เช่น ประธานกล่าวเปิดงาน ไม่เพิ่ม ทรง เพียงเพราะพิธีมีความสำคัญหรือเป็นทางการ
ในบทพิธีกร ควรแยกข้อความบอกลำดับพิธีออกจากคำเชิญให้ชัด เช่น ลำดับต่อไปเป็นการกล่าวเปิดงาน ขอเรียนเชิญประธานกล่าวเปิดงาน การแยกเช่นนี้ช่วยให้ผู้ฟังทราบทั้งขั้นตอนและการกระทำที่คาดหวัง โดยไม่ต้องพึ่งประโยคยาวที่ซ้อนคำขยายหลายชั้น
ตรวจโครงสร้างก่อนใช้จริง
ตรวจข้อความตามลำดับต่อไปนี้ โดยรักษาเหตุการณ์และผู้เกี่ยวข้องไว้ก่อนปรับระดับภาษา
- กำหนดกรอบการกล่าว — เป็นรายงาน คำกราบบังคมทูล หรือบทพิธีกร
- แยกกริยาแต่ละชุด — ระบุว่าใครเป็นประธานของแต่ละชุด โดยเฉพาะหลังคำเชื่อมและคำว่าให้
- ตรวจผู้รับกับผู้ปฏิบัติ — ผู้ได้รับพระราชทานไม่ใช่ผู้พระราชทาน และผู้ปฏิบัติตามพระบรมราชโองการไม่จำเป็นต้องเป็นประธานของประโยคหลัก
- ตรวจรูปกริยา — ไม่เติมทรงซ้อนกริยาราชาศัพท์ที่สมบูรณ์แล้ว และไม่ยกระดับกริยาของบุคคลทั่วไปตามผู้ที่อยู่ใกล้กันในประโยค แต่ต้องเลือกคำเฉพาะเมื่อบุคคลทั่วไปกระทำต่อพระมหากษัตริย์ เช่น ทูลเกล้าฯ ถวาย
- ตรวจแบบพิธีการ — สำหรับข้อความที่จะใช้จริง ให้ตรวจคำขึ้นต้น สรรพนาม คำลงท้าย และถ้อยคำเฉพาะกับแบบที่ใช้ในพิธีนั้น
หลักสำคัญคือ รักษาบทบาทของผู้เกี่ยวข้องให้ชัด แล้วจึงเลือกรูปภาษาให้ตรงกับบุคคลและหน้าที่ของข้อความ ความสง่างามของประโยคไม่ได้เกิดจากการเพิ่มราชาศัพท์ให้มากที่สุด แต่เกิดจากความถูกต้อง ชัดเจน และเหมาะสมกับพิธี
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
20 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 20 words and review them later.
คำศัพท์: โครงสร้างประโยคในราชาศัพท์และบริบทพิธีการ
20 wordsLast updated November 5, 2026